Anayasa Hukukunda İfade Hürriyetinin Ahlak Nedeniyle Sınırlandırılabilirliğinin Sosyal Medya Araçları Bağlamında Değerlendirilmesi

Öz

İfade hürriyeti, kişilerin düşüncelerini, bilgilerini, aktarmak istediklerini başkalarına yazılı, sesli ya da görsel olarak iletmelerini garanti altına alan temel hak ve hürriyettir. Anayasanın 24. maddesinde düşünceleri ve kanaatleri açıklama ve yayma faaliyeti şeklinde tanımlanan bu hürriyette asıl maksat, kişilerin düşünce ve kanaatlerini başkalarına aktarmasıdır. İlgili hürriyette mihenk konumdaki başkalarına aktarımın yaygın aracı, 21. yüzyılın son çeyreği itibariyle internet olmuş, taşınabilir teknolojilerin gelişmesiyle aktarımın etkin aracı profesyonel ve geleneksel basım, yayım ve medya kuruluşlarından çıkarak, herkesin serbestçe içerik üretip yayabildiği sosyal medya ağ ve platformları haline gelmiştir. Bu çalışmada, ifade hürriyetinin etkin ve yaygın kullanıldığı sosyal medyada yayılan ifadelerin sınırlandırmaya tabi tutulması gerekliliği savunulacaktır. Aynı zamanda toplum bilimleri ve hukuk kuralları çerçevesinde kitle iletişim araçlarının ve filtresizliğinin etkisi tartışılacaktır. İlgili hürriyetin sınırlandırılmasına ahlaka aykırılığın etkisi bağlamında değerlendirme yapılacak, ayrıca sosyal medyadaki içerik maruziyetinin muhatabı olan çocukların korunma gerekliliği kulvarında ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İfade Hürriyeti
• Sınırlandırma
• Temel Haklar
• Sosyal Medya
• Ahlak

An Assessment of the Limitation of Freedom of Expression on the Ground of Morality under Constitutional Law in the Context of Social Media

Öz

Freedom of expression is a fundamental right and freedom that guarantees individuals to convey their thoughts, information and the issues they want to convey to others in written, vocal or visual form. Defined as the activity of expressing and disseminating thoughts and opinions in Article 24 of the Constitution of the Republic of Turkey, this freedom's main purpose is for individuals to share and convey their thoughts and opinions with others. The common means of conveying to others, which is a cornerstone in the relevant freedom, has become social media networks and platforms where everyone can freely produce and disseminate content, from traditional professional printing, publishing and media organizations, with the development of the internet and portable technologies as of the last quarter of the 21st century. In this study, the necessity of limiting the expressions spread on social media, where freedom of expression is most effectively and widely used, is discussed within the framework of social sciences and legal rules, the effect of mass media and its lack of filtering is evaluated in the context of the effect of immorality on the restriction of the relevant freedom, and children, who are the main addressees of content exposure on social media channels, are also discussed.

Anahtar Kelimeler

• Freedom of Expression
• Restriction
• Fundamental Rights
• Social Media
• Morality

Kaynakça

1. Akıllıoğlu T, İnsan Hakları: Kavram, Kaynaklar ve Koruma Sistemleri (3. Baskı, Yetkin, Ankara 2019)
2. Akın İ F, Kamu Hukuku (5. Baskı, Beta 1987)
3. Anayasa Mahkemesi, 60 Yıl 60 Makale: Cilt 2 (Anayasa Mahkemesi 2022) https://www.anayasa.gov.tr/media/7965/60_makale_cilt_02.pdf Erişim Tarihi 21 Ağustos 2025
4. Arvas İ S, ‘İfade Özgürlüğü Bağlamında Türkiye’de Twitter’ in Kınık A M and Büyükarslan A (eds), Sosyal Medya Araştırmaları – III (Göz(@)lenen Toplumdan Göz(@)lenen Bireye) (Çizgi 2016) https://www.academia.edu/37847970/İfade_Özgürlüğü_Bağlamında_Türkiye_de_Twitter Erişim Tarihi 30 Temmuz 2025
5. Beccaria C, Dei delitti e delle pene (1764)
6. Bıçak V, AİHM Kararlarında İfade Özgürlüğü (Birinci Basım, Ütopya Basın Yayın Ltd Şti, Ankara 2002)
7. Carré de Malberg R, Mélanges (1933; 1977) https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9371s/f124.item Erişim Tarihi 23 Temmuz 2025
8. Çokkaş Y, Türk İdare Hukukunda Kamu Görevlilerinin İfade Özgürlüğü (Oniki Levha 2025)

