Tayfur Sökmen Kampüs Kazısı'ndan bir grup geç antik dönem tekne örnekleri

Öz

Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Tayfur Sökmen Kampüsü’nde tespit edilen çiftlik yerleşiminde 2012-2014 yılları arasında kazı çalışmaları Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Arkeoloji Bölümü ve Hatay Arkeoloji Müzesi tarafından gerçekleştirilmiştir. Amik Ovası ve Kilikya Bölgesi’ne uzanan yollar ile Amanos Dağları’nın doğu yamacında konumlanan bu çiftlik yerleşimi özellikle seramik buluntuları ışığında ağırlıklı olarak Geç Antik Döneme tarihlenmektedir. Yapının konumu hem tarım için gerekli olan geniş arazi alanlarına hem de kıyı bölgelerine ge¬çişi sağlayan ticaret yollarına yakın olmasına olanak tanımıştır. Kazı çalışmalarında ele geçen günlük kullanım seramikleri arasında bulunan Geç Antik Döneme ait tekne örnekleri bu çalışmanın konusunu oluşturur. Tekne formları kullanıma yönelik olarak az miktarda gıda ürününün depolanması veya yemek hazırlama aşamasında tercih edilmiştir. Diğer yandan bu kap formlarının konut alanları, dükkanlar ve çiftlik komplekslerinde yoğunluk göstermesi bölgenin tarımsal faaliyetlerine bağlı olarak üreticiden tüketiciye ne oranda ürün aktarımının olduğunu ve yerel mutfak kültürüne dair bilgilere ulaşılmasında da etkilidir. Özellikle ithal örneklerin varlığı bölgenin ticari ilişkilerine farklı bir bakış açısı sunması açısından önemlidir. Tekneler ışığında Tayfur Sökmen çiftlik yerleşiminin hem yakın çevresindeki hem de uzak bölgelerdeki tarımsal organizasyonla ilişkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, söz konusu kapların kırsal ve gündelik yaşam içerisindeki çok yönlü kullanım biçimleri açıklanmıştır. Çalışma sayesinde Geç Antik Dönem tarımsal üretimi, elde edilen ürünler ve dönemin mutfaklarında teknelerin kullanımına ilişkin önemli bilgiler edinilmiştir. Tekneler, önce ana tiplere, ardından alt tiplere ayrılarak tipolojik çeşitlilik ortaya konmuştur. Tipolojik olarak sınıflandırılan bu tekne örnekleri MS 3.–7. yüzyıllar arasına tarihlenmekte ve gündelik yaşamda yoğun olarak kullanıldıkları anlaşılmaktadır. Bu kaplar üzerinde yapılan analojik çalışmalar sonucunda benzer örneklerin özellikle Kilikya ve Kuzey Suriye’de bulunduğu saptanmıştır. Bununla birlikte, bu kapların benzer formlarına İspanya’dan Levant Bölgesi’ne, Kuzey Afrika’dan Anadolu ve Ege’ye kadar uzanan geniş bir coğrafyada rastlanmıştır. Geniş bir perspektifle yürütülen bu analoji çalışmaları neticesinde, söz konusu teknelerin tüm Akdenizde yaygın bir kullanım ve dağılıma sahip olduğu belirlenmiştir. Tayfur Sökmen Kampüs kazılarında yalnızca tekne formları özelinde gerçekleştirilen bu araştırma, Antiokheia ve yakın çevresi için ilk olma niteliğini taşıması açısından da önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• antiokheia
• seramik
• tekne
• çiftlik yerleşimi
• genç antik dönem

Destekleyen Kurum

Destekleyen herhangi bir kurum bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Teşekkür

Teşekkür edilecek herhangi bir kişi veya kurum bulunmamaktadır.

