İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA TÜRKİYE’DE BİR TEHDİT UNSURU OLARAK FRENGİ, SITMA, TİFÜS VE TRAHOM
Öz
Bulaşıcı hastalıklar savaşlar, toplumsal hareketler, çevresel faktörler, sosyoekonomik sorunlar gibi birçok sebebe bağlı olarak Dünya genelinde sıkça rastlanmıştır. Bu kapsamda Dünyada ve Türkiye’de bulaşıcı hastalıklar ile mücadele etmek için çeşitli çalışmalar yürütülmüştür. Çalışmamızda 1939-1945 yılları arasında Türkiye sathında meydana gelen bulaşıcı hastalıklara yönelik merkezî hükümetin aldığı tedbirler incelenmiştir. Bunlar sosyal, siyasi, sıhhi, eğitim ve ekonomik olarak sınıflandırılmıştır. Bulaşıcı hastalıklara yönelik ekonomik kaynak sağlamak maksadıyla TBMM’de bütçe görüşmeleri yapılmıştır. Sağlık alanındaki bütçenin sürekli olarak arttığı, ilaçların ücretsiz dağıtıldığı, sıtma gibi sârî hastalıkların önüne geçmek için bataklıkların kurutulması gibi tedbirlerden söz edilerek hayata geçirilmesi için çalışmalar yapılmıştır. Ayrıca trahom ve frengi hastalığı ile mücadele etmek için sağlık kuruluşları ve Halkevleri tarafından ücretsiz muayene günleri oluşturulmuştur. Frengi, sıtma, tifüs ve trahom gibi hastalıklar kişiler ve şehir üzerinde derin izler bıraktığı için çalışmada özellikle bu hastalıklar üzerinde durulmuştur. Bulaşıcı hastalıkların önüne geçmek maksadıyla heyetler kurulmuş ve bu doğrultuda sağlık personelleri görevlendirilmiştir. Sağlık teşkilatı bu dönemde şehirlerden gelen ihbarlar ve sağlık görevlilerinin yapmış oldukları taramalar ile hastalıkların görüldükleri alanlarda doktor, ilaç, aşı ve serum desteği sağlamıştır. Mücadele kapsamında bazı ilaçlar yurtdışından temin edilmiş bazıları ise Hıfzıssıhha Enstitüsü marifetiyle üretilmiştir. Tarih araştırma yöntemlerinden biri olan Belge Analizi Yöntemi kullanılan bu çalışmada Genelkurmay Arşivi, Cumhuriyet Arşivi, Dışişleri Bakanlığı Arşivi, gazeteler, telif ve tetkik eserlerden yararlanılmıştır. Arşivlerde daha çok resmî yazışmalar yer alırken gazetelerde bulaşıcı hastalıklara dair haberler ve köşe yazılarına yer verilmiştir. Gazeteler resmî belgelerin dışında kalan bazı bilgiler ihtiva etmesinden dolayı dönem itibariyle önemli bir kaynak grubunu oluşturmuştur.
Anahtar Kelimeler
DURING THE YEARS OF THE SECOND WORLD WAR, SYPHILIS, MALARIA, TYPHUS, AND TRACHOMA POSED AS THREAT FACTORS IN TÜRKİYE
Öz
Throughout history, infectious diseases have been frequently encountered worldwide due to various factors such as wars, social movements, environmental conditions, and socioeconomic issues. In response to this, various efforts have been made globally and in Turkey to combat infectious diseases. In our study, we examined the measures taken by the central government of Turkey regarding infectious diseases occurring within the country between 1939 and 1945. These measures were classified into social, political, health-related, educational, and economic categories. Budget discussions were held in the Grand National Assembly of Türkiye (TBMM) with the aim of providing economic resources to combat infectious diseases. Efforts have been made to implement measures such as continuous increase in the budget allocated to the health sector, free distribution of medicines, and initiatives like draining swamps to prevent endemic diseases like malaria. Additionally, free examination days have been organized by health institutions and community centers (Halkevleri) to combat trachoma and syphilis. The study focused particularly on diseases such as syphilis, malaria, typhus, and trachoma, as they left deep marks on individuals and communities. To prevent infectious diseases, committees were established and health personnel were appointed accordingly. The healthcare system provided support in the form of doctors, medicines, vaccines, and serums in areas where diseases were detected, based on reports from cities and screenings conducted by health officials. In the scope of combating these diseases, some medications were procured from abroad, while others were produced through the efforts of the Hıfzıssıhha Institute. The Document Analysis Method, one of the research methods in history, was used in this study. Various sources were utilized, including the General Staff Archive, the Republic Archive, the Ministry of Foreign Affairs Archive, newspapers, as well as original and investigative works. While official correspondence predominated in the archives, newspapers provided news and editorial articles on infectious diseases. Newspapers constituted an important source group for the period due to their inclusion of information beyond official documents.
Anahtar Kelimeler
