İş Sağlığı ve Güvenliği Bakımından İşçilerin Yönetime Katılması

Öz

Türk iş hukukuna egemen olan ilkelerden bir tanesi işçinin yönetime katılmasıdır. Çalışma hayatını ilgilendiren konularda işçi ve işverenlerin ulusal düzeyde karar mekanizmalarında yer edinmesi kadar işçilerin, işletme veya işyerlerinde kendilerini ilgilendiren kararlara işverenin yanında iştirak etmesi veya işverenin alınacak kararlarda işçilerine danışması ve onları söz konusu kararlar hakkında bilgilendirmesi önem arz etmektedir. Bu bağlamda, işçilerin işyeri veya işletmede yönetime katılma alanlarından bir tanesini de iş sağlığı ve güvenliği konusu oluşturmaktadır. Bu bakımdan ilgili bu çalışmada, uluslararası hukukta ve özellikle Türk hukukunda işçilerin iş sağlığı ve güvenliği alanında yönetime katılma uygulamaları incelenmiştir. Ayrıca, Anadolu Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenen, bu kapsamda tarafımızca gerçekleştirilen ve 2024 yılında başarıyla tamamlanan proje kapsamında, Eskişehir’de yer alan kamu ve özel sektör işyerlerinde çalışmakta olan işçilerin yönetime katılma hakkındaki görüşlerinin neler olduğunun belirlendiği araştırma sonuçlarına yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• iş sağlığı ve güvenliği
• Yönetime katılma
• Danışma
• Bilgilendirme
• İşçi
• İşveren

Participation in Management of Employees in terms of Occupational Health and Safety

Öz

One of the main principles of Turkish labor law is the participation of employees in management. Employees and employers should take part in decision-making mechanisms at the national level in matters concerning working life, as well as for employees to participate in decisions that concern them in the enterprise or workplace alongside the employer, or for the employer to consult with its employees on the decisions to be taken, and to inform them about the decisions in question. In this context, one of the fields where employees participate in management in the workplace or enterprise is related to occupational health and safety. In this regard, in this study, the practices of employees' participation in the field of occupational health and safety in international law and especially in Turkish law will be examined. In addition, within the scope of the project supported by Anadolu University Scientific Research Projects Coordination Office, carried out by us within this scope and successfully completed in 2024, the results of the research determining the opinions of employees working in public and private sector workplaces in Eskişehir about participation in management are included.

Anahtar Kelimeler

• Occupational health and safety
• Participation in management
• Consultation
• Information
• Employee
• Employer

Kaynakça

1. Akçaylı N, Yönetime Katılma ve Özyönetim (Uludağ Üniversitesi Basımevi 1986)
2. Akı E, ‘6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Çalışma Yaşamına Etkileri’ (2014) 15 (Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3-24
3. Akın L, 'İş Sağlığı ve Güvenliğinde İşyerinin Örgütlenmesi' (2004) 54 (1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-60
4. Akın L, ‘Sendikaların İş Sağlığı ve Güvenliğinin Sağlanmasına Katkısı’ (2012) 3 Çalışma ve Toplum 101-124 Arıcı K, Türk İş Hukuku-II Toplu İş İlişkileri Hukuku (Gazi Kitapevi 2022)
5. Aydın U, Bireysel İş Hukuku (7th Edn, Nisan 2023)
6. Ayhan A, ‘Çalışma Hayatımız Bakımından İşyerlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kurullarının Oluşturulması ve Önemi’ (2003) 7 (2) Kamu-İş 1-13
7. Başbuğ A and Yücel Bodur M, İş Hukuku (5th Edn, Beta 2018)
8. Başterzi S, ‘Avukatla Bağıtlanan Sözleşmenin Hukuki Niteliği, İş Sözleşmesinin Vekâlet ve Diğer İş Görme Sözleşmelerinden Ayrılması’ (2010) 17 Sicil 175-198

