Comparison of the Economic Cooperation Organization (ECO), the Black Sea Economic Cooperation Organization (BSEC), and the Developing Eight Countries (D-8) Organizations with the Organization of Turkic States (OTS)

Öz

This study examines the shift in Türkiye’s foreign policy since the Özal era, highlighting its move beyond Western and European-centered organizations toward eastern and regional partnerships. It focuses on four regional organizations where Türkiye plays a founding or leading role: the Economic Cooperation Organization (ECO), the Black Sea Economic Cooperation (BSEC), the Developing Eight (D-8), and the Organization of Turkic States (OTS). Using a comparative approach, the study analyzes their goals, structures, membership rules, capacities, official languages, and headquarters. While ECO, BSEC, and D-8 prioritize economic cooperation, OTS is based on shared cultural, linguistic, and historical ties, with more limited membership restricted to Turkic-speaking countries. These organizations differ significantly in size and scope—D-8 has the largest population and economy, while OTS emphasizes cultural unity. Most use English as an official language and are headquartered in Istanbul or Tehran. The findings suggest that OTS’s identity-focused mission complements the economic goals of the other organizations, and that cooperation—especially between OTS and ECO—has increased over time. Emerging mostly after the Cold War, these platforms allow Türkiye to pursue a multidimensional foreign policy by combining political, economic, and cultural tools. The study ultimately shows how Türkiye’s regional involvement supports its eastern-oriented strategies and underscores the distinct role of the OTS among these four organizations.

Anahtar Kelimeler

• OTS
• ECO
• BSEC
• D-8

Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT), Karadeniz Ekonomik İş Birliği Örgütü (KEİ) ve Gelişen Sekiz Ülke (D-8) Örgütleri ile Mukayesesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin dış politikasında Özal döneminden itibaren görülen değişimi ele almaktadır. Batı ve Avrupa merkezli yapılara ek olarak, Türkiye’nin doğuya ve bölgeye yönelik açılımlarını da değerlendirmektedir. Bu kapsamda, Türkiye’nin kurucu ya da öncü olduğu dört bölgesel örgüt—Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT), Karadeniz Ekonomik İş birliği Örgütü (KEİ), Gelişen Sekiz Ülke (D-8) ve Türk Devletleri Teşkilatı (TDT)—karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmiştir. Çalışmada bu örgütlerin kuruluş amaçları, yapıları, üyelik koşulları, kapasiteleri, resmi dilleri ve merkezleri karşılaştırılmıştır. EİT, KEİ ve D-8 ekonomik iş birliğine odaklanırken, TDT daha çok kültürel ve dil temelli ortaklıklara dayanır. Üyelik açısından KEİ ve D-8'e katılım daha açıkken, TDT yalnızca Türk dili konuşan ülkeleri kapsar. Kurumsal yapılar da farklılık göstermektedir; örneğin TDT, Devlet Başkanları Konseyi ve Aksakallar gibi özgün organlara sahiptir. Nüfus, yüzölçümü ve ekonomik büyüklük açısından örgütler arasında büyük farklar vardır. D-8 en geniş nüfusa ve ekonomik hacme sahipken, TDT kültürel ortaklıklarıyla öne çıkar. Örgütlerin merkezleri İstanbul ve Tahran’da yer almakta, resmi diller olarak ise genellikle İngilizce kullanılmaktadır. Bulgular, TDT’nin kültürel odaklı yapısının, diğer örgütlerin ekonomik hedeflerini tamamladığını göstermektedir. TDT ile EİT arasında kurumsal iş birlikleri geliştirilmiştir. Ayrıca, KEİ, D-8 ve TDT gibi yapılar Soğuk Savaş sonrası dönemde ortaya çıkmıştır. Türkiye, bu dört örgütteki üyeliğiyle dış politikasında siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda aynı anda etki oluşturabilmektedir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye’nin doğuya yönelen politikalarını somut verilerle açıklamakta ve TDT’nin diğer üç yapı içindeki yerini ve farklarını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• TDT
• EİT
• KEİ
• D-8

Kaynakça

1. Acharya, A. (2002). Regionalism and the emerging world order: Sovereignty, autonomy, identity. İçinde S. Breslin, C. W. Hughes, N. Phillips, ve B. Rosamond (Ed.), New regionalisms in the global political economy (ss. 20-32). Routledge.
2. Ateş, D. (2014). Uluslararası politika: Dünyayı anlamak ve anlatmak. Dora Yayınları.
3. Çetin, N. (2020). Central Asian states’ relations with Turkey (1991-2020). İçinde M. Yorulmaz ve S. Yılmaz (Ed.), The changing perspectives of Central Asia in the 21st century (ss. 150-163). Kriter Yayınları.
4. Çınar, Y. ve Uzun, Y. U. (2023). Köklü geçmişten güçlü geleceğe Türk Devletleri Teşkilatı: Küresel ekonomik-siyasal potansiyeli ve teşkilatın geleceğine dair öngörüler. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(Özel Sayı), 141-156. https://doi.org/10.33206/mjss.1296831
5. Ertürk, E. (2002). Uluslararası iktisadi birleşmeler. Vipaş Yayınları.
6. Fawcett, L. (1995). Regionalism in historical perspective. İçinde L. Fawcett ve A. Hurrell (Ed.), Regionalism in world politics: Regional organization and international order (ss. 9-36). Oxford University Press.
7. Fişne, M. (2023). Kuruluşuna Türkiye’nin öncülük ettiği uluslararası örgütler: EİT, KEİ ve D-8. İçinde H. M. Boyraz ve F. Cicioğlu (Ed.), Uluslararası örgütler: Tarih, kuram ve örnekler (ss. 291-307). Nobel Yayıncılık.
8. Güran, N. ve Aktürk, İ. (1995). Uluslararası iktisadi kuruluşlar. Karınca Matbaacılık.

9. International Monetary Fund. (2025). World Economic Outlook Database: Nisan 2025. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april
10. Organization of the Black Sea Economic Cooperation. (2021). BSEC at a glance [Broşür]. https://www.bsecorganization.org/UploadedDocuments/BsecAtAGlance/Brochure%202021_912.pdf
11. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (t.y.-a). Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT). https://www.mfa.gov.tr/ekonomik-isbirligi-teskilati-_eit_.tr.mfa
12. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (t.y.-b). Gelişen Sekiz Ülke (D-8) Teşkilatı. https://www.mfa.gov.tr/gelisen-sekiz-ulke-_d-8_.tr.mfa
13. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (t.y.-c). Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ). https://www.mfa.gov.tr/karadeniz-ekonomik-isbirligi-orgutu-_kei_.tr.mfa
14. Türk Devletleri Teşkilatı. (2021, 13 Kasım). Turkic World Vision 2040. https://www.turkicstates.org/en/news/turkic-world-vision-2040
15. Türk Devletleri Teşkilatı. (2024). Uluslararası kuruluşlarla işbirliği [PDF]. https://turkicstates.org/u/Uluslararas%C4%B1%20kurulu%C5%9Flarla%20i%C5%9Fbirli%C4%9Fi_2.pdf
16. Türk Devletleri Teşkilatı. (t.y.-a). Observers. https://www.turkicstates.org/en/observers
17. Türk Devletleri Teşkilatı. (t.y.-b). Türk Konseyi hakkında. https://www.turkicstates.org/tr/turk-konseyi-hakkinda
18. United Nations Statistics Division. (t.y.). UNdata. (Erişim tarihi: 7 Mart 2026) https://data.un.org/
19. World Bank. (t.y.). World Development Indicators. Erişim tarihi: 7 Mart 2026, https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators