The Legal Status of Agricultural Land in the Liquidation of the Matrimonial Property Regime Arising from Amicable Divorce

Öz

Under Article 166 of the Turkish Civil Code, amicable divorce is one of the legally recognised methods of dissolving a marriage and is based upon an amicable divorce protocol, which constitutes a specific type of legal transaction containing the spouses’ mutual and concordant declarations of intent. The amicable divorce protocol is not merely an agreement that serves to terminate the marital relationship. It also functions as an instrument through which the parties determine how the legal consequences arising from family law will operate after the divorce. In addition to the mandatory content such as parental custody, maintenance and compensation, the protocol may also include optional provisions concerning the manner in which the assets belonging to the matrimonial union will be dissolved. When agricultural land forms part of the matrimonial assets, the dissolution becomes significantly more complex than in the case of other assets because statutory restrictions apply to the division and fragmentation of agricultural land. This study examines the conditions that must be satisfied in order for agricultural land to be transferred validly within the framework of an amicable divorce. It also identifies the circumstances in which protocol provisions relating to the dissolution of agricultural land are invalid or unenforceable and reveals the practical difficulties that arise in this context.

Anahtar Kelimeler

• Amicable divorce
• divorce settlement agreement
• marital assets
• dissolution of the matrimonial property regime
• agricultural land

Anlaşmalı Boşanma Kapsamında Mal Rejiminin Tasfiyesinde Tarım Arazilerinin Hukukî Konumu

Öz

Türk Medeni Kanunu m. 166 hükmü uyarınca evliliği sona erdirme yöntemlerinden olan anlaşmalı boşanmanın temelinde eşlerin karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarını içeren özel bir tür hukukî işlem olan anlaşmalı boşanma protokolü yer almaktadır. Anlaşmalı boşanma protokolü, yalnızca evliliği sona erdirmeye yarayan bir anlaşma olmayıp aynı zamanda aile hukukundan doğan hükümlerin boşanmadan itibaren ne şekilde işlemeye devam edeceğinin kararlaştırıldığı bir metindir. Velayet, nafaka, ve tazminat gibi asgari zorunlu içerik dışında ihtiyarî içerikte evlilik birliğine ait malların hangi biçimde tasfiye edileceği hususu da anlaşmalı boşanma protokolünde kararlaştırılabilmektedir. Evlilik birliği malları arasında tarım arazilerinin de yer alması, tarım arazilerinin bölünmesine ilişkin kanunî sınırlamalar bulunması sebebiyle tasfiyeyi diğer mallara nazaran daha karmaşık bir hale getirmektedir. Çalışmamız anlaşmalı boşanmada tarım arazilerinin geçerli bir şekilde devredilebilmesi için sağlanması gereken şartları ele almaktadır. Tarım arazilerinin tasfiyesine yönelik protokol hükümlerinin hangi hallerde geçersiz veya icra edilemez olduğu da tespit edilerek uygulama güçlükleri ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Anlaşmalı boşanma
• anlaşmalı boşanma protokolü
• evlilik birliği malları
• mal rejiminin tasfiyesi
• tarım arazisi

Kaynakça

1. Açıkgöz O, Tarım Arazilerinde Yasal Önalım Hakkı (On İki Levha Yayıncılık 2022)
2. Akıntürk T and Ateş D, Aile Hukuku, Türk Medenî Hukuku İkinci Cilt (Beta Yayınları 2016)
3. Akçaal M, Eşya Hukuku (Yetkin Yayınları 2025)
4. Atar EA, ‘Türk Boşanma Hukukunda Bir İhtiyaç: Kısmi Anlaşmalı Boşanma’ (2025) 22 (2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 551–606
5. Aydoğdu M, ‘Ortaçağ Feodal Mülkiyet Anlayışı ve Osmanlı Hukukundaki Toprak Sisteminin Türk Hukukundaki Tarımsal İşletmelerin Mirasçılara Özgülenmesine Etkileri’ (2015) 17 (2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1–26
6. — —, ‘Toprak Sistemimiz ve Bir Yerel Mahkeme Kararının Düşündürdükleri: 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun Müşterek (Ortak) Mülkiyet İlişkisinde ve Ortaklığın Giderilmesi (İzalei Şuyu) Davasında Hangi Kapsamda Uygulanması Gerektiği Konusundaki Değerlendirmeler’ (2017) 19 (Özel Sayı: Prof. Dr. Şeref Ertaş’a Armağan) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3–24
7. Bağcı Ö, ‘Tarımsal Arazilerin Miras Yoluyla İntikali’, in Ali Hulki Cihan, Tuğçe Tuzcuoğlu (eds), Yargıtay Kararları Işığında Güncel Medeni Hukuk Problemleri Sempozyum Tebliğleri, 8–9 Kasım 2018 (On İki Levha Yayıncılık 2019) 449–470
8. Bilgin H, ‘7153 ve 7181 Sayılı Kanunlarla İmar Kanununda Yapılan Değişiklikler Üzerine Bir İnceleme’ (2020) 6 (2) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 339–385

