THE PROBLEM OF RELIABILITY AMONG HADITH NARRATORS IN THE CONTEXT OF ASCETICISM AND PIETY: THE CASE OF ABBÂD B. KESÎR

Öz

This study examines how the relationship between a narrator's personal piety and the reliability of their narration is evaluated within the framework of the science of criticism and evaluation. It is based on the observation that while the qualities of justice and retention are decisive in determining the authenticity of hadiths, some narrators who are recognised by society as righteous, devout, and ascetic are not considered reliable in terms of their narration competence. In this context, the nature, scope of use, and value of the term "sâlihu'l-hadîs" in the literature of ricâl has been examined; it has been revealed that this term does not always carry the meaning of complete authentication. The main focus of the study is Abbâd b. Kesîr (d. 160/776), who, despite his personal piety, is considered weak in the science of hadith. Abbâd b. Kesîr's evaluations in the sources of criticism and approval are discussed; it is shown that he was particularly criticised for his zabt (memory) and that his narrations were therefore abandoned. Within this framework, three narrations in which Abbâd b. Kesîr appears in the isnad have been examined in detail: the narration commanding the keeping of a stick/whip in the home, the narration stating that backbiting is a greater sin than adultery, and the narration extensively recounting the Prophet's eating habits regarding cucumbers, dates, and watermelons. The aforementioned narrations were evaluated in terms of isnad and content; it was revealed that the isnads in which Abbâd b. Kesîr appears are considered weak, and that some narrations should be understood as the words of others, not as marfû. Furthermore, it has been demonstrated that fabricated narrations motivated by terğîb and terhîb can infiltrate the hadith literature through pious individuals.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• Asceticism
• Pious
• Abbâd b. Kesîr
• Weak

ZÜHD VE SALİHLİK ALGISI BAĞLAMINDA HADİS RAVİLERİNİN GÜVENİLİRLİK SORUNU: ABBÂD B. KESÎR ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışma, hadis rivayetinde râvinin şahsî dindarlığı ile rivayet güvenilirliği arasındaki ilişkinin, cerh ve ta‘dîl ilmi çerçevesinde nasıl değerlendirildiğini ele almaktadır. Hadislerin sıhhatinin tespitinde râvilerin adalet ve zabt vasıflarının belirleyici olduğu; ancak toplum nezdinde salih, âbid ve zâhid olarak tanınan bazı râvilerin, rivayet ehliyeti bakımından güvenilir kabul edilmediği tespitinden hareket edilmiştir. Bu bağlamda ricâl literatüründe “sâlihu’l-hadîs” kavramının mahiyeti, kullanım alanı ve hadis münekkitleri nezdindeki değeri incelenmiş; bu tabirin her zaman tam bir tevsik anlamı taşımadığı ortaya konulmuştur. Çalışmanın ana eksenini, şahsî dindarlığıyla öne çıkmasına rağmen hadis ilminde zayıf kabul edilen Abbâd b. Kesîr (ö. 160/776) oluşturmaktadır. Abbâd b. Kesîr’in cerh ve ta‘dîl kaynaklarındaki değerlendirmeleri ele alınmış; onun özellikle zabt yönünden tenkit edildiği ve bu sebeple rivayetlerinin terk edildiği gösterilmiştir. Bu çerçevede Abbâd b. Kesîr’in isnadında yer aldığı üç rivayet ayrıntılı biçimde incelenmiştir: evde sopa/kamçı bulundurmayı emreden rivayet, gıybetin zinadan daha büyük bir günah olduğunu ifade eden rivayet ve Hz. Peygamber’in salatalık, hurma ve karpuzla ilgili yeme alışkanlıklarını geniş biçimde aktaran rivayet. Söz konusu rivayetler, isnad ve muhteva açısından değerlendirilmiş; özellikle Abbâd b. Kesîr’in yer aldığı senedlerin zayıf kabul edildiği, bazı rivayetlerin ise merfû değil, başkalarının sözleri olarak anlaşılması gerektiği ortaya konulmuştur. Ayrıca terğîb ve terhîb saikiyle yapılan rivayet uydurma faaliyetlerinin, salih kimseler aracılığıyla hadis literatürüne sızabildiği gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Zühd
• Salih
• Abbâd b. Kesîr
• Zayıf.

