Şathiye, Tekerleme ve “Tiridina Bandım” Türküsü Bağlamında İma ve Gerçeklik

Öz

Halk şiirinde kendine özgü türlerden olan şathiye ve tekerlemelerle “Tiridina Bandım” örneğinde olduğu gibi bazı türküler gerek yapı ve içerik gerekse anlatım biçimleri ve mecazlı söyleyişleriyle ayrıca dikkat çekmektedirler. Bu bağlamda çalışmada halk mizahından, ironiye, sembol ve imadan gerçekliğe kadar çok katmanlı bir anlama sahip olan bu türler, bazı örnekler aracılığıyla yorumlanıp değerlendirilmektedir. Bu makalede öncelikle şathiye ve tekerlemeye dair bazı belirlemelerde bulunularak birbirleriyle olan yakınlıkları-farklılıkları üzerinde durulmakta, sonrasında ayrıca her iki türün bazı ironik veya mizahî anlatımlı türkülere kaynaklık edebilecekleri gerçekliğine değinilecektir.

Şathiye ve tekerlemeler ses uyumları, ahenk ve bünyelerindeki sembolik ögeler ile ilk bakışta saçma veya anlamsız gelebilecek, ancak çözümlendiğinde ilginç anlamlar barındıran özellikleriyle önem arz etmektedir. Kastamonu yöresine ait olan “Tiridina Bandım” türküsü de şathiye ve tekerlemeye olan yakınlığıyla koşut, önemli oranda sembol ve remizi özünde barındırmaktadır. Şathiye ve tekerlemelerden alınan örnekler ve bu türkü gerek sürrealist tarzda okunsun gerekse abartılı-gülünç sözler olarak algılansın metinlerdeki kavramları salt görünen yönüyle, gerçek anlamlarıyla izah etmek yüzeysel kalacaktır. Bu nedenle şathiye, tekerleme ve türküde geçen söz konusu kavramlar, hayvanlar ve yanı sıra mecazî ve mizahî ögelerin yorumlanması, çözümlenmesi gerekecektir. Ancak bu çözümleme ve yorumlar neticesinde satır aralarındaki anlamsal zenginliğin ortaya çıkarılması mümkün olacaktır. 

Anahtar Kelimeler

• Şathiye,tekerleme,türkü,sembolik dil,ima,gerçeklik

Kaynakça

1. Akman, Eyüp (2013). “Kastamonu Türküsü ‘Tiridina Bandım’ Şathiye midir?”, IV. Uluslararası Türk Kültürü Kurultayı. Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu Yayınları No: 49, (21-24 Mart 2013), Fethiye, s.449-459. (http://www.turkuler.com/yazi/halkkulturunde.asp (25.12.2016) Albayrak, Nurettin (2010). Ansiklopedik Halk Edebiyatı Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları. Aytaç, Gürsel (1999). Genel Edebiyat Bilimi. İstanbul: Papirüs Yayınları. Boratav, Pertev Naili (2000a). Tekerleme. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları. ________________ (2000b). Halk Edebiyatı Dersleri. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları. Çetinkaya, Gülnaz (2006). Gırgır Dergisinin Türk Halkbilimi Açısından İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi. Çetişli, İsmail (1999). Batı Edebiyatında Akımlar. Ankara: Akçağ Yayınları. Develioğlu, Ferit (1986). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi. Duymaz, Ali (2002). İrfanı Arzulayan Sözler Tekerlemeler. Ankara: Akçağ Yayınları. Ertop, Konur (1977). “Gülmece Sanatımızda Toplum Sorunları”, Milliyet Sanat. 231: 232, 233, 234, 235, 236, 239. Eyuboğlu, İsmet Zeki (1977). Gülen Anadolu. İstanbul: Pencere Yayınları. Güzel, Abdurrahman (2004). Kaygusuz Abdal. 2. b., Ankara: Akçağ Yayınları. Kaya, Doğan (2004). Anonim Halk Şiiri. 2. b. Ankara: Akçağ Yayınları. Kaya, Doğan (2010). Ansiklopedik Türk Halk Edebiyatı Terimleri Sözlüğü. 2. b., Ankara: Akçağ Yayınları. Kurnaz, Cemal-Ali Mustafa TATCI (2001). Türk Edebiyatında Şathiyye. Ankara: Akçağ Yayınları. Öngören, Ferit (1983). Cumhuriyet Dönemi Türk Mizahı ve Hicvi (1923-1983). Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Özcan, Ömer (2002). Türk Edebiyatında Hiciv ve Mizah. İstanbul: İnkılâp Yayınları. Pala, İskender (2005). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları. Püsküllüoğlu, Ali (2003). Türkçe Sözlük. 4. b. Ankara: Arkadaş Yayınları. Semih, Mehmet (1983). Türk Şiirinde Hiciv, Taşlama, Yergi. İstanbul: Miyatro Yayınları. Tatcı, Mustafa (1997). Yunus Emre Divanı. C.1, 2. b., İstanbul: H Yayınları. Türkçe Sözlük (2009). Ankara: Türk Dili Kurumu Yayınları. Usta, Çiğdem (2009). Mizah Dilinin Gizemi. Ankara: Akçağ Yayınları.