Vazife Tahlilinde Kritik Faktör Analizi: Uygulamalı Bir Çerçeve ile Yöntemsel Bir Yaklaşım
Öz
Bu çalışma, Vazife Tahlilinde Kritik Faktör Analizi (KFA) sürecini geliştirmeye odaklanmaktadır. Araştırma, mevcut yöntemi daha çevik, veri temelli ve ölçülebilir hâle getirmek amacıyla Faktör–Vazife Etki Puanı (FVEP) adlı yeni bir yöntem önermektedir. FVEP yöntemi, klasik faktör analizinde görülen öznel puanlama eğilimini azaltarak karar sürecine analitik bir boyut kazandırmaktadır. Klasik yöntemden farklı olarak FVEP, her faktörü üç temel boyutta değerlendirmektedir: Etkileme Yoğunluğu (EY), Etkileme Yönü Değeri (EYD) ve Görülme Olasılığı (GO). Bu üç değişkenin etkileşimi sonucunda Faktör–Vazife Etki Puanı (FVEP) elde edilmekte ve faktörün vazifeye etkisi sayısal olarak ifade edilebilmektedir. Analiz sonucunda, her faktörün görevlere farklı ağırlıklarda etki ettiği ve bu etkinin karşılığında önerilen eylemlerle kategorik olarak ilişkilendirilebildiği görülmüştür. Çalışmanın bulguları, Kesin Sonuç Noktalarına (KSN) karşılık gelen görevlerin operasyonel tasarımın iskeletini oluşturduğunu doğrulamaktadır. FVEP yöntemi sayesinde komutan, hangi faktörün hangi görevi veya sonucu etkilediğini ölçebilmekte; görev önceliklendirmesini veriye dayalı biçimde yapabilmektedir. Böylece kuvvetlerin dağınık kullanımı önlenmekte, stratejik hedefe odaklanma kolaylaşmaktadır. FVEP, analizi analitik bir forma dönüştürmekte, tüm planlamacıların erişebileceği aranabilir ve sıralanabilir bir veritabanı oluşturulmasını sağlamaktadır. Bu yöntem, kritik faktör analizinin sınırlılıklarını ortadan kaldırmakta ve askerî planlama süreçlerinde karar destek sistemlerine ölçülebilir veri enstrümanı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Army Doctrine Publication (ADP) 5-0 (2012). The operations process. Headquarters Department of the Army, Washington, DC.
- Aktürk, E. (2024). Keşif-gözetleme sistemleri, yapay zekâ destekli istihbarat oluşturma ve karar verme süreçlerine entegrasyonu. İstanbul Arel Üniversitesi 2024 Ulusal Kongre Bildiri Kitabı (21. Yüzyil Savaşlarinda Strateji, Operatif, Taktik ve Teknik: Tespitler ve Değerlendirmeler).
- Allied Joint Publication-5 (AJP-5). (2019). Allied joint doctrine for the planning of operations. NATO Standardization Office (NSO), Edition A Version 2, UK Change 1, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/971390/20210310-AJP_5_with_UK_elem_final_web.pdf.
- Army Techniques Publication (ATP) 2-33.4, (2014). Intelligence analysis. U.S. Army Intelligence Center of Excellence. Headquarters Department of the Army Washington DC. pp. 3–11. https://cyberwar.nl/d/201408xx-US-Army-ATP-2-33.4-Intelligence-Analysis_USArmy-IntelAnalysis.pdf.
- Bayram, N. (2012). Sosyal bilimlerde SPSS ile veri analizi. (5’inci Baskı), Ezgi Yayınevi, Bursa.
- Bueger, C. (2024). Beyond the surface: Six spatial domains of maritime security. Korea Institute for Maritime Strategy (KIMS) No.336. https://kims.or.kr/file/peri336.pdf.
- Büyükekşi, C., & Çolakoğlu, Ö. M. (2014). Türkiye’de eğitim araştırmalarında kullanılan faktör analizi tekniğinin incelenmesi. Karaelmas Journal of Educational Sciences, 2(2), 158–167
- Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Second Edition, Lawrence Erlbaum Associates. https://utstat.toronto.edu/~brunner/oldclass/378f16/readings/CohenPower.pdf.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Uluslararası İlişkiler (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Mehmet Kiliç
*
0009-0006-7772-1289
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
3 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
4 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 36 Sayı: 1