MOBBING IN HEALTH INSTITUTIONS IN TURKEY: SYSTEMATIC REVIEW

Öz

The aim of this study is to evaluate the impact of digitalization on healthcare. To achieve this objective, a comprehensive search was performed in the google academic, dergipark and yök thesis databases using the keywords “mobbing,” “health institutions,” “mobbing in health,” and “healthcare professionals” for the period between 2000 and 2024. According to the PRISMA flow diagram, 198 studies were identified. After a thorough review, 33 research studies that met the inclusion criteria were selected for this systematic analysis. It was determined that 26 of the studies were conducted in public health institutions and only one study used qualitative research methods.

Anahtar Kelimeler

• Mobbing
• Health institutions
• Healthcare professionals

TÜRKİYE’DE SAĞLIK KURUMLARINDA MOBBİNG: SİSTEMATİK DERLEME

Öz

Bu çalışmanın amacı sağlık hizmetlerine dijitalleşmenin etkisini değerlendirmektir. Bu amaçla google akademik, dergipark ve yök tez veri tabanlarında tarama yapılmıştır. Tarama işleminde ‘mobbing’, ‘sağlık kurumları’, ‘sağlıkta mobbing’, ‘sağlık çalışanları’ anahtar kelimeleri ile 2000-2024 yılları arasında arama yapılmış ve PRISMA akış diyagramına göre 198 çalışmaya ulaşılmıştır. İnceleme sonucunda dahil etme kriterlerine uygun 33 araştırma çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmaların 26’si kamu sağlık kurumlarında, yalnızca 1 araştırmada nitel araştırma yönteminin kullanıldığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Mobbing
• Sağlık Kurumları
• Sağlık çalışanları

Etik Beyan

Bu araştırmada ikincil veriler kullanıldığı için etik kurul onayı gerekmemektedir.