9. Bayram F, Türk İş Hukukunda İş Sağlığı ve Güvenliği Denetimi (Beta 2008)
10. Bedir E, Uyanık Y, Demirci S and Karaman N, Türkiye’de Sosyal Diyalog Mekanizmalarının Değerlendirilmesi ve Analiz (International Labour Office 2018)
11. Blanpain, R, ‘İşçilerin İşletme Yönetimi Karar Sürecine Etkisi: Yönetime Katılma Konusuna Genel Bir Bakış’ (Toker Dereli tr, 2011) 30 Journal of Social Policy Conferences 57-75
12. Boz Eravcı D, ‘6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İlgili Yönetmelikleri Çerçevesinde İşverenin Yükümlülükleri’ (2019) 8 (22) HAK-İŞ Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi 330-358
13. Cam E, İşyerinde Sosyal Diyalog ve Demokrasi (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi Yayınları 2013)
14. Cengiz (Urhanoğlu) İ, ‘Toplu İş Sözleşmesinde Öngörülmüş Olan Tenkisat Kuralına Uyulmaması, Toplu İşçi Çıkarma Kapsamında Gerçekleştirilen Münferit Fesihleri Geçersiz Kılar (Karar İncelemesi)’ (2008) 9 (4) Kamu-İş 1-11
15. Çavuş ÖH, ‘Occupational Health and Safety Practises in the Industry 4.0 Process’ (2022) 9 (2) Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies 147-169
16. Çelik N, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukukunda Endüstri 4.0 Problemleri ve Çözümleri (On İki Levha 2019)
17. Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T and Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri (Yenilenmiş 36th Edn, Beta 2023)
18. Dicle İA, Endüstriyel Demokrasi ve Yönetime Katılma (Ortadoğu Teknik Üniversitesi 1980)
19. Doğan S, İş Sözleşmesinde Bağımlılık Unsuru-Atipik İş İlişkileri Açısından Değerlendirilmesi (Seçkin 2016)
20. Eker D, İş Sağlığı ve Güvenliğinde Kamusal Yaptırımlar (On İki Levha 2021)
21. Ekin N, Endüstriyel Demokrasi Kavramı (Milli Prodüktivite Yayınları: 91 1970)
22. Ekmekçi Ö, Toplu İş Hukuku (4th Edn, On İki Levha 2023)
23. Engin EM, İşgücünün Temsili ve İşyerinde Sosyal Diyalog (Beta 2012)
24. Erbaş CG, Türk ve Alman İş Hukukunda İşçinin Yönetime Katılması (Seçkin 2013)
25. Erdoğan C, ‘Geçici İş İlişkisinde İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma Yükümlülüğü’ (2017) 2 Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 127-158
26. Erol A, Mukayeseli Hukukta ve Türk Hukuku’nda İş Sözleşmesinin Bağımlılık Unsuru (Seçkin 2020)
27. Esener T and Demir E, Toplu İş Hukuku -Toplu İş Sözleşmesi- (Vedat Kitapçılık 2019)
28. Eyrenci Ö, Sendikalar Hukuku (BANKSİS Yayınları No. 3 1984)
29. Fişek K, Yönetime Katılma (Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları 1977)
30. Hekimler A, Avrupa Birliği ve Birlik Üyesi Ülkelerde Yönetime Katılım -Birlik Adayı Türkiye İçin Perspektifler- (Legal 2006)
31. Heron R, Macdonald D and Vandenabeele C, Workplace Cooperation: An Introductory Guide (International Labour Office 1997)
32. Işığıçok Ö, Yönetime Katılma (Ekin 2012)
33. Işık M and Kolay R, Endüstriyel Demokrasi: Türkiye-Avrupa Birliği Karşılaştırması (Hiperlink 2020)
34. Kağnıcıoğlu D, ‘Avrupa Sosyal Modelini Oluşturma Sürecinde Bir Endüstriyel Demokrasi Aracı Olan Yönetime Katılmanın Rolü’ (2011) 55 (1) İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 271-296
35. Kar B, ‘İş Yargılamasına Hâkim Olan İlkeler’ (2014) 15 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 869-882 Kaya PA, ‘Karşılaştırmalı Çalışma Hukukunda Toplu İşten Çıkarma’ (2006) 55 (1) İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası (Prof. Dr. Toker Dereli’ye Armağan) 511-532
36. _ _, ‘Liability of Employers to Protect Workers (Responsibility for Occupational Health and Safety Measures) and the Binding Legal and Criminal Liabilities in Turkish Labour Law’ (2014) 4 Çalışma ve Toplum 33-52 Kılıç L, İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliğini Sağlama Yükümlülüğü ve Sorumluluğu (Yetkin 2006)
