Evaluation of Middle School Students' Disaster Knowledge and Awareness

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 188 - 212, 30.12.2025

Bayram Üstünkaya , Etem Yeşilyurt

https://izlik.org/JA46FS36YJ

Öz

Natural disasters directly affect human life, social order, and environmental balance. Disasters threaten the safety of individuals and communities with their destructive effects. Disasters such as earthquakes, floods, landslides, avalanches, fires, droughts, and storms are common occurrences both around the world and in Turkey. The Social Studies Curriculum is a curriculum related to disasters and disaster education. This study was conducted to evaluate middle school students' knowledge and awareness of disasters. A descriptive survey model was used to implement this research, which was based on a quantitative research approach. The sample group for the study consists of 511 middle school students attending five different middle schools in the Kumluca region of Antalya province during the 2024-2025 academic year. Awareness and Knowledge Level Questionnaire was used as a data collection instrument. Frequency, percentage, overall success determination, and chi-square tests were used in the analysis of the data. At the end of the study, it was determined that middle school students' knowledge and awareness of disasters was at a moderate level. There was no significant difference in students' disaster knowledge levels in terms of gender. However, according to the grade level variable, a significant difference was determined between students' levels of knowledge regarding earthquakes, fires, storms and tornadoes, avalanches, nuclear explosions/chemical spills.

Anahtar Kelimeler

Natural disasters , learning outcomes , social studies textbooks , social studies curriculum.

Ortaokul Öğrencilerinin Afet Bilgisinin ve Farkındalığının Değerlendirilmesi

https://izlik.org/JA46FS36YJ

Öz

Doğal afetler, insan yaşamını, toplum düzenini ve çevresel dengeyi doğrudan etkileyen öngörülemezlikleri ve yıkıcı etkileriyle bireylerin ve toplumların güvenliğini tehdit eden olgulardır. Deprem, sel, heyelan, çığ, orman yangını, kuraklık ve fırtına gibi afet türleri, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de sıkça yaşanmaktadır. Bu durum, afet ve afet eğitimini ön plana çıkarmaktadır. Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı afet ve afet eğitimiyle ilişkili olan bir öğretim programıdır. Bu araştırma ortaokul öğrencilerinin afet bilgisinin ve farkındalığının değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülen bu araştırmanın gerçekleştirilmesinde betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Antalya ili Kumluca ilçesinde yer alan farklı beş ortaokulda öğrenim gören 511 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Afet Farkındalık ve Bilgi Düzeyi Anketi veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Verilerin analiz edilmesinde frekans, yüzde ve genel başarı belirleme teknikleri ile ki-kare testi kullanılmıştır. Araştırmanın sonunda ortaokul öğrencilerinin afet bilgisinin ve farkındalığının orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Cinsiyet değişkenine göre öğrencilerin afet bilgi düzeyleri arasında anlamlı bir fark ortaya çıkmamıştır. Ancak sınıf düzeyi değişkenine göre deprem, yangın, fırtına ve hortum, çığ, nükleer patlama/kimyasal sızıntı afet türlerine ilişkin öğrencilerin afet bilgi düzeyi arasında anlamlı fark bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Doğal afetler , kazanım , sosyal bilgiler ders kitapları , sosyal bilgiler öğretim programı.