Kaynakça

1. Abdürrezzâk es-San’ânî, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm Abdürrezzâk. el-Musannef. 11 Cilt. Hind: el-Meclisü’l-İlmî, 1403.
2. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. el-Müsned. nşr. Ebû Hâcir Muhammed Saîd Besyûnî. Beyrut: y.y., 1405/1985.
3. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. el-İlel ve Ma’rifetü’r-Ricâl. 4 Cilt. Kâhire: Dârü’l-Fârûkü’l-Hadîse, 2013.
4. Aynî, Ebû Muhammed (Ebü’s-Senâ) Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. ’Umdetü’l-kârî. Beyrut: Dâru’l-Fikr, t.s.
5. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali. Şuabü’l-îmân. 14 Cilt. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 2003.
6. Bezzâr, Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. Abdülhalik el-Basrî. Müsnedü’l-Bezzâr. 18 Cilt. Medine: Mektebetü’l-Ulûm ve’l-Hikem, 2009.
7. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Edebü’l-müfred. Kahire: el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1379.
8. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. et-Târihü’l-kebîr. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2008.

9. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. Sahîh. 9 Cilt. Beyrut: Dâru Tavki’n-Necât, 1422.
10. Çağrıcı, Mustafa. “Sâlih”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 36/31-32. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları - İSAM Yayınları, 2009.
11. Dîneverî, Ebû Bekir Ahmed b. Mervân. el-Mücâlese. 10 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1998.
12. Ebû Nuaym, Ahmed b. Abdillâh b. İshâk el-İsfahânî. Hilyetü’l-evliyâ ve tabakâtü’l-asfiyâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
13. Ebû Nuaym, Ahmed b. Abdullah b. İshâk el-İsfahânî. et-Tıbb. 2 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2006.
14. Ebû Ubeyd, Kâsım b. Sellâm b. Miskîn el-Herevî. Garîbü’l-hadîs. 5 Cilt. Kahire: el-Heyetü’l-Âmme, 1984.
15. Ebû Usâme, Ebû Muhammed el-Hâris b. Muhammed b. Dâhir. Müsned. 2 Cilt. Medîne: Merkezü Hidmeti’s-Sünne, 1992.
16. Ebû’l-Kâsım, İsmail b. Muhammed el-İsbehânî. et-Terğîb ve’t-Terhîb. 3 Cilt. Mısır: Dâru’l-Lü’lüe, 2022.
17. Ebû’s-Serî, Hannâd b. Serî. Zühd. 2 Cilt. Kuveyt: Dâru’l-Hulefâ, 1406.
18. Ece, Abdurrahman. Hadislerde Terğîb ve Terhîb Üslubu. İstanbul: Nida Akademi, 2025.
19. Ertürk, Mustafa. “Maklûb”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 447-448. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
20. Gavrî, Seyyid Abdülmecîd. Mu‘cemu Elfâz ve İbârâti’l-Cerh ve’t-Ta‘dîl. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr, 2011.
21. Gazzâlî, Hüccetü’l-İslâm Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. İhyâu Ulûmi’d-Dîn. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, t.s.
22. Genç, Nurdan. “Terğib ve Terhib Hadisleri ve Literatürü”. İslam Bilimleri Araştırmaları Dergisi 6 (2018), 110-131.
23. Ğüşeymî, Abdülvâsi‘ Muhammed Ğâlib. “er-Rüvvâtü’s-Sâlihûn ve’l-Müğaffelûn ve Eseru Merviyyâtihim ed-Daîfe ve’l-Mevdûa alâ’l-Ümme”. Câmiatu’l-Kur’âni’l-Kerîm ve’l-Ulûmi’l-İslâmiyye 10/1 (2013), 290-350.