A group of late antique basin samples from the tayfur sökmen campus excavation

Öz

Excavations at the farm settlement identified in the Tayfur Sökmen Campus of Hatay Mustafa Kemal University were carried out between 2012 and 2014 by the Hatay Mustafa Kemal University Archaeology Department and the Hatay Archaeology Museum. This rural settlement, located on the eastern slopes of the Amanus Mountains, by the roads leading to the Amuq Plain and the Cilicia region, is predominantly dated to the Late Antique Period, particularly based on ceramic finds. The location of the structure allowed it to be close to both the large land areas required for agriculture and the trade routes that provided access to coastal areas. The subject of this study is a collection of Late Antique basin examples found among the common wares recovered during excavations. These basin forms were preferred for storing small amounts of food or for meal preparation. Furthermore, the prevalence of these vessel forms in residential areas, shops, and farm complexes also provides insights into the extent of product transfer from producer to consumer, based on the region's agricultural activities, and provides insights into local culinary culture. The presence of imported examples is particularly important, offering a different perspective on the region's trade relations. In the light of the basins, the relationship between the Tayfur Sökmen rural settlement and the agricultural organization in both the immediate surroundings and the distant regions was tried to be revealed. In this context, the versatile uses of these vessels in rural and daily life have been explained. This study has yielded important information regarding agricultural production, harvested goods, and the use of basins in the kitchens of the period. The basins were first divided into main types and then into subtypes to reveal typological diversity. These basin examples, classified typologically, date back to the 3rd–7th centuries AD and are understood to have been used extensively in daily life. As a result of analogous studies on these vessels, it was determined that similar examples were found especially in Cilicia and Northern Syria. Furthermore, similar forms of these vessels have been found across a wide geography, from Spain to the Levant, from North Africa to Anatolia and the Aegean. These broad-based analogy studies have determined that these basins were widely used and distributed throughout the Mediterranean. This research, conducted exclusively on basin forms during the Tayfur Sökmen Campus excavations, is also significant because it represents the first of its kind for Antiocheia and its surrounding area.

Anahtar Kelimeler

• antiocheia
• pottery
• basin
• rural settlement
• late antiquity

Destekleyen Kurum

This study was not supported by any funding organization.

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval.

Teşekkür

There are no individuals or organizations to thank.

Kaynakça

1. Abadie-Reynal, C., Martz, A. M., & Cador, A. (2007). Late Roman and Byzantine pottery in Zeugma: Groups of the beginning of the 5th century. B. Böhlendorf-Arslan, A. O. Uysal, & J. Witte-Orr (Ed.), Byzas 7: Çanak: Late antique and medieval pottery and tiles in Mediterranean archaeological contexts (ss. 181–194). Ege Yayınları.
2. Amari, S. (2014). Observations on the Late Roman coarse wares production from the factory of Acium in Sicily (Italy). N. Poulou-Papadimitriou, E. Nodarou, & V. Kilikoglou (Ed.), LRCW 4 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, the Mediterranean: A market without frontiers, BAR International Series 2616 (I) (ss. 225–234). Bar Publishing.
3. Amores, F., Garcia, E., Gonzalez, D., & Lopez, P. (2007). Ceramicas de cocina y comunes tardoantiguas en Hispalis (Sevilla, Espana). Primera tipologia y sus contextos (la encarnacion, ss. V-VI). M. Bonifay & J. C. Treglia (Ed.), LRCW 2 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, BAR International Series 1662 (I) (ss. 147–164). Bar Publishing.
4. Anderson-Stojanovic, V. R. (1992). Stobi, the Hellenistic and Roman pottery. Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400852918
5. Aydınoğlu, Ü. (1998). Doğu Dağlık Kilikia'da villae rusticae [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
6. Aydınoğlu, Ü. (2013). Paslı: Dağlık Kilikia'da bir kırsal yerleşimin değişim süreci. OLBA, 21, 71–100.
7. Ben Abed-Ben Khader, A., & Bonifay, M. (1998). La céramique de l'édifice des asclépeia à Thuburbo Majus (Tunisie). Antiquités Africaines, Hommage a Georges Souville 2 (34), 231–249. https://doi.org/10.3406/antaf.1998.1300
8. Bonetto, J., Mazzochin, S., & Kaudelka, E. S. (2010). Missione archeologica Italiana presso il teatro del pythion a Gortyna (Creta): I dati preliminari della ceramica comune di eta tardoantica. S. Menchelli, S. Santoro, M. Pasquinucci, & G. Guiducci (Ed.), LRCW 3 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, comparison between western and eastern Mediterranean, BAR International Series 2185 (II) (ss. 899–905). Bar Publishing.