Kaynakça

• Açıl, Ö., Güvenç, H., Hayta, A., & Kılıç, S. (2020). 7. sınıf ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitabı. MEB Yayınları.
• AFAD (2018). Türkiye'de afet yönetimi ve doğa kaynaklı afet istatistikleri. https://www.afad.gov.tr
• AFAD (2023). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu
• AFAD (2025). Afet türleri. https://www.afad.gov.tr/afet-turleri
• Balcı, A. (2011). Sosyal bilimlerde araştırma yöntem, teknik ve ilkeleri. Pegem A Yayıncılık.
• Bartın Savran, C., & Çetin, T. (2024). Tarihsel bağlamda sosyal bilgiler öğretim programlarında doğal afet kavramının incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 28(3), 838-851. https://doi.org/10.20296/tsadergisi.1420504
• Başıbüyük, A., & Pala, Ş. M. (2023). Hayat bilgisi, sosyal bilgiler ve coğrafya dersi öğretim programları kazanımlarının afet eğitimi açısından incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 184-197. https://doi.org/10.17556/erziefd.1063242
• Birinci Konur, K., Sezen Vekli, G., Şeyihoğlu, A., Tekbıyık, A., & Kartal, A. (2023). Afet eğitimi ve disiplinlerarası öğretim: Öğretmenler ne düşünüyor? Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 575-596. https://doi.org/10.35341/afet.1247735
• Bulut, A. (2023). Bireylerin afet okuryazarlığı düzeylerini etkileyen faktörlerin sıralı lojistik regresyon analizi ile incelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 691-709. https://doi.org/10.35341/afet.1297045
• Büyüköztürk, Ş. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Yayıncılık.
• Creswell, J. W. (2017). Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi. Edam.
• Çelik, A. A., & Gündoğdu, K. (2022). Öğretmenlerin afete hazırlık düzeyleri ile ilkokullardaki afet eğitimi uygulamalarına yönelik görüşleri. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 77-112. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1057401
• Değirmenci, Y., Kuzey, M., & Yetişensoy, O. (2019). Sosyal bilgiler ders kitaplarında afet bilinci ve eğitimi. E-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 33-46. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.591345
• Dikmenli, Y., & Yakar, H. (2019). Öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeylerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 386-416.
• Evirgen, Ö. F., Özkan, J., & Öztürk, S. (2020). 5. sınıf ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitabı. MEB Yayınları.
• Gezer, U., & Aksu, E. O. (2022). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet farkındalık düzeylerinin incelenmesi. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4), 400-408. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1224027
• Gümüş Şekerci, Y., Ayvazoğlu, G., & Çekiç, M. (2023). Üniversite öğrencilerinin temel afet bilinci ve farkındalık düzeylerinin saptanması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 74-81. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1136227
• Güngör, M. & Bulut, Y. (2008). Ki-Kare testi üzerine. Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları, 7(1), 84-89.
• Gürbüz, İ. E., & Karadeniz, V. (2021). 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin doğal afetler konusu üzerine coğrafi bilgi yeterliklerinin değerlendirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 5(1), 17-45. https://doi.org/10.38015/sbyy.866927
• Kara, İ. (2018). Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin afet farkındalıkları: Niksar, Erbaa, Taşova ilçeleri örneği [Yüksek lisans tezi] Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
• Karaca, Ö. F. (2022). Afet konularının sosyal bilgiler ders kitaplarına yansımalar [Yüksek lisans tezi] Aksaray Üniversitesi.
• Karakuş, U., & Önger, S. (2017). 8. sınıf öğrencilerinin doğal afet ve afet eğitimi kavramını anlama düzeyleri. Journal of History Culture and Art Research, 6(6), 482-491. doi:http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v6i6.1247.
• Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
• Kayış, A. (2006). Güvenirlik analizi. Ş. Kalaycı (Ed.), SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri içinde (s. 403-424). Asil Yayın Dağıtım.
• Kopuz, B., Bekdemir, Ü., & Yılmazer, A. (2024). Sosyal bilgiler ders kitaplarında doğal afet ile ilgili konular ve bu konuların öğretiminin önemi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(30), 358-380. https://doi.org/10.38155/ksbd.1355236
• Kotan, H. (2024). Ders kitaplarında yer alan afet eğitimi konularının incelenmesi. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 11(107), 905-919. https://doi.org/10.5281/zenodo.11404168
