SİYONİZMİN HEGEMONİK VE YAYILMACI PRATİKLERİNE KARŞI EDWARD SAİD’İN FİLİSTİN MESELESİNE İLİŞKİN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Öz

Edward Said, post-kolonyal çalışmaların öncülerinden biri olarak kabul edilen önemli bir entelektüeldir. Filistinli bir entelektüel olarak gençlik dönemlerinde ailesi tarafından politik sahadan uzak yetiştirilmesine rağmen, 1967 yılından itibaren Filistin meselesine aktif bir biçimde dâhil olmuştur. Bu tarihten sonra kaleme aldığı eserlerin ve gazetelerde yayımladığı yazıların birincil odağı, Filistin sorunu olmuştur. Kudüs’te doğmasına rağmen yaşamının büyük bölümünü vatanından uzakta, sürgün bir şekilde geçiren Said, bir dönem Yaser Arafat ile birlikte Filistin siyasetinde etkin rol oynamış; ancak zamanla onun politik çizgisiyle arasına mesafe koymuştur. Batı kültürünü yakından deneyimlemiş bir Filistinli olarak Said, her zaman gerçekçi ve adil bir çözüm arayışı içinde olmuştur. Başlangıçta iki devletli çözüm fikrine sıcak bakarken, ilerleyen yıllarda bu yaklaşımın kalıcı barışı sağlayamayacağı kanaatine varmış ve iki halkın eşit haklara sahip olacağı tek devletli bir çözüm modelini savunmuştur. Bu çalışmada Edward Said’in Filistin sorununa yönelik çözüm önerileri, Siyonizmin tarihsel gelişimi ve güncel uygulamaları bağlamında incelenmektedir. Çalışmanın veri analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu çerçevede, konuya ilişkin kitaplar, makaleler, tezler, akademik araştırmalar ve raporlardan veriler toplanmış; dokümanlar dikkatlice incelenerek notlar çıkarılmıştır. Ardından elde edilen bulgular doğrultusunda uygun temalar belirlenmiş ve bu temalar ışığında yorumlar yapılmıştır. Çalışmanın, Filistin sorununun çözümüne yönelik yapılan akademik tartışmalara ve litaratüre katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din sosyolojisi
• Edward Said
• İsrail
• Siyonizm
• Filistin

Edward Said’s Proposed Solutions to the Palestinian Question in Response to the Hegemonic and Expansionist Practices of Zionism

Öz

Edward Said is a prominent intellectual considered a pioneer of postcolonial studies. As a Palestinian intellectual, despite being raised by his family away from the political arena during his youth, he became actively involved in the question of Palestine cause from 1967 onwards. Since then, the primary focus of his works and newspaper articles has been the question of Palestine. Although born in Jerusalem, Said spent most of his life in exile, far from his homeland. He played an active role in Palestinian politics alongside Yasser Arafat for a time, but gradually distanced himself from his political stance. As a Palestinian deeply immersed in Western culture, Said has always sought a realistic and just solution. While initially sympathetic to the idea of a two-state solution, he later came to believe that this approach would fail to achieve lasting peace and advocated for a one-state solution in which both peoples would have equal rights. This study examines Edward Said's proposed solutions to the question of Palestine within the context of the historical development and current practices of Zionism. Descriptive analysis was employed in the study's data analysis. Within this framework, data was collected from books, articles, theses, academic research, and reports on the subject. Documents were carefully examined and notes were taken. Appropriate themes were then identified based on the findings, and interpretations were made based on these themes. The study aims to contribute to academic discussions on a resolution of the question of Palestine.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of religion
• Edward Said
• Israel
• Zionism
• Palestine

Kaynakça

1. Arı, Tayyar. “Filistin’de Kalıcı Barış Mümkün mü”. Akademik Ortadoğu 2/1 (2007), 11-34.
2. Batır, Kerem - Aras, İlhan. “Self-Determination Hakkı ve Filistin Devleti Bağlamında Filistin Sorunu”. NEÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/1 (2012), 146-164.
3. Beyyumi, Mustafa - Rubin, Andrew. Edward Said Seçme Eserler (1966-2006). çev. Aslı Önal. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2023.
4. Boyer, Alein - Aytar, Volkan. Siyonizm’in Kökenleri. İstanbul: İletişim Yayınları, 1992.
5. Ekinci, Yusuf. “Edward Said’in Sürgün-Entellektüel Olarak Portresi”. Edward Said’le Yeniden Başlamak. 31-53. İstanbul: İthaki Yayınları, 1. Basım, 2021.
6. El Fassed, Arjan. “Catch 22: The End of the Two-State Solution”. The Electronic Intifada. 21 Haziran 2004. Erişim 26 Mayıs 2026. https://electronicintifada.net/content/catch-22-end-two-state-solution/5046?utm_source=chatgpt.com
7. Falk, Richard. “Dr. Richard Falk Endorses One State in Israel-Palestine by Movement for One Democratic State in Palestine”. Countercurrents.org. Erişim 26 Mayıs 2026. https://countercurrents.org/ods011110.htm
8. Garaudy, Roger. İsrail Sorunu: Siyasi Siyonizm. çev. Cemal Aydın. İstanbul: Türk Edebiyat Vakfı Yayınları, 2017.