24. Harâitî, Ebû Bekr Muhammed b. Ca‘fer b. Muhammed es-Sâmerrî. Mesâvi’l-Ahlâk ve Mezmûmühâ. Cidde: Mektebetü’s-Sevâdî, 1993.
25. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Alî b. Sâbit. el-Kifâye fî İlmi’r-Rivâye. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2006.
26. Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd (Ahmed) b. Muhammed b. İbrâhîm b. Hattâb el-Büstî. Meâlimu’s-Sünen. Haleb: el-Matbaatü’l-İlmiyye, 1932.
27. İbn Abdülber, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed b. Abdilber en-Nemerî. el-İstizkâr. 9 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
28. İbn Abdülber, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed en-Nemerî. et-Temhîd. 17 Cilt. Londra: Müessesetü’l-Furkan, 2017.
29. İbn Adî, Ebû Ahmed Abdullah b. Adî el-Cürcânî. el-Kâmil fî Duafâi’r-Ricâl. 9 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
30. İbn Battâl, Ebü’l-Hasen Alî b. Halef b. Abdilmelik b. Battâl el-Bekrî el-Kurtubî. Şerhu İbn Battâl alâ Sahîhi’l-Buhârî. 10 Cilt. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 2003.
31. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman b. Muhammed b. İdrîs. el-Cerh ve’t-Ta‘dîl. 9 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2010.
32. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman b. Muhammed b. İdrîs. İlelü’l-Hadîs. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2006.
33. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman b. Muhammed b. İdrîs er-Râzî. el-Cerh ve’t-Ta‘dîl. 9 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1952.
34. İbn Ebî’d-Dünyâ, Ebû Bekr Abdullah b. Muhammed b. Ubeyd el-Kureşî el-Bağdâdî. Zemmü’l-Gıybe ve’n-Nemîme. Dımaşk: Mektebetü Dâri’l-Beyân, 1992.
35. İbn Fâris, Ahmed el-Kazvînî er-Râzî. Mu‘cemu Mekâyîsi’l-Luğa. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2. Basım, 1972.
36. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Ali b. Muhammed el-Askalânî. Fethü’l-Bârî bi-Şerhi Sahîhi’l-Buhârî. 13 Cilt. Riyâd: Dâru’s-Selâm, 2000.
37. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. Kitâbü’l-Mecrûhîn. 3 Cilt. Haleb: Dârü’l-Va‘y, 1396.
38. İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme el-Makdisî. el-Muğnî. 15 Cilt. Riyâd: Âlemü’l-Kütüb, 1997.
39. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî. Lisânü’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1414.
40. İbn Vehb, Ebû Muhammed Abdullah b. Vehb. Kitâbü’l-Muhârabe. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 2002.
41. İbn Zeydân, Abdurrahman b. Muhammed es-Sicilmâsî. İthâfü A‘lâmi’n-Nâs. 5 Cilt. Kâhire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, 2008.
42. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed el-Bağdâdî. Kitâbü’l-Mevzûât mine’l-Ehâdîsi’l-Merfûât. 3 Cilt. Riyad: el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1968.
43. İbnü’l-Esîr, Ebü’s-Seâdât Mecdüddîn el-Mübârek b. Esîrüddîn Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî. en-Nihâye fî Garîbi’l-Hadîs ve’l-Eser. 5 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-İlmiyye, 1979.
44. İbnü’l-Kayserânî, Ebü’l-Fazl Muhammed b. Tâhir b. Alî el-Makdisî eş-Şeybânî. Tezkiratü’l-Huffâz. Riyâd: Dâru Sumay‘î, 1994.