9. Bonifay, M., Capelli, C., Martin, T., Picon, M., & Vallauri, L. (2002). La littoral de la Tunusie, étude geoarchaologique et historique (1987-1997): La ceramique. Antiquités Africaines, (38–39), 125–202. https://doi.org/10.3406/antaf.2002.1355
10. Bonifay, M., Reynaud, P., & Vallauri, L. (2004). Chapitre IX: La céramique. C. Capelli, M. D'Annoville, T. Mukai, & D. Pieri (Ed.), Sidi Jdidi I: La basilique sud (ss. 229–316). Ecole Rome.
11. Brizzi, M., Sepio, D., & Baldoni, D. (2010). Italian excavations at Jarash 2002-2009: The area of the east propylaeum of the sanctuary of Artemis and the propylaea church' complex. ADAJ, 54, 345–370.
12. Cirelli, E., & Cannavicci, A. (2014). 6th century dump from Classe (Ravenna). N. Poulou-Papadimitriou, E. Nodarou, & V. Kilikoglou (Ed.), LRCW 4 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, the Mediterranean: A market without frontiers, BAR International Series 2616 (II) (ss. 963–974). Bar Publishing.
13. Degeeset, R. (2000). The common wares of Sagalassos, SEMA 3. Brepols Publishers.
14. Efe, F. (2013). Dağlık Kilikia ve Isauria bölgesinde antik dönem konut mimarisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.
15. Fırat, M. (2011). Phokaia Geç Roma dönemi mutfak kapları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
16. Fırat, N. (1992). Perge konut alanı kullanım keramiği, tipolojik inceleme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
17. Fleitman, Y., & Mazar, E. (2015). Chapter five: The Late Roman and Byzantine pottery from the 2012-2013 excavation seasons: Areas upper A, B ve C. E. Mazar (Ed.), The Ophel excavations to the south of the Temple Mount 2009-2013 (ss. 211–291). Old City Press.
18. Gadot, Y., Freud, L., Tal, O., & Taxel, I. (2016a). Chapter 9: Sub-sector ACS2: W-AA/15-22. I. Finkelstein (Ed.), Ramat Rahel III: Final publication of Yohanan Aharoni's excavations (1954, 1959-1962), 1 (35) (ss. 130–171). Eisenbrauns.
19. Gadot, Y., Tal, O., & Taxel, I. (2016b). Chapter 10: Sub-sector ACS3: Q-V/20-23. I. Finkelstein (Ed.), Ramat Rahel III: Final publication of Yohanan Aharoni's excavations (1954, 1959-1962), 1 (35) (ss. 172–202). Eisenbrauns.
20. Gatier, P. L., Baud, A., Cahu, D., Charpenter, G., Devillechaise, A., Duvette, C., El-Masri Hachem, M., Ferrerira, P., Flammin, A., Haidar-Vela, N., Husson, X., Kahwagi-Jahno, H., Piaton, C., Pieri, D., & Schmitt, A. (2010). Mission archéologique de Tyr rapport préliminaire 2008-2009. BAAL, 14, 135–240.
21. Gerber, Y. (2014). Comparing pottery traditions from south Transjordan and from middle and north Transjordan during the Nabatean/Roman periods (1st to 5th centuries A.D.). B. Fischer-Genz, Y. Gerber, & H. Hamel (Ed.), Roman pottery in the near east. Local production and regional trade, proceedings of the round table held in Berlin, 19-20 February 2010 (ss. 189–204). Archaeopress. https://doi.org/10.2307/j.ctv177tjdt.19
22. Gophna, R., Taxel, I., & Feldstein, A. (2007). Kafr'ana a rural settlement in the lod valley. Z. Herzog & I. Roll (Ed.), Salvage excavation reports No. 4 (ss. 3–138).
23. Haidar-Vela, N. (2014). Un contexte du vııe siécle sur le sanctuaire de Saint-Symeon a Qal'at Sem'an (Syrie). N. Poulou-Papadimitriou, E. Nodarou, & V. Kilikoglou (Ed.), LRCW 4 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, the Mediterranean: A market without frontiers, BAR International Series 2616 (I) (ss. 377–385). Bar Publishing. Haidar-Vela, N. (2015). Un lot de céramiques du vııe siécle a Halabiya. S. Bletry (Ed.), Zénobia-Halabiya, habitat urbain et nécropoles. Cinq années de recherches de la mission Syro-Française (2006-2010) (ss. 185–214). Presses Universitaires de la Mediterranee.
