A REVIEW ON TRANSLATION OF WORDS FROM THE IFʿĀL CHAPTER USED WITH THE PREPOSITION LĀM FROM THE ROOT “E-M-N” IN KURDISH QUR’AN TRANSLATIONS

Abstract

In this research study, the translation problem of the words of if’āl chapter (bāb) derived from “e-m-n” root in Kurdish Qur’an translations was investigated. The words of if’āl chapter derived from this root are used together with both without preposition and with prepositions such as “bā” or “lām” in the Holy Qur’an. When related verses are examined, it is seen that when it comes to the believing in Allah, angels, holy books, messengers, prophets and the day of judgement, the preposition “bā” is always used; and when it comes to believing in spoken word or believing in an action done by someone and accepting its truth, the preposition “lām” is always used. It is possible to translate words used with the preposition “bā” in Kurdish as faith in/to believe “bawerîanîn”; and those used with the preposition “lām" as trust “bawerkirin”. However, words with the preposition “lām”, both in the form of nouns and verbs, are generally translated in Kurdish translations as faith in/to believe “bawerîanîn”, and sometimes as trust “bawerkirin”. Therefore, the difference in meaning arising from the use of the preposition “lām” is reflected in the translations of many verses. This causes some verses not to be understood correctly. Since it would be beyond the scope of this study to consider all translations, examples will be limited to the translations prepared by Mamosta Hejar, Şepol, Mele Muhemmed Garsî Farqînî and Mela Huseyn Êsî et al.

Keywords

• Tafsīr
• Emn Root
• Preposition Lām
• Kurdish Qur’an Translation
• Review.

“E-M-N” KÖKÜNDEN LĀM HARFİYLE KULLANILAN İFʿĀL BÂBINDAN KELİMELERİN KÜRTÇE MEÂLLERDEKİ TERCÜMESİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışmada, “e-m-n” kökünden türeyen ifʿāl bâbından kelimelerin Kürtçe meâllerdeki tercüme sorunu ele alınmıştır. Bu kökten türeyen ifʿāl bâbından kelimeler, Kur’ân-ı Kerim’de hem harf-i cersiz hem de “bā” veya “lām” harf-i cerleriyle birlikte kullanılmaktadır. İlgili âyetler incelendiğinde Allah’a, meleklere, kitaplara, elçilere, peygamberlere ve ahiret gününe iman etmek mevzubahis olduğunda daima “bā”; söylenen söze inanmak veya birinin yaptığı eyleme inanıp doğruluğunu kabul etmek söz konusu olduğunda ise “lām” harf-i cerinin kullanıldığı görülmektedir. “Bā” harfiyle kullanılan kelimeleri Kürtçede iman etmek “bawerîanîn”; “lām” harfiyle kullanılanları ise inanmak “bawerkirin” anlamında tercüme etmek mümkündür. Ancak “lām” harf-i ceriyle birlikte gerek isim ve gerekse fiil formundaki kelimeler, Kürtçe meâllerde genelde iman etmek “bawerîanîn” bazen de inanmak “bawerkirin” anlamında tercüme edilmektedir. Dolayısıyla “lām” harfinin kullanımından ortaya çıkan anlam farkı, birçok âyetin meâline yansıtılmaktadır. Bu da bazı âyetlerin doğru bir şekilde anlaşılmamasına neden olmaktadır. Bütün meâlleri ele almak, çalışmanın sınırlarını aşacağından, örnekler Mamosta Hejar, Şepol, Mele Muhemmed Garsî Farqînî ile Mela Huseyn Êsî vd. tarafından hazırlanan meâllerle sınırlı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir,
• Emn Kökü,
• Lām Harf-i Cer,
• Kürtçe Meâl,
• İnceleme,

Kaynakça

1. Ālūsī, Maḥmūd b. ʿAbdullāh. Rūḥu’l-meʿānī fī tefsīri’l-Ḳurʾāni’l-ʿaẓīm ve’s-sebʿi’l-mes̠ānī. 30 Cilt. Beyrūt: Dāru İḥyāʾi’t-Turās̠i’l-ʿArabī, ts.
2. Beyḍāvī, ʿAbdullāh b. ʿUmer. Envāru’t-tenzīl ve esrāru’t-teʾvīl. thk. Muḥammed Ṣubḥī b. Ḥasen Ḥallāḳ - Maḥmūd Aḥmed el-Aṭraş. 3 Cilt. Beyrūt- Dımaşḳ: Dāru’r-Reşīd, 1421/2000.
3. Biḳāʿī, Burhānuddīn Ebu’l-Ḥasen İbrāhīm b. ʿUmer. Naẓmu’d-durer fī tenāsubi’l-āyāti ve’s-suver. 22 Cilt. Ḳāhire: Dāru’l-Kitābi’l-İslāmī, 1984.
4. Bulut, Ali. “Kur’ân’da “Âmene” Fiili ve Müştaklarına Dair Dilbilimsel Tefsîr Yönünden Bir İnceleme”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (2018), 35-62.
5. Cevherī, İsmāʿīl b. Ḥammād. eṣ-Ṣıḥāḥ tācu’l-luġa ve ṣıḥāḥu’l-ʿarabīyye. thk. Aḥmed ʿAbdulġafūr ʿAṭṭār. 6 Cilt. Beyrūt: Dāru’l-ʿİlm li’l-Melāyīn, 2. Basım, 1399/1979.
6. Ebū Ḥayyān, Muḥammed b. Yūsuf. el-Baḥru’l-muḥīṭ. thk. ʿĀdil Aḥmed ʿAbdulmevcūd. 8 Cilt. Beyrūt: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmīyye, 1413/1993.
7. Ebū ʿUbeyde, Maʿmer b. Mus̠ennā. Mecāzu’l-Ḳurʾān. thk. Muhammet Fuat Sezgin. 2 Cilt. Ḳāhire: Mektebetu’l-Ḫāncī, ts.
8. Ebu’s-Suʿūd, Muḥammed b. Muḥammed el-ʿİmādī. İrşādu’l-ʿaḳli’s-selīm ilā mezāya’l-Ḳurʾāni’l-kerīm. 9 Cilt. Beyrūt: Dāru İḥyāʾi’t-Turās̠i’l-ʿArabī, ts.