37. Kılkış İ, ‘İş Sağlığı ve Güvenliği’nde Yeni Dönem: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (İSGK)’ (2013) 15 (1) “İş, Güç” Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi 19-42
38. _ _, İş Sağlığı ve Güvenliği (4th Edn, Dora 2022)
39. Kolay R, ‘Endüstriyel Demokrasi: Türkiye-AB Karşılaştırması’ (Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi 2019)
40. Korkusuz R and Korkusuz TN, ‘İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerini Almayan İşverenlerin İdari Sorumluluğu’ (2016) 1 (1) İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 200-225
41. Milli Prodüktivite Merkezi, İşçinin Yönetime Katılması (MPM Endüstri Şubesi 1970)
42. Mollamahmutoğlu H, Astarlı M and Baysal U, İş Hukuku (Güncellenmiş 7. Baskı, Lykeion 2022)
43. Müller-Jentsch W, 'Industrial Democracy: Historical Development and Current Challenges' (2008) 19 (4) Management Revue 260-273
44. Odaman S, ‘Üçlü Danışma Kurulu’ (2005) 19 (1) Çimento İşveren Dergisi 3-17
45. Oğuz Ö, AB Direktifleri ve Türk İş Hukukunda İş Sağlığı ve Güvenliğinde İşverenlerin Yükümlülükleri ve İşçilerin Hakları (Legal 2011)
46. Özer HD, ‘İşverenlerin İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Oluşturma Yükümlülüğü’ (2018) XXII (3-4) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 489-546
47. Senyen Kaplan ET, Bireysel İş Hukuku (Yenilenmiş 10th Edn, Gazi Kitapevi 2019)
48. Simon HA, 'What Is Industrial Democracy?' (1983) 25 (6) Challenge 30-39
49. Sur M, ‘İşverenin Yönetim Sınırlarının Çağdaş Sınırlamaları ve Sosyal Diyalog’ (2019) 21 (Özel Sayı) Dokuz Eylül Hukuk Fakültesi Dergisi Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan 2281-2308
50. _ _, İş Hukuku Toplu İlişkiler (Gözden Geçirilmiş-Güncelleştirilmiş 8th Edn, Turan Kitapevi 2022)
51. Sümer HH, ‘İş Sözleşmesinin Bağımlılık Unsuru’ (2010) 19 Sicil 63-73
52. _ _, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (6th Edn, Seçkin 2022)
53. Süzek S, ‘İş Hukukunda Amaca Uygun Yorum’ (2015) 34 Sicil 9-25
54. _ _, İş Hukuku (Yenilenmiş 19th Edn, Beta 2020)
55. Şahlanan F, Toplu İş Hukuku (On İki Levha 2020)
56. Şen M, ‘Toplu İşçi Çıkarma Prosedürüne Aykırılık’ (2005) 19 (4) TÜHİS 45-72
57. Talas C, ‘Endüstriyel Demokrasi ve Türkiye'de Uygulanma Olanakları’ (1970) 25 (2) Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi 191-234
58. Taşkent S, ‘Toplu İşçi Çıkarmalar Üzerine’ (2016) 74 Journal of Istanbul University Law Faculty 717-724
59. Terzioğlu A and Baykuş FB, ‘Çırak ve Stajyerlerin İş Sağlığı ve Güvenliği’ (2023) 3 (2) Uluslararası Sosyal Siyasal ve Mali Araştırmalar Dergisi 111-121
60. Tuğ A, Sendikalar Hukuku (Yetkin Yayınları 1992)
61. Tuncay AC, ‘Avrupa Birliği ile Görüşme Sürecinde Türkiye’de Üçlü Sosyal Diyalog’ (2006) 1 (1) Sicil 205-214
62. _ _, Savaş Kutsal B and Bozkurt Gümrükçüoğlu Y, Toplu İş Hukuku (8th Edn, Beta 2023)
63. Uçak G, Çalışanların Yönetime Katılması Alanı Olarak İş Sağlığı ve Güvenliği (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi 2011)
64. Ünsal E, Kapitalist ve Sosyalist Ülkelerde Endüstriyel Demokrasi (Türkiye Milli Gençlik Teşkilâtı Yayınları 19-?)
65. Yaylı H, ‘Türk Belediye Sisteminde Personelin Yönetime Katılması Üzerine Bir Araştırma’ (2012) 35 Karadeniz Araştırmaları 61-80
66. Yazıcı Ç, ‘Özyönetim Modelinin Güncelliğinin Değerlendirilmesi’ (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi 2008)
67. Yücesan Özdemir G, ‘21. Yüzyılda Özyönetim: Kökler, Kuraklıklar, Ufuklar’ (2024) 19 (42) Memleket Siyaset Yönetim 61-80