24. Haidar-Vela, N., & Pieri, D. (2013). Facies ceramiques de la Syrie du nord protobyzantine. Villes et campagnes aux rives de la méditerranée ancienne hommages à Georges Tate, Topoi Supplement, 12, 111–147.
25. Hudson, N. (2008). Three centuries of Late Roman pottery. C. Ratté & B. Smith (Ed.), Aphrodisias papers 4 new research on the city and its monuments, 70 (ss. 319–345).
26. Jacobsen, K. W. (2005). Late Roman coarse wares and transport amphorae from Panayia Emotousa, Cyprus. J. M. G. i Esparraguera, J. B. i Garrigos, & M. A. C. Ontiveros (Ed.), LRCW 1 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, BAR International Series 1340 (ss. 625–634). Bar Publishing.
27. Kenrick, P. (2013). Chapter one: Pottery other than transport amphorae. W. Aylward (Ed.), Excavations at Zeugma, 2 (ss. 1–81, Pla. 1–42). The Packard Humanities Institute.
28. Ladstätter, S. (2008). IV.1 Römische, Spätantike und Byzantinische keramik. M. Steskal & M. La Torre (Ed.), Das vediusgymnasium in Ephesos: Archäologie und baubefund. Forschungen in Ephesos, 14 (1) (ss. 97–258). Verlag der Österreichische Akademie der Wissenschaften.
29. Mills, P. (2014). The local pottery from Ras el Bassit. B. Fischer-Genz, Y. Gerber, & H. Hamel (Ed.), Roman pottery in the near east. Local production and regional trade, proceedings of the round table held in Berlin, 19-20 February 2010 (ss. 21–36). Archaeopress. https://doi.org/10.2307/j.ctv177tjdt.6
30. Mills, P., & Reynolds, P. (2014). Amphorae and specialized coarsewares of Ras Al Bassit, Syria: Local products and exports. N. Poulou-Papadimitriou, E. Nodarou, & V. Kilikoglou (Ed.), LRCW 4 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, the Mediterranean: A market without frontiers, BAR International Series 2616 (I) (ss. 133–142). Bar Publishing.
31. Mlynarczyk, J. (2005). The pottery from Khirbet el-Jiljil (second season). Bulletin of the Anglo-Israel Archaeological Society, 23, 139–166.
32. Mukai, T., Sugiyama, C., & Aoyagi, M. (2009). Osservazioni preliminari sulla ceramica comune del sito romano in Somma Vesuviana, localita starza della Regina. G. F. De Simone & R. T. Macfarlane (Ed.), Apolline project vol. 1: Studies on Vesuvius' north slope and the bay of Naples (ss. 172–190). Herder.
33. Newson, P. (2014). Pottery of the 'land of Carchemish' project and the Northern Euphrates. B. Fischer-Genz, Y. Gerber, & H. Hamel (Ed.), Roman pottery in the near east. Local production and regional trade, proceedings of the round table held in Berlin, 19-20 February 2010 (ss. 3–20). Archaeopress. https://doi.org/10.2307/j.ctv177tjdt.5
34. Oren-Paskal, M. (2008). Excavation at Bat Galim: The pottery. M. Artzy, S. Yanklevitz, & G. Tisoni (Ed.), Contract archaeology reports III, reports and studies of the recanati institute for maritime studies excavations (ss. 32–53).
35. Ökse, T. (1999). Önasya arkeolojisi seramik terimleri. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
36. Perna, R., Capponi, C., Cingolani, S., & Tubaldi, V. (2012). Hadrianopolis e la valle del drino (Albania) tra l'eta tardoantica e quella protobizantina, le evidenze ceramiche dagli scavi 2007-2009. S. Biegert, D. B. Casasola, T. Cvjeticanin, P. M. Kenrick, & S. Menchelli (Ed.), Rei cretariae Romanae favtorvm acta, 42, 133–146. Quercia, A., Johnston, A., Bevan, A., Conolly, B., & Tsaravopoulos, A. (2011). Roman pottery from an intensive survey of Antikythera Greece. The Annual of the British School at Athens, 105, 1–81. https://doi.org/10.1017/S0068245411000037
37. Reynolds, P. (2010). Trade networks of the east, 3rd to 7th centuries: The view from Beirut (Lebanon) and Butrint (Albania) (fine wares, amphorae and kitchen wares). S. Menchelli, S. Santoro, M. Pasquinucci, & G. Guiducci (Ed.), LRCW 3 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, comparison between western and eastern Mediterranean, BAR International Series 2185 (I) (ss. 89–114). Bar Publishing.
