Anayasa Mahkemesinin Güncel Kararları Işığında Soruşturma Dosyasına Erişimin Kısıtlanmasının Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkına Etkisi

Öz

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 153. maddesi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise müdafinin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisinin Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabileceğini düzenlemektedir. Maddede özel olarak sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilecek bu karar özellikle sanık hakkında tutuklama kararı verildiğinde kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bakımından çeşitli sorunlara yol açmaktadır. Zira dosya içeriğinin incelenmesinin sınırlandırılması tutuklama kararına yapılacak itirazlar bakımından sanığı ve müdafisini dezavantajlı bir konuma koymaktadır. Anayasa Mahkemesi yakın zamanlara kadar verdiği kararlarda ifadesi alınırken veya sorgusu yapılırken başvurucuya erişimi kısıtlanan belgelerin içeriğine ilişkin sorular sorulduysa; sevk yazısında yahut tutuklama kararında delillere atıfta bulunulmuş veya başvurucunun tutukluluk kararına yönelik itirazında belgelerin içeriğine atıfta bulunulmuş olması durumunda kişilerin yeterli bilgiye sahip olduğunu ve tutuklama gerekçelerine yeterli biçimde itiraz etme imkânının mevcut olduğunu kabul ediyordu. Mahkeme 2025 yılının Ağustos ayının başlarında Resmî Gazete’de yayınlanan kararı ile mevcut içtihadını gözden geçirerek değiştirmiştir. Çalışmada, söz konusu kararla ortaya konulan kriterler önceki kararlarla ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadıyla karşılaştırılarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
• soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması
• kısıtlılık kararı
• Hüda Kaya kararı

The Impact of Restricted Access to the Investigation File on the Right to Liberty and Security: An Analysis in Light of Turkish Constitutional Court Case-Law

Öz

According to Article 153 of the Turkish Code of Criminal Procedure (CCP), the defense counsel's right to examine the file's contents or obtain copies of documents may be restricted by a judge's decision upon the prosecutor's request if such access could jeopardize the purpose of the investigation. This restriction, applicable in investigations of specific crimes listed in the article, raises significant issues concerning the right to liberty and security, particularly when a suspect is detained. This is because limiting access to the investigation file places the suspect and their defense counsel at a disadvantage when appealing the detention order. Until recently, the Turkish Constitutional Court’s case-law held that suspects had sufficient information to effectively challenge their detention when they had been questioned about the content of restricted documents during interrogation, when such evidence was referred to in the arrest warrant or detention order, or when they themselves had referred to those documents in their appeal. However, the Court revised its existing case-law in a judgment published in the Official Gazette in early August 2025. This study evaluates the criteria set forth in this landmark judgment, comparing them with the Court's previous rulings and the case-law of the European Court of Human Rights.

Anahtar Kelimeler

• Right to personal liberty and security
• restriction of access to the investigation file
• restriction order
• Hüda Kaya judgment

Kaynakça

1. Affaire Ceviz c. Turquie, 8140/08, 17/07/2012.
2. Affaire Ragıp Zarakolu c. Türkiye, 15064/12, 15/09/2020.
3. Affaire Yüksekdağ Şenoğlu et Autres c. Türkiye, 14332/17, 24585/17, 25445/17…, 08/11/2022.
4. Ataç A S, ‘Müdafiin Soruşturma Dosyasını İnceleme Yetkisi (CMK, m. 153)’, in Süheyl Donay ve Aysun Altunkaş (eds), Ceza Yargılama Hukukunda Son Gelişmeler Sempozyumu (Seçkin 2016) 93-108
5. Anayasa Mahkemesi, E 2014/195 K 2015/116, 23.12.2015.
6. Anayasa Mahkemesi, E 2017/21, K 2020/77, 24.12.2020.
7. Artantaş G, Ceza Muhakemesi Hukukunda Soruşturmanın Gizliliği (Seçkin 2021)
8. Beritan Canözer Kıran Başvurusu [2. B.], B. No: 2023/75342, 28/5/2025.

9. Botan Timur Başvurusu [1. B.], B. No: 2022/34216, 17/9/2024.
10. Case of Fodale v. Italy, 70148/01, 01/06/2006.
11. Case of Lamy v. Belgium, 10444/83, 30/03/1989.
12. Case of Mooren v. Germany, 11364/03, 09/07/2009.
13. Case of Ovsjannikov v. Estonia, 1346/12, 20/02/2014.
14. Ceylan Şahinli Başvurusu [2. B.], B. No: 2023/4382, 28/5/2025.
15. Diren Yurtsever Başvurusu [2. B.], B. No: 2023/4349, 13/5/2025.
16. Emrullah Acar Başvurusu [2. B.], B. No: 2023/4378, 28/5/2025.
17. Feyzioğlu M, ‘Türkiye Barolar Birliği Duyurusu’ (2014) https://barobirlik.org.tr/Haberler/kamuoyuna-duyuru-38340 Erişim Tarihi 10 Ekim 2025.
18. Günay Dağ ve Diğerleri Başvurusu [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015.
19. Hidayet Karaca Başvurusu [GK], B. No: 2015/144, 14/7/2015.
20. Hüda Kaya Başvurusu [GK], B. No: 2023/102251, 25/2/2025.
21. Özbek V Ö, Doğan K ve Bacaksız P, Ceza Muhakemesi Hukuku (17. Baskı, Seçkin 2024)
22. Salman Gözelyuz Başvurusu [2. B.], B. No: 2023/4421, 28/5/2025.
23. Süleyman Bağrıyanık ve Diğerleri Başvurusu [2. B.], B. No: 2015/9756, 16/11/2016.
24. Şahin C ve Göktürk N, Ceza Muhakemesi Hukuku (15. Baskı, Seçkin, 2024)
25. Taner F G, Ceza Muhakemesi Hukukunda Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında Çelişme ve Silahların Eşitliği (2. Baskı, Seçkin 2021)
26. Taşkın Ş C, ‘Müdafiin Dosya İnceleme Hakkının Değerlendirilmesi’ (2008) 75 TBB Dergisi 394-416
27. Turan H, Şahin F, ‘Müdafinin Soruşturma Dosyasını İnceleme Yetkisine Getirilen Kısıtlamanın Savunma Hakkı Bakımından Değerlendirilmesi’ (2017) 5(10), Uyuşmazlık Mahkemesi 597-619
28. Yenisey F ve Nuhoğlu A, Ceza Muhakemesi Hukuku (12. Baskı, Seçkin 2024)