Savunma Tedarik Stratejilerine Dayalı AHP ve Hedef Programlama ile Senaryo Bazlı Tedarikçi Seçimi

Yıl 2025, Cilt: 35 Sayı: 2, 205 - 268, 31.12.2025

Oğuzhan Ünlü , Memduh Begenirbaş , Kemal Gürol Kurtay

https://doi.org/10.54078/savsad.1693178

Öz

Bu çalışmada, savunma alanında tedarikçi seçimi özelinde literatürde yer alan kriterler incelenmiş; savunma strateji ve yöntemleri SWOT analizi aracılığıyla karşılaştırılmış; belirlenen kriterlerin ağırlıkları çok kriterli karar verme yöntemleriyle hesaplanmış ve nihayetinde matematiksel modelleme ile en uygun tedarikçinin seçimi gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, savunma tedariki kapsamında temin edilmesi planlanan kritik askerî haberleşme sistemine yönelik tedarikçi seçiminin nicel yöntemlerle gerçekleştirilmesine olanak tanıyan bir metodoloji sunmaktadır. Jenerik olarak savunma tedariki kapsamında haberleşme sistemi örneği üzerinden yapılmış olan bu çalışma farklı cihaz ve ekipmanlar içinde uygulanabilecek bir metodolojiye sahiptir. Çalışmada tedarikçi ağırlıklarının hesaplamaları AHP yöntemiyle yapılmıştır. Tedarikçi ağırlıkları belirlendikten sonra en iyi tedarikçinin seçimi için matematiksel model oluşturulmuş ve bulunan ağırlık değerleri hedef programlamada kullanılmıştır. Savunma tedariki kapsamında ihtiyaç makamının isteklerini karşılamak maksadıyla tedarik süresi, satın alma maliyeti, talep ve taşıma maliyeti gibi kısıtlar çalışmada ele alınmıştır. Çalışmada farklı senaryolara göre tedarikçi seçimine yönelik analizler yapılmıştır. Bu senaryolar barış, ekonomik kriz, gerginlik, stratejik öncelik, ambargo ve teknolojik üstünlük teması olmak üzere 6 farklı durumu bize göstermektedir. Buradaki amaç savunma tedarikinde yaşanması çok muhtemel olan bu senaryolara göre hangi durumda hangi tedarikçinin seçilmesinin; savunma tedariki açısından en fazla faydayı sağlayacağının matematiksel olarak hesaplanmasına yönelik bir metodoloji sunulmasıdır. Analizler sonucunda senaryolara göre tedarikçilerin farklılaştığı görülmüştür. Senaryolardan elde edilen sonuçlar savunma tedarik strateji ve yöntemleri ile ilişkilendirilerek ihtiyaç makamının hangi senaryoda hangi tedarik yöntemini uygulamasının en büyük faydayı sağlayacağına göre çıkarımlarda bulunulmuştur. Farklı senaryolarda farklı sapma değerlerine ulaşılmış bu durumda karar vericilere hangi durumda hangi stratejinin uygulanmasının savunma tedarikini geliştireceğine vurgu yapılmıştır. Çalışma savunma tedariki kapsamında sözel olarak yapılan birçok değerlendirmenin sayısal bir metodoloji temelinde AHP-Hedef Programlama bütünleşik yöntemini kullanması ile farklılaşmıştır.

Anahtar Kelimeler

Savunma tedariki , Tedarikçi seçimi , Savunma tedarik stratejisi , AHP , Hedef programlama

Scenario-Based Supplier Selection with AHP and Goal Programming Based on Defense Acquisition Strategies

Öz

In this study, the criteria used in the literature for supplier selection in the defense sector were examined; defense strategies and methods were compared through SWOT analysis; the weights of the identified criteria were calculated using a multi-criteria decision-making approach; and ultimately, a mathematical model was developed to select the optimal supplier. This study proposes a quantitative methodology for supplier selection regarding the procurement of a critical military communication system within the scope of defense acquisition. Although the study focuses on a communication system as a generic example, the proposed methodology is adaptable to the procurement of various devices and equipment. The supplier weights were calculated using the Analytic Hierarchy Process (AHP), and these weights were subsequently integrated into a mathematical model employing Goal Programming to determine the optimal supplier. The model incorporates constraints such as procurement time, acquisition cost, demand, and transportation costs to meet the requirements of the procuring authority in defense acquisition. Analyses were conducted under different scenarios, representing six distinct conditions: peacetime, economic crisis, tension, strategic priority, embargo, and technological superiority. The aim is to provide a methodology that mathematically determines which supplier would yield the greatest benefit under each scenario, all of which are highly probable in defense procurement. The analysis revealed that the optimal supplier varies across different scenarios. The results were interpreted by linking the findings to defense procurement strategies and methods, offering insights into which procurement method should be applied under each scenario to maximize benefits. The study emphasizes the variations in deviations across scenarios and highlights which strategies would improve defense procurement under specific conditions. This research distinguishes itself by transforming the predominantly qualitative evaluations in defense procurement into a quantitative methodology, employing an integrated AHP–Goal Programming approach.