38. Reynolds, P. (2014). The Homs survey (Syria): Contrasting Levantine trends in the regional supply of fine wares, amphorae and kitchen wares (Hellenistic to Early Arab periods). B. Fischer-Genz, Y. Gerber, & H. Hamel (Ed.), Roman pottery in the near east. Local production and regional trade, proceedings of the round table held in Berlin, 19-20 February 2010 (ss. 53–65). Archaeopress. https://doi.org/10.2307/j.ctv177tjdt.8
39. Rosenthal-Haginbottom, R. (2014). Dating the Jerusalem rilled-rim and arched-rim basins. N. Poulou-Papadimitriou, E. Nodarou, & V. Kilikoglou (Ed.), LRCW 4 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, the Mediterranean: A market without frontiers, BAR International Series 2616 (II) (ss. 657–664). Bar Publishing.
40. Rotroff, S. I. (1987). Hellenistic pottery and terracottas. American School of Classical Studies at Athens.
41. Slane, K. W., & Sanders, G. D. R. (2005). Corinth: Late Roman horizons. Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, 74(2), 243–297. https://doi.org/10.1353/hes.2005.0007
42. Taxel, I. (2012). II. strata III-I: The Byzantine, Early Islamic and Mamluk/Ottoman periods. I. Finkelstein, M. Fischer, A. Gopher, R. Greenberg, & O. Lipschits (Ed.), Horvad Meşad: A way-station on the Jaffa-Jerusalem road, 30, 135–152.
43. Tekocak, M. (2006). Kelenderis Roma çağı seramiği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi.
44. Turnovsky, P. (2005). The morphological repertory of Late Roman/Early Byzantine coarse wares in Ephesos. J. M. G. i Esparraguera, J. B. i Garrigos, & M. A. C. Ontiveros (Ed.), LRCW 1 Late Roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry, BAR International Series 1340 (ss. 635–645). Bar Publishing.
45. Uygun, Ç., Görmüş, A., & Sezgin, N. (2014). Tayfur Sökmen kampüs kazısı, Antakya'dan bir kırsal yerleşim. A. Özfırat & N. Coşkun (Ed.), Mustafa Kemal Üniversitesi fen-edebiyat fakültesi arkeoloji bölümü kazı ve araştırmaları, 51 (ss. 277–302). Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları.
46. Victorica, G. F. (2000). Étude céramologique sur le matériel de la parcelle "BEY 028" du site de "Beyrouth-centre-ville I" [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. University of Paris.
47. Vincenz, A. D. (2015). Chapter five: The Roman, Byzantine and Early Islamic pottery. E. Ayalon (Ed.), Wine presses at the Nesher Ramla quarry, a thousand years of winemaking (ss. 99–185). The Zinman Institute of Archaeology, University of Haifa.
48. Vincenz, A. D., & Sion, O. (2007). Two pottery assemblages from Khirbat El-Ni'ana. Atiqot, 57, 21–52.
49. Vokaer, A. (2013). Continuity and changes in ceramic production and exchange in Syria, between the end of the Byzantine and the beginning of the early Islamic periods (6th-9th C.E.). A. Kralidis & A. Gkoutzioukostas (Ed.), Proceedings of the international symposium Byzantium and the Arab world: Encounter of civilizations (Thessaloniki, 16-18 December 2011) (ss. 483–510). Aristotle University of Thessaloniki.
50. Vokaer, A. (2014). 3rd to 4th century A.D. pottery assemblage from Apamea and some further considerations on pottery production and distribution in Roman Syria. B. Fischer-Genz, Y. Gerber, & H. Hamel (Ed.), Roman pottery in the near east. Local production and regional trade, proceedings of the round table held in Berlin, 19-20 February 2010 (ss. 37–52). Archaeopress. https://doi.org/10.2307/j.ctv177tjdt.7
51. Williams, C. (1989). Anemurium: The Roman and Early Byzantine pottery. Pontificial Institute of Mediaeval Studies.