• Köstekçi, E., & Üstünyer, Ç. (2024). Güncellenen hayat bilgisi ve sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında afetler konularının yer alma durumunun incelenmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 27-40.
• MEB (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201812103847686-SOSYAL%20B%C4%B0LG%C4%B0LER%20%C3%96%C4%9ERET%C4%B0M%20PROGRAMI%20.pdf
• MEB (2023). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2023428142532575-2023_sosyal_bilgiler.pdf
• Meydan, A. (2023). Afet yönetiminde coğrafya eğitiminin önemi. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 9(2), 101-129. https://doi.org/10.47615/issej.1308208
• Nalkıran, T., & Karamustafaoğlu, O. (2020). Doğal afetler konusunun okul dışı öğrenme ortamında öğretimi: AFAD gezisi. Journal of Instructional Technologies & Teacher Education, 9(2),91-113.
• Öcal, A., Çakır, U., & Özelmacı, Ş. (2016). İlkokul ve ortaokul ders programlarında afetten korunma ve güvenli yaşam. Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 71-83.
• Özgen, N., Ünaldı Eser, Ü., & Bindak, R. (2011). Öğretmen adaylarının doğal afet konusuna yönelik “etkili öğrenme biçimleri”nin belirlenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 12(4), 303-323.
• Özkazanç, S., & Yüksel, U.D. (2015). Evaluation of disaster awareness and sensitivity level of higher education students. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 197(2015), 745-753. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.07.168
• Ritchie, H., Rosado, P., & Roser, M. (2022). Natural disasters. https://ourworldindata.org/natural-disasters Sapsağlam, Ö. (2019). Okul öncesi dönem çocuklarında doğal afet farkındalığı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 283-295. https://doi.org/10.7822/omuefd.517081
• Sarıkoca, E., & Topçu, E. (2024). Sosyal bilgiler ve doğal afetler. Temel Eğitim Dergisi, (21), 57-69.
• Solmaz, F., & Kaymak, F. (2012). İlköğretim altıncı sınıf öğrencilerinin sel kavramıyla ilgili kavram yanılgıları. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 2(2), 137-147.
• Soydan, E., & Alpaslan, N. (2014). Medyanın doğal afetlerdeki işlevi. İstanbul Sosyal Bilimler Dergisi, (7),53-64.
• Şulek, N., & Aktın, K. (2023). Sosyal bilgiler eğitiminde doğal afetler. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Mükemmellik Arayışı Dergisi, (5),68-82.
• Tanrıöğen, A. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
• Taşkın, H. (2020). Ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin afet bilgi düzeyleri ve farkındalıkları: Sapanca örneği [Yüksek lisans tezi] Bezmialem Vakıf Üniversitesi.
• Tavşancıl, E. (2006). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Yayınları.
• Turan, İ., & Kartal, A. (2012). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin doğal afetler konusu ile ilgili kavram yanılgıları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 67-81.
• UNDRR (2021). Disaster risk reduction and education: A global review. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org/publication/undrr-annual-report-2021
• UNESCO (2024). Education for sustainable development and disaster preparedness. UNESCO Publishing. https://www.unesco.org/en/sustainable-development/education/need-know
• Yeşilyurt, E. (2019a). Eklemeli bir bakışla öğretim yöntem ve teknik seçimini etkileyen faktörler. Turan-Sam Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, 11(43), 57-64. http://dx.doi.org/10.15189/1308-8041
• Yeşilyurt, E. (2019b). Öğretim durumları modeli: Kuramsal temelleri bağlamında kapsamlı bir derleme çalışması. Turkish - Studies Educational Sciences, 14(5), 2767-2785. http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.38895
• Yeşilyurt, E. (2019c). Değerler eğitimine uygunluğu açısından öğretim yöntem ve tekniklerinin incelenmesi: Bir derleme çalışması. EKEV Akademi Dergisi, 23(77), 121-146.
• Yeşilyurt, E. (2021). Öğrenme stratejileri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 5116-5139. https://doi.org/10.26466/opus.901943
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, C., Kaplan, F., Kuru, H., & Yılmaz, M. (2020). 6. sınıf ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitabı. S. Elmacı & M. Beldağ (Eds.). MEB Yayınları.
• Yılmaz, S. (2022). 2020’de Türkiye ve dünyada en sık görülen doğal afetler. https://tatd.org.tr/afet/afet-yazi-dizisi/2020de-turkiye-ve-dunyada-en-sik-gorulendogalafetler/