45. Juynboll, G. H. A. Hadis Tarihinin Yeniden İnşâsı. çev. Salih Özer. Ankara: Ankara Okulu, 2002.
46. Kandemir, M. Yaşar. Mevzû Hadisler. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı, 2009.
47. Karaman, Fikret vd. Dinî Kavramlar Sözlüğü. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2006.
48. Mizzî, Ebü’l-Haccâc Cemâleddin Yusuf b. Abdurrahman b. Yusuf. Tuhfetü’l-Eşrâf bi-Ma‘rifeti’l-Etrâf. 13 Cilt. Dımeşk: el-Mektebü’l-İslâmî, 1983.
49. Münzirî, Ebû Muhammed Zekiyyüddîn Abdülazîm b. Abdilkavî b. Abdillâh. et-Terğîb ve’t-Terhîb. 4 Cilt. Mısır: Mektebetü’l-Halebî, 1968.
50. Müslim b. Haccâc, Ebü’l-Hüseyin el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. Sahîh. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1955.
51. Nesâî, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Ali b. Şuayb. es-Sünenü’l-Kübrâ. 12 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
52. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc fî Şerhi Sahîhi Müslim b. Haccâc. 9 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1392.
53. Özçelik, Fikret. Hadis Usûlünde Râvî Değerlendirme Metodu: İbn Ebî Hâtim Örneği. İstanbul: Nida Akademi, 2020.
54. Sâğânî, Ebü’l-Fezâil Radıyyüddîn Hasen b. Muhammed b. Hasen. el-Mevzûât. Dımaşk: Dâru’l-Me’mûn, 1405.
55. Sâlih, Subhî. Hadis İlimleri ve Istılahları. çev. M. Yaşar Kandemir. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı (İFAV), 2007.
56. San‘ânî, Muhammed b. İsmail. et-Tenvîr Şerhu Câmi‘i’s-Sağîr. 11 Cilt. Riyâd: Mektebetü Dâru’s-Selâm, 2011.
57. San‘ânî, Muhammed b. İsmail. Tevdîhu’l-Efkâr. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
58. Sehâvî, Ebü’l-Hayr Şemsüddîn Muhammed b. Abdirrahmân b. Muhammed. Fethü’l-Muğîs. 5 Cilt. Riyâd: Dârü’l-Minhâc, 4. Basım, 1436.
59. Selmân, Abdülaziz. Mevâridü’z-Zem’ân li Durûsi’z-Zamân. 6 Cilt. el-Mektebetü’ş-Şâmile, 1424.
60. Sicistânî, Süleyman b. Eş‘as b. İshak el-Ezdî Ebû Dâvûd. Sünen. Cidde: Dârü’l-Kıble li’s-Sekâfeti’l-İslâmiyye, 1998.
61. Tâberânî, Ebü’l-Kâsım Müsnidü’d-Dünyâ Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb. el-Mu‘cemü’l-Evsat. 10 Cilt. Kâhire: Dârü’l-Haremeyn, t.y.
62. Tâberânî, Ebü’l-Kâsım Müsnidü’d-Dünyâ Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb. el-Mu‘cemü’l-Kebîr. 25 Cilt. Kâhire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1994.
63. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd. Tehzîbü’l-Âsâr. 2 Cilt. Kâhire: Matbaatü’l-Medenî, t.s.
64. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. Sünen. 5 Cilt. Mısır: Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1975.
65. Uludağ, Süleyman. “Amel”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 3/13-16. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1991.
66. Yahyâ b. Maîn, Ebû Zekeriyyâ el-Bağdâdî. Ma‘rifetü’r-Ricâl (Rivâyetü İbn Muhriz). Kâhire: el-Fârûku’l-Hadîse, 2009.
67. Yücel, Ahmet. Oryantalist Hadis Anlayışı ve Eleştirisi. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı, 2015.
68. Zehebî, Ebû Abdillah Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman. Mîzânü’l-İ‘tidâl fî Nakdi’r-Ricâl. Beyrut: Dârü’l-Ma‘rife, 1963.
69. Zehebî, Ebû Abdillah Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman. Târîhü’l-İslâm ve Vefeyâtü’l-Meşâhîr ve’l-A‘lâm. 15 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 2003.