9. Bilgin Yüce M, ‘Tarım Arazilerinde Sınırdaş Parselin Önalım Hakkının Yürürlükten Kaldırılmasının Sonuçları’ (2022) 30 (2) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 787–822
10. Demirbaş F, ‘Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Taşınmazlar Üzerindeki Aynî Haklara İlişkin Hükümleri ile İlgili Bazı Hukuki Sorunlar’ (2020) (2) Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 559–598
11. Doğan B, ‘Türk Hukukunda Anlaşmalı Boşanma (TMK m. 166/III)’ (2024) 19 (2) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 755–787
12. Dural M, Öğüz T and Gümüş MA, Aile Hukuku, Türk Özel Hukuku Cilt III (Filiz Kitabevi 2016)
13. Erdoğan K, ‘Tarım Arazilerinin Miras Yoluyla İntikali’ (2016) 24 (1) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 123–179
14. Fankhauser R, ‘Art. 111 ZGB’ in Roland Fankhauser (ed), FamKomm: Scheidung Band I (4th edn, Stämpfli Verlag 2022) 34–47
15. Jungo A, ‘ZGB 111 – Personen- und Familienrecht Art. 1–456 ZGB – Partnerschaftsgesetz’ in Ruth Arnet, Peter Breitschmid and Alexandra Jungo (eds), CHK – Handkommentar zum Schweizer Privatrecht (4th edn, Schulthess Juristische Medien 2023) 391–401
16. Kartal B, ‘6537 Sayılı Kanun ile 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’na Getirilen Değişikliklerin Medenî Usûl Hukuku Bakımından İncelenmesi’ (2019) 27 (3) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 845–884
17. Keskin AD, ‘Mal Rejimi Sözleşmesine Eklenen Mal Paylaşımına İlişkin Hükümlerin Nitelendirilmesi’ (2025) 63 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 553–576
18. Nomer HN, ‘Anlaşmalı Boşanma Protokolünden Dönülebilir Mi?’ (2021) 18 (2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 583–591
19. Oğuzman MK, Seliçi Ö and Oktay Özdemir S, Eşya Hukuku (Filiz Kitabevi 2023)
20. Öncü Ö, ‘Eşlerin “Anlaşmalı Boşanma” Çerçevesinde Mal Rejiminin Tasfiyesine Yönelik Olarak Yaptıkları Anlaşmalar ve Bu Anlaşmaların Uygulamada Doğurduğu Sorunlar’ (2017) 19 (Özel Sayı: Prof. Dr. Şeref Ertaş’a Armağan) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 793–829
21. Özay OL, Tarım İşletmelerinin ve Arazilerinin Miras Yoluyla İntikali (Yetkin Yayınları 2015)
22. Özçelik ŞB, ‘5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda 6537 Sayılı Kanun’la Yapılan Değişiklikler ve Değerlendirilmesi’ (2015) 19 (1) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 87–110
23. — —, ‘Fiilî Taksim Halinde Yasal Önalım Hakkının Kullanılamayacağı Yönündeki Yargıtay Uygulamasının Değerlendirilmesi’ (2019) (141) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 253–264
24. Özdemir N, Türk-İsviçre Hukukunda Anlaşmalı Boşanma (Beta Basın Yayım 2003)
25. Özer Deniz M, ‘Mirasın Paylaşılması Sözleşmesi ve Bunun Arabuluculuk Bakımından Değerlendirilmesi’ (2020) 11 (1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 26–38
26. Sağlam İ, ‘Tarımsal İşletmelerin Özgülenmesi Sorunu ve Bu Sorunun Tarım Reformu Açısından Değerlendirilmesi’ (2010) 16 (1–2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 201–231
27. Sargın E, ‘Türk Hukukunda Anlaşmalı Boşanmanın Şartları Üzerine Bir İnceleme’ (2020) 28 (1) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 349–387
28. Schwander I, ‘ZGB 111’ in Jolanta Kren Kostkiewicz, Stephan Wolf, Marc Amstutz and Roland Fankhauser (eds), OFK – Orell Füssli Kommentar (4th edn, Orell Füssli Verlag 2021) 311–316
29. Seçer Ö, ‘Anlaşmalı Boşanmada Eşlerin Yaptıkları Anlaşma’ (2016) 7 (2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 259–286
30. Şen Doğramacı H, ‘Kadastro Kanunu’nun Taksim ve Kısmi İktisap Başlıklı 15. Maddesinin Belirlilik İlkesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi’ (2023) (55) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 435–462
31. Tekin HN, Anlaşmalı Boşanma (Seçkin Yayıncılık 2021)
32. Uyumaz A and İlhan O, ‘Tarımsal Arazilerde Mülkiyetin Devri’ (2018) 24 (2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 861–905
33. Yavuz C and Açıkgöz O, ‘Tarımsal Önalım Hakkı ile İlgili Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 15.01.2019 Tarih ve 2018/3645 E., 2019/3391 K. Sayılı Kararının Değerlendirilmesi’ (2020) 40 (2) Cumhuriyet Yerbilimleri Dergisi 893–915
34. Yıldız O, Uzun B and Çoruhlu YE, ‘Tarım Arazilerinin Miras Yoluyla İntikali ve Sağlararası İşlemlerle Devrine İlişkin Kısıtlamalar’ (2018) (33) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 95–122