Kaynakça

1. Akca, N., Çakmak, A. ve Şahin, H. (2022). Cam tavan sendromu ve mobbing: kadın sağlık çalışanları üzerine bir araştırma. Akademik Hassasiyetler, 9(20), 89-106.
2. Arslan, İ. (2019). Sağlık çalışanlarının mobbinge maruz kalma durumları ile stres arasındaki ilişki ve stresle başa çıkma yolları. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi- Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
3. Arısoy, A. (2011). Mobbingi ortaya çıkaran faktörler: Isparta- Antalya-Burdur’da sağlık sektöründe hemşireler üzerine çalışma. Yüksek Lisans Tezi, Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Ateş, D., Kaplan, A., Öztürk, S., Zorlu, Ö., Akburak, M., Çelikel, E. ve Özkan, T. (2014). Hemşirelik bölümü öğrencilerinde klinik stajda mobbing. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(1), 30-38.
5. Aydın, A. (2018). Ameliyathane hemşirelerinde mobbing ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
6. Boz, F. (2019). Hemşirelerde iş yükü, rol belirsizliği ile psikolojik taciz arasındaki ilişkinin incelenmesi: Sakarya kamu hastaneleri örneği. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya: Sakarya Üniversitesi İşletme Enstitüsü.
7. Cibik, M. (2019). Hemşirelerin mobbinge maruz kalması ve bunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Şanlıurfa : Harran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
8. Çetin, A. (2016). Sağlık çalışanlarının yıldırıcı davranışlara maruz kalma ve mesleki adanmışlık düzeylerinin araştırılması: Bir araştırma ve uygulama örneği. Yüksek Lisans Tezi, Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çıkman, S. B. (2019). İşyerinde psikolojik taciz (Mobbing) mağdurlarının benlik algısı, kariyer planlaması, duygu-durumları üzerine bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Çıngırlar, Ö. (2014). Mobbinge neden olan etmenler ve mobbingle başa çıkma yöntemleri: Adana ilçeleri kamu hastanelerinde bir çalışma. Yüksek Lisans Tezi, Mersin: Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
10. Çiçeklioğlu, H. (2016). Mobbing ve fiziksel şiddetin çalışanlar üzerine etkileri: Sağlık kurumlarında bir alan araştırması. Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Çobanoğlu, Ş. (2005). Mobbing, İş yerinde Duygusal Saldırı ve Mücadele Yöntemleri. Timaş Yayınları, İstanbul.
12. Daşcı, D. (2019). Hemşirelerin mobbinge maruz kalma durumları ve hastane etik iklimi ile ilgili değerlendirilmeleri. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Davenport, N., Schwartz R.D. ve Eliot, G. P. (2003). Mobbing İşyerinde Duygusal Taciz. (O.C. Önertoy, Çev). İstanbul, Sistem Yayıncılık.
14. Demir, B. (2021). Mobbing olgusu ve sağlık kuruluşlarında hemşirelere yönelik mobbing. Meyad Akademi, 2(1), 84-108.
15. Demirel, Y. ve Yoldaş, M. A. (2008). Sağlık kuruluşlarında karşılaşılan psikolojik yıldırma davranışlarının Türkiye ve Kazakistan açısından karşılaştırılması. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 5(2), 1-25.
16. Dere, B. (2020). Sağlık çalışanlarında mobbing algı düzeylerinin ve ilişkili faktörlerinin değerlendirilmesi. Tıpta Uzmanlık Tezi, Diyarbakır: Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi.
17. Duffy, M. and Brown, J. E. (2018). Best practices in psychotherapy for targets of workplace bullying and mobbing. Workplace Bullying and Mobbing in the United States, 2, 291-314.
18. Durmuş, S. C., Topcu, I. ve Yıldırım, A. (2018). Mobbing behaviors encountered by nurses and their effects on nurses. International Journal of Caring Sciences, 11(2), 905-915.
19. Efe, S. Y. ve Ayaz, S. (2010). Mobbing against nurses in the workplace in Turkey. International Nursing Review, 57(3), 328-334.
20. Ertaş, H. ve Çiftçi Kıraç, F. (2018). Sağlık sektöründe mobbing. International Anatolia Academic Online Journal Social Sciences Journal, 4 (2), 36-46.
21. Ferrinho, P., Biscaia, A., Fronteira, I., Craveiro, I., Antunes, A. R., Conceição, C., ... & Santos, O. (2003). Patterns of perceptions of workplace violence in the Portuguese health care sector. Human Resources for Health, 1(1), 11.
22. Gayır, G. ve Özçelik, Z. (2021). Sağlık çalışanlarının mobbing algıları üzerine bir araştırma. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 24(4), 793-812.
23. Góralewska-Słońska, A. (2019). Experiencing mobbing at workplace facing psychological gender and occupational burnout. Management, 23(1), 10-20.
24. Gökdemir, D. (2016). Sağlık çalışanlarında mobbing algısının iş tatmini üzerinde etkisi: Kamu hastanelerinde bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
25. Göymen, Y. (2020). İş hayatında mobbing ve mobbingle başa çıkma yolları. Toros Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(13), 31-60.
26. Günay, U., Oltuoğlu, H., Aylaz, R., Çalışkan, Z. ve Tuncay, S. (2016). Annals of Health Sciences Research, 5(2), 12-18.
27. Hecker, T. (2007). Workplace mobbing a discussion for librarians. The Journal Academic Librarianship, 33 (4), 493-445.