9. Wergera Maneya Qur’ana Pîroz Ser Zimanê Kurdî. çev. M. Huseyn Êsî vd. İstanbul: Aryan Basım, 7. Basım, 2016.
10. İbn ʿĀşūr, Muḥammed Ṭāhir. Tefsīru’t-taḥrīr ve’t-tenvīr. 30 Cilt. Tūnus: Dāru’t-Tūnusīyye, 1984.
11. İbn ʿAṭīyye, Ebū Muḥammed ʿAbdulḥaḳ b. Ġālib. el-Muḥarraru’l-vecīz fī tefsīri’l-Kitābi’l-ʿazīz. thk. ʿAbdullāh b. İbrāhīm el-Enṣārī - er-Raḥāle el-Fārūḳ. 8 Cilt. Beyrūt: Dāru’l-Ḫayr, 2. Basım, 1428/2007.
12. İbn Ebī Ḥātim, ʿAbdurraḥmān b. Muḥammed. Tefsīru’l-Ḳurʾāni’l-ʿaẓīm musneden ʿan Rasūli’l-Allāh ve’ṣ-ṣaḥābeti ve’t-tābiʿīn. thk. Esʿad Muḥammed eṭ-Ṭayyib. 10 Cilt. Mekke: Mektebetu Nizār Muṣṭafā el-Bāz, 1417/1997.
13. Meala Fîrûz Şerha Qur’ana Pîroz. çev. Mele Muhemmed Garsî Farqînî. İstanbul: Nûbihar Yayınları, 2003.
14. Özdemir, Ahmet. “Kur’ân’ı Anlamada Usul ve Sami Dilleri Yaklaşımı”. Kur’ân’ı Anlamada Yöntem –Dilsel Ağırlıklı Eleştirel Yaklaşım-. 123-154. ed. Mürsel Ethem. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2022.
15. Özdemir, Ahmet. Kur’an’da Güven ve Barış – Semantik Bir İnceleme. Ankara: Gece Kitaplığı, 2019.
16. Quř’an be Zimanê Kurdî. çev. Muḥammed Ṣāliḥ İbrāhīmī Şepol. Hewlêr: Çapxaney Rojhelat, 2013.
17. Qur’anî Pîroz. çev. ʿAbdurraḥmān Şerefkendî Mamosta Hejar. İran: İntişārat-ı İḥsān, 2010.
18. Ṭaberī, Ebū Caʿfer Muḥammed b. Cerīr. Cāmiʿu’l-beyān ʿan teʾvīli āyi’l-Ḳurʾān. thk. ʿAbdullāh b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkī. 26 Cilt. Ḳāhire: Merkezu’l-Buḥūs̠ ve’d-Dirāsāti’l-ʿArabīyye ve’l-İslāmīyye Dāru Hecr, 1422/2001.
19. Zebīdī, Ebu’l-Feyḍ Muḥammed el-Murtaḍā. Tācu’l-ʿarūs. thk. Muṣṭafā Ḥicazī. 40 Cilt. Kuveyt: Maṭbaʿatu Ḥukūmetu’l-Kuveyt, 1422/2001.
20. Zeccāc, Ebū İsḥāḳ İbrāhīm. Meʿāni’l-Ḳurʾān ve iʿrābuh. thk. ʿAbdulcelīl ʿAbduh Şelebī. 5 Cilt. Beyrūt: ʿĀlemu’l-Kutub, 1408/1988.
21. Zemaḫşerī, Maḥmūd b. ʿUmer. el-Keşşāf ʿan ḥaḳāʾiḳi ġavāmiḍi’t-tenzīl ve ʿuyūni’l-eḳāvīl fī vucūhi’t-teʾvīl. thk. ʿĀdil Aḥmed ʿAbdulmevcūd. 6 Cilt. Riyāḍ: Mektebetu’l-ʿUbeykān, 1418/1998.