Hidrohegemonya Bağlamında Kırgızistan ve Tacikistan Arasında Yaşanan Golovnoy Krizi

Öz

Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Fergana Vadisi’nde Moskova’nın mutlak otoritesi kalkmış, bölge bağımsızlığına yeni kavuşan ülkelerce idare edilmeye başlamıştır. Kendi güvenlik algılamaları ve vatandaşlarının beklentileri kıskacında ülkeler kendi ajandalarını uygulamaya başlamış, bölge kaynak paylaşımı ve sınır uyuşmazlıklarının merkezi haline gelmiştir. Çoğu kez taraflar bölgesel uyuşmazlıkları bir güç mücadelesi olarak ele almış ve çözümsüzlüğü körükleyerek toplumsal çatışmaları kronikleştiren uygulamalara başvurmuştur.

Bu çalışma Golovnoy su paylaşım tesisi odağında Fergana Vadisi’nin iki ülkesi, Kırgızistan ve Tacikistan arasında yaşanan su paylaşım uyuşmazlıklarını hidrohegemonya çerçevesinde analiz etmektedir. Bu çerçevede ilk bölümde çalışmanın dayandığı hidrohegemonya ve müzmin toplumsal çatışma kavramları açıklanacak, ardından Golovnoy’un bölge açısından arz ettiği önem ve tesis üzerinde yaşanan meşruiyet tartışmaları incelenecek, son bölümde ise bölgede 2021 ve 2022 yıllarında yaşanan silahlı çatışmalar analiz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Hidrohegemonya
• Müzmin Toplumsal Çatışma
• Golovnoy
• Kırgızistan-Tacikistan Sınır Çatışmaları
• Su Güvenliği

The Golovnoy Crisis Between Kyrgyzstan and Tajikistan in the Context of Hydro-Hegemony Concept

Öz

After the collapse of the Soviet Union, Moscow's absolute authority in the Fergana Valley ended and the region began to be administered by newly established countries. Region countries began to apply their own agendas between their own security perceptions and the expectations of their citizens and consequently, the region became a center of resource sharing and border disputes. Most of the time, region countries have perceived regional disputes as a power struggle, fueling the deadlock and extending social conflicts.

This study analyzes the water sharing disputes between Kyrgyzstan and Tajikistan, focusing on the Golovnoy water sharing facility in the framework of hydro-hegemony. In this context, firstly the concepts of hydro-hegemony and protracted social conflict concepts that the study is based on will be explained, then the importance of Golovnoy for the region and the legitimacy debates on the facility will be examined, finally the armed conflicts between Kyrgyzstan and Tajikistan in 2021 and 2022 will be analyzed.

Anahtar Kelimeler

• Hydro-hegemony
• Protracted Social Conflict
• Golovnoy
• Kyrgyzstan-Tajikistan Border Conflicts
• Water Security

Kaynakça

1. Azar, E. (1990). The management of protracted social conflict: Theory and cases. Dartmouth Publishing Company.
2. Benvenisti, E. (2002). Sharing trans-boundary resources: International law and optimal resource use. Cambridge University Press.
3. Central Asia Climate Information Portal. (2025, 14 Mart). How did Tajikistan and Kyrgyzstan divide the Golovnoy water distribution system? https://centralasiaclimateportal.org/how-did-tajikistan-and-kyrgyzstan-divide-the-golovnoy-water-distribution-system/
4. Gama, M. (2023). Water weaponisation: The Syrian case. e-cadernos CES, 40, 29–56. https://doi.org/10.4000/120rj
5. Gramsci, A. (2025). Gramsci kitabı: Seçme yazılar 1916-1935 (D. Şahiner, Çev.). Dipnot Yayınları.
6. Human Rights Watch. (2022, 21 Eylül). Kyrgyzstan: Civilians suffer in border violence. https://www.hrw.org/news/2022/09/21/kyrgyzstan-tajikistan-border-clashes-prove-deadly-civilians
7. International Crisis Group. (2021, 29 Nisan). Tajikistan and Kyrgyzstan: Border conflict and resolution prospects (Asia Report No. 307). https://www.crisisgroup.org/
8. Karaca, R. K. ve Yıldırım, M. T. (2021, 26–27 Mayıs). Yeniden Asya açılımı bağlamında Özbekistan-Kırgızistan arasındaki sorunlarda Türkiye’nin arabuluculuk rolü üzerine bir değerlendirme [Çalıştay sunumu]. Asya-Pasifik Çalıştayı: Yeniden Asya Açılımı Çerçevesinde Fırsatlar ve Zorluklar, Çevrimiçi.

9. Kudryavtseva, T. (2021, 29 Nisan). Tajikistan: Kyrgyzstan is trying to illegally seize Golovnoy distribution point. 24.kg News Agency. https://24.kg/english/192140_Tajikistan_Kyrgyzstan_is_trying_to_illegally_seize_Golovnoy_distribution_point/
10. Makharamov, A. (2023). Contemporary issues of international legal regulation of transboundary water management. The American Journal of Political Science Law and Criminology, 5(11), 22–26. https://doi.org/10.37547/tajpslc/Volume05Issue11-05
11. Mammadova, G. (2026, Mart). Pivot to the east: What Armenia and Azerbaijan can learn from Central Asian cooperation? Topchubashov Center. https://top-center.org/js/ckfinder/userfiles/files/cr/CR_policy%20paper_ENGLISH.pdf
12. Menga, F. (2018). Power and water in Central Asia. Routledge.
13. Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Tajikistan. (2025). Statement of countries and international and regional organisations on the signing of important historical documents between Tajikistan, Kyrgyzstan and Uzbekistan. https://mfa.tj/en/main/view/16816/statement-of-countries-and-international-and-regional-organisations-on-the-signing-of-important-historical-documents-between-tajikistan-kyrgyzstan-and-uzbekistan
14. Radio Free Europe/Radio Liberty. (2021, 1 Mayıs). Kyrgyz, Tajik Officials Reach Agreement On Troop Pullback, Truce After Deadly Border Clashes. https://www.rferl.org/a/kyrgyz-tajik-border-troop-pullback-deadly-clashes-ceasefire/31232855.html
15. Rossi, C. R. (2022). Water rights and hydro-egoism: Endogenous hegemony and the Grand Ethiopian Renaissance Dam. Indiana International & Comparative Law Review, 32(2), 247–286. https://doi.org/10.18060/26521
16. Tandan, P. (2021). Challenging hydro-hegemony of India: Resistance of Nepal in the Upper Karnali and Saptakoshi dam project. Sustainable Water Resources Management, 7(1), Makale 106. https://doi.org/10.1007/s40899-021-00580-2
17. United Nations. (1997). Convention on the law of the non-navigational uses of international watercourses. International Law Commission. https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/8_3_1997.pdf
18. Wang, X., Chen, Y., Li, Z., Fang, G., Wang, F. ve Hao, H. (2021). Water resources management and dynamic changes in water politics in the transboundary river basins of Central Asia. Hydrology and Earth System Sciences, 25(6), 3281–3299. https://doi.org/10.5194/hess-25-3281-2021
19. Yalçın, R. ve Imagambetova, A. (2022). Problems of sharing transboundary water resources in Central Asia. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 13(2), 546–566. https://doi.org/10.54688/ayd.1111305
20. Zeitoun, M. ve Warner, J. (2006). Hydro-hegemony: A framework for analysis of trans-boundary water conflicts. Water Policy, 8(5), 435–460. https://doi.org/10.2166/wp.2006.054