9. Gelber, Yoav. The New Post-Zionist Historians. American Jewish Committee, 2008.
10. Glass, Charles. “Jews Against Zion: Israeli Jewish Anti-Zionism”. Institute for Palestine Studies, 56-81.
11. Gönültaş, Ezgi. Edward Said’in Eserlerinde Emperyalizm ve Oryantalizm İlişkisi. Kırıkkale: Yüksek Lisans Tezi, 2008.
12. Gürkan, Salime Leyla. Yahudilik. İstanbul: İSAM Yayınları, 4. Basım, 2012.
13. Herzl, Theodor. The Jewish State. The American Zionist Emergency Council, 1946. http://www.middleeastweb.org (PDF formatında baskı).
14. İlyas, Muhammad. “An Insight Into Palestine Politics: Edward Said vs. Yasser Arafat”. Pakistan Languages and Humanities Review (PLHR) 9/3 (Eylül 2025), 80-91.
15. Keyman, E. Fuat. “Globalleşme, Oryantalizm ve Öteki Sorunu: 11 Eylül Sonrası Dünya ve Adalet”. Oryantalizm-II. Doğu Batı Düşünce Dergisi 20 (2002).
16. Kimmerling, Baruch. Clash of Identities: Explorations in Israeli and Palestinian Societies. New York: Columbia University Press, 2008.
17. Landman, Samuel. History of Zionism. London: King’s Bench Walk, 1915.
18. Magdoff, Harry. Imperialism: From the Colonial Age to the Present. Monthly Review Press Classic Titles, 1978.
19. Mollaer, Fırat. Avrupa-Merkezcilik, Sömürgecilik ve Filistin. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2025.
20. Mollaer, Fırat. Kolektif Kimliği Yeniden Düşünmek: Edward Said ve Kimliğin Diyalektiği. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2012.
21. Montet, E. vd. Tarihte ve Günümüzde Siyonizm ve Yahudilik. İstanbul: Örgün Yayınevi, 2006.
22. Morris, Benny. One State, Two States: Resolving the Israel/Palestine Conflict. New Haven: Yale University Press, 2009.
23. Oruç, Haydar. Filistin-İsrail Sorununun Çözümünde Tek Devletli Plan Ne Kadar Gerçekçi? Analiz. İstanbul: Vizyon Siyasi Kalkınma Merkezi, 2022.
24. Özkoç, Özge. “Edward Said’in Entelektüel Evreni ve Filistin”. Edward Said’le Yeniden Başlamak. ed. Fırat Mollaer. 223-246. İstanbul: İthaki Yayınları, 2021.
25. Pappe, Ilan. “Post-Zionist Critique on Israel and the Palestinians Part I: The Academic Debate”. JPS 26 (1997), 29-41.
26. Rabkin, Yakov. Yahudilerin Siyonizm Karşıtlığı. çev. Şahika Tokel. İstanbul: İletişim Yayınları, 2014.
27. Reinhart, Tanya. Israel/Palestine: How to End the War of 1948. New York: Seven Stories Press, 2002.
28. Said, Edward. Filistin Sorunu. İstanbul: Alfa Basım Yayım, 2024.
29. Said, Edward. Oryantalizm. çev. Nezih Uzel. İstanbul: İrfan Yayınları, 1998.
30. Said, Edward. Oslo’dan Irak’a ve Yol Haritası. çev. Murat Uyurkulak. İstanbul: Agora Kitaplığı, 2005.
31. Said, Edward. “Truth and Reconciliation”. Autonomies. Erişim 26 Mayıs 2026. https://autonomies.org/2023/10/edward-said-truth-and-reconciliation/
32. Said, Edward. Yersiz Yurtsuz. çev. Aylin Ülçer. İstanbul: Metis Yayınları, 2014.
33. Spivak, Gayatri Chakravorty. “Otuz Yıl Sonra İstanbul’da Oryantalizmi Okumak”. çev. Berat Açıl. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Müdürlüğü Yayınları, 2007.
34. Stanislawski, Michael. Zionism: A Very Short Introduction. London: Oxford University Press, 2017.
35. Taylor, Alan. The Zionist Mind. Lebanon: The Institute for Palestine Studies, 1974.
36. Uzer, Umut. “Kudüs Şehrinin Filistin, İsrail ve Birleşmiş Milletler Açısından Siyasi Önemi”. Filistin Araştırmaları Dergisi 2 (2017), 134-157.
37. Yıldırım, Yusuf. “İsrail-Filistin Sorununda İki Devletli Çözüm Arayışları”. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 18/41 (2021), 3840-3884.
38. Young, Robert J. C. “Edward Said’in Postkolonyal Kararsızlığı”. çev. Salih Bayram. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Müdürlüğü Yayınları, 2007.
39. Yousef, Abdul. The One State Solution: An Alternative Vision for Ending the Israeli-Palestinian Conflict. The City College of New York, Master’s Thesis, 2011.
40. Zakzuk, Mahmud Hamdi. Oryantalizm veya Medeniyet Hesaplaşmasının Arka Planı. çev. Abdulaziz Hatip. İzmir: Işık Yayınları, 1993.
41. “The Question of Palestine”. Erişim 17 Nisan 2025. https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-186742/
42. “What Is the Two-State Solution for Israel and Palestinians?”. Erişim 17 Nisan 2025. Sky News. https://news.sky.com/