28. Kara, S. (2019). Sağlık çalışanlarının psikolojik yıldırma ve algılanan sosyal destek düzeylerinin incelenmesi: Konya ilinde bir uygulama. Yüksek Lisans Tezi, Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
29. Karaca, G. (2019). Hastane eczacılarında psikolojik yıldırma maruziyetin, örgüt bağlılığı ve işte ayrılma niyeti üzerine etkileri: İzmir ili kamu ve üniversite hastaneleri örneği. Doktora Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
30. Karakaş, A. S. (2011). Mobbinge maruz kalan hemşirelere verilen atılganlık eğitiminin mobbingle başetmeye etkisi. Doktora Tezi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
31. Karakuş, H. (2011). Hemşirelerde kurum ve yönetimin etkisine bağlı olarak yaşanan mobbing davranışları. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 3(5), 83-102.
32. Karçın, M. (2016). 112 acil sağlık hizmetlerinde mobbing ve ilişkili faktörler: Aydın ili örneği. Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
33. Karsavuran, S. (2014). Sağlık sektöründe mobbing: hastane yöneticileri üzerine bir uygulama. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(26), 271-296.
34. Kavak, A. (2018). Sağlık çalışanlarında mobbing ve iş tatmini: Ardahan ili örneği. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
35. Kaya, Ç. (2012). Cerrahi hemşirelerinin mobbinge maruz kalma durumlarının belirlenmesi ve mobbingin hemşirelerin motivasyonları üzerine olan etkisinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
36. Kayhan, N. ve Ünlü S. (2016). Türkiye’de sağlık sektöründe mobbinge götüren sebepler ve mücadele yolları: Gaziantep çalışanları örneği. Toplum Bilimleri Dergisi, 19, 301-324.
37. Keleş, G. (2021). Sağlık kurumlarında iş stresi, çalışan performansı ve mobbing arasındaki ilişkilerin incelenmesine yönelik ampirik araştırma. Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Ufuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
38. Keser, A., Yılmaz, G. ve Yürür, S. (2009). Çalışma Yaşamında Davranış: Güncel Yaklaşımlar. Kocaeli, Umuttepe Yayınları.
39. Keskin, G., Yıldırım, G., Aktekin, E. ve Gümüşsosy, S. (2017). Mobbing in the healthcare institutions: is it an obstacle to entrepreneurship? PressAcademia Procedia, 3(1), 755-758.
40. Kıbrıs, Ş. (2019). Sağlık çalışanlarının mobbing konusunda örgütsel ve hukuksal farkındalığı. Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
41. Köseoğlu, D. ve Yılmaz, S. (2020). İl Sağlık Müdürlüğünde Çalışanların Mobbing Algısı. Turkish Studies-Social Sciences, 15(1).
42. Leymann, H. (1990). Mobbing and psychological terror at workplaces. Violence and Victims, 119-126.
43. Leymann, H. (1996). The Content and developement of mobbing at work. European Jounal of Work and Organizational Psychology, 5 (2), 165-184.
44. Menteş, K. (2019). Sağlık işletmelerinde psikolojik taciz devlet hastaneleri çalışanları üzerine bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
45. Özdemir, M. (2013). İstanbul’da özel hastane çalışanlarına uygulanan mobbing ile Anadolu’da özel hastane çalışanlarına uygulanan mobbingin karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Bilim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
46. Özdemir, M. ve Açıkgöz, B. (2007). Mobbinge maruz kalanların tepki seviyelerinin ölçümü. 16. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi Bildirileri, 25- 27 Mayıs 2007, Sakarya, s. 911-918.
47. Özdoğan, D. (2022). Sağlık çalışanlarına mobbing ve örgütsel sinizme yönelik algılar arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Tunceli: Munzur Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
48. Özkaraca, Z. (2017). Sağlık çalışanlarının mobbing yaşama düzeylerinin iş doyumuna etkisi: Muğla ili örneği. Yüksek Lisans Tezi, Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
49. Page, M.J., McKenzie, J.E. ve Bossuyt, P.M. (2021). The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. The BMJ, 372 (71), 1-9.
50. Sarman, M. (2017). Sağlık çalışanlarının mobbing ile mücadelesinde sendikaların etkisi: Sivas Kamu Hastaneleri Birliği örneği. Yüksek Lisans Tezi, Trabzon: Avrasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
51. Sönmeztekin, B. (2016). Sağlık sektöründe üst yönetim mobbing algısı üzerine nitel bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
52. Tınaz, P. (2006). İşyerinde psikolojik taciz mobbing. Çalışma ve Toplum, 4(11), 13-28. Tutar, H.(2004). İşyerinde Psikolojik Şiddet. İstanbul, Platin Yayınları.
53. Václavíková, K., ve Kozáková, R. (2020). Mobbing experienced by general nurses and related factors: a scoping review. Central European Journal of Nursing and Midwifery, 12(2), 385.
54. Yıldırım, A. ve Yıldırım, D. (2007). Mobbing in the workplace by peers and managers: mobbing experienced by nurses working in healthcare facilities in Turkey and its effect on nurses. Journal of Clinical Nursing, 16(8), 1444-1453