Anahtar Kelimeler

AHP , Defense procurement , Supplier selection , Defense procurement strategy , Goal programming

Kaynakça

• Butterworth-Hayes, P. (2010). Smart procurement falters in Europe. Aerospace America, 48(6), 4–7.
• Charnes, A., & Cooper, W. W. (1977). Goal programming and multiple objective optimization. European Journal of Operational Research, 1(1), 39–54. https://doi.org/10.1016/0377-2217(77)90062-1
• Desticioğlu, B., & Ayan, M. A. (2022). Savunma tedarik konusunda yapılan çalışmaların bibliyometrik analizi. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, 32(1), 159–196.
• Dickson, G. W. (1966). An analysis of vendor selection systems and decisions. Journal of Purchasing, 2(1), 5–17.
• Ellman, J. E. (2009). The role of evolutionary acquisition and spiral development in the failure of the Army's future combat system [Doctoral dissertation, Georgetown University].
• Fox, J. R. (2012). Defense acquisition reform, 1960–2009: An elusive goal. Center of Military History. https://history.army.mil/html/books/051/51-3-1/CMH_Pub_51-3-1.pdf
• Gökpınar, E. S. (2003). AR-GE’ye dayalı tedarik projelerinin başarımının artırılması için alınması gereken önlemler. PPBUS ve Proje Yönetimi Esasları Sempozyumu içinde. Ankara.
• Ho, W., Xu, X., & Dey, P. K. (2010). Multi-criteria decision making approaches for supplier evaluation and selection: A literature review. European Journal of Operational Research, 202(1), 16–24.
• House of Commons Defence Committee. (1998). Major procurement projects: The 1997–98 defence estimates (Eighth Report, HC 138). UK Parliament. https://publications.parliament.uk/pa/cm199798/cmselect/cmdfence/138/13821.htm
• Jordan, D. (2019). The defence review dilemma: The British experience. King’s College London. https://www.kcl.ac.uk/warstudies/assets/defence-review-dilemma-the-british-experience.pdf
• Korkmaz, G., & Topçu, M. K. (2019). Savunma alımlarının ülke kalkınmasına etkisi ve rolü. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 8(2), 309–327.
• Korkmaz, G., Topçu, M. K., & Begenirbaş, M. (2021). Savunma tedarik stratejileri ve trendleri. İçinde A. Yurttaş (Ed.), Lojistik gelecek (ss. 291–330). Nobel Yayıncılık.
• Louth, J. (2013). Defence reform in the United Kingdom: A twenty-first century paradox. Royal United Services Institute.
• Markowski, S., & Hall, P. (2006). Defence procurement and industry development: Some lessons from Australia (IDRM/IGRD Report No. 6). Institute for Defence Resources Management.
• Matthews, R. (2006). Smart management of smart weapons. In R. Matthews & J. Treddenick (Eds.), Studies in defence procurement (pp. 75–93). Queen’s University.
• Ministry of Defence. (2007). Smart acquisition program: From the UK Ministry of Defence Procurement Agency. https://uk.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/16/2015/08/odc_london_uk_smart_acquisition_program.pdf
• Romero, C. (2001). Handbook of critical issues in goal programming. Pergamon.
• Saaty, T. L. (1986). Axiomatic foundation of the analytic hierarchy process. Management Science, 32(7), 841–855.
• Saaty, T. L. (1990). How to make a decision: The analytic hierarchy process. European Journal of Operational Research, 48(1), 9–26.
• Tamiz, M., Jones, D. F., & Romero, C. (1998). Goal programming for decision making: An overview of the current state-of-the-art. European Journal of Operational Research, 111(3), 569–581. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(97)00317-2
• U.S. Department of Defense. (2000). DOD directive 5000.01: The defense acquisition system.
• U.S. Government Accountability Office. (2015). Acquisition reform: DOD should streamline its decision-making process for weapon systems to reduce inefficiencies (GAO-15-585). https://www.gao.gov/assets/670/668778.pdf
• Ünlü, O. (2020). Doğu Akdeniz'de Mersin ve İskenderun limanlarına alternatif sivil ve askeri liman kuruluş yeri belirleme çalışmaları [Yayımlanmış yüksek lisans tezi, Milli Savunma Üniversitesi].
• Ünlü, O., & Begenirbaş, M. (2021). Geleceğin belirsizliğinde beşeri sermayenin önemi: Savunma planlayıcılarına öneriler. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 17(39), 639–667. https://doi.org/10.17752/guvenlikstrtj.1001313
• Ünlü, O., & Begenirbaş, M. (2024). Tedarikçi seçiminin savunma alanı özelinde incelenmesi: Analitik Hiyerarşi Süreci ile seçim süreci. Savunma Bilimleri Dergisi, 20(1), 79–104. https://doi.org/10.17134/khosbd.1420829
• Wright, E. (2006). Twenty-first century defense acquisition: Challenges and opportunities. Connections, 5(1), 71–80.
• Yerli, M., & Öztürk, D. (2023). AHP-TOPSIS yöntemine dayalı tedarikçi seçimi: Ahşap sektöründe bir uygulama. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(Sosyal Bilimler Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu Özel Sayısı), 147–168.