9. Dutertre G, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarından Örnekler (Avrupa Konseyi Yayınları, Çeviri, 2013) https://www.anayasa.gov.tr/media/3600/aihmkararlarindanornekler.pdf
10. Erdem F H and Heper Y, Türkiye Cumhuriyeti Anayasaları ve Anayasa Önerileri – Madde Karşılaştırmalı (SETA 2011) https://www.setav.org/assets/uploads/2016/11/20151130151845_turkiye-cumhuriyeti-anayasalari-ve-anayasa-onerileri-pdf.pdf Erişim Tarihi 15 Nisan 2025.
11. Fendoğlu HT, Anayasa Hukuku (7. baskı, Yetkin Yayınları 2019)
12. Gözler K, Anayasa Hukukunun Genel Teorisi, Cilt I (2. baskı, Ekin 2020)
13. Gramsci A, Selections From the Prison Notebooks (Quintin Hoare and Geoffrey Nowell Smith eds and trs, 11th edn, International Publishers 1992) https://ia600506.us.archive.org/19/items/AntonioGramsciSelectionsFromThePrisonNotebooks/Antonio-Gramsci-Selections-from-the-Prison-Notebooks.pdf
14. Jellinek G, L’État Moderne et Son Droit (Théorie Juridique de l’État) (Georges Fardis tr, Cilt 2, 1913)
15. — — , System der subjektiven öffentlichen Rechte (J C B Mohr (Paul Siebeck), 1892)
16. Kapani M, Kamu Hürriyetleri (6. Baskı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1981)
17. Karan U, İfade ve Bilgi Edinme Özgürlüğüne İlişkin Karşılaştırmalı Çalışma (WEglobal 2023) https://ipatemelhaklar.ab.gov.tr/wp-content/uploads/2024/12/1-IfadeBilgiEdinmeOzgurlugu-17-10-24.pdf Erişim Tarihi 15 Nisan 2025.
18. — — , İfade Özgürlüğü (Avrupa Konseyi Ankara Program Ofisi, 2018) https://www.anayasa.gov.tr/media/3545/02_ifade_ozgurlugu.pdf Erişim Tarihi 13 Mart 2025
19. Keser H, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Devletin Pozitif Sorumlulukları (Adalet 2023)
20. Köküsarı İ, ‘Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Yolunda İhlal Kararlarının Kesinliği, Bağlayıcılığı ve Etkisi’ in Anayasa Mahkemesinin Kuruluşunun 60. Yılı Anısına: 60 Yıl 60 Makale, Cilt 2 (Anayasa Mahkemesi 2022) https://www.anayasa.gov.tr/media/7965/60_makale_cilt_02.pdf Erişim Tarihi 10 Nisan 2025.
21. Moravec J W, ‘Rethinking Human Capital Development in Knowmad Society’ in Moravec J W (ed), Knowmad Society (Education Futures 2013) https://educationfutures.com/media/files/KnowmadSociety.pdf Erişim Tarihi 31 Temmuz 2025
22. Mukti SK, Chandratreya A and others (eds), Futuristic Trends in Management (Iterative International Publishers 2024) https://iipseries.org/assets/docupload/rsl20247F03E39F7EE5267.pdf Erişim Tarihi 13 Temmuz 2025
23. Mumcu A, Özbudun E, Feyzioğlu T, Ülken Y ve Çubukçu A, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi II (Yükseköğretim Kurulu Yayınları No: 5, Ankara 1987)
24. Onar E, Türk Parlamento Tarihi – TBMM XII. Dönem (1961–1965) – Biyografi, Cilt IV (Türk Parlamento Tarihi Araştırma Grubu)
25. Redhouse J W, Redhouse Turkish Dictionary (English-Turkish, Turkish-English) (2nd edn, 1880)
26. Sâmi Ş, Kâmûs-i Türkî (İkdam [Ahmed Cevdet] 1317)
27. Şen M ve Kaplan R, T.C. Anayasa Mahkemesinin İfade Özgürlüğü Kapsamında Verdiği Kararların Özeti (Council of Europe 2020) https://rm.coe.int/16807005e5 Erişim Tarihi 26 Temmuz 2025
28. Taş I M, ‘Yapay Zekalı Sistemlerin Hukuki Kişiliği ve Cezai Sorumluluğu’ in Sipahi Y (ed), Yapay Zeka Çağında İslam ve Hukuk (Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi 2022) https://ihyaz.mehmetakif.edu.tr/files/yapay-zeka-caginda-islam-ve-hukuk.pdf Erişim Tarihi 15 Ekim 2025
29. Türkiye Büyük Millet Meclisi, TBMM Albümü 1920–2010, Cilt 4 (1960–1983) (2. Basım, 2010) https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Albumler/Tbmm_Albumu/Cilt4.pdf Erişim Tarihi 24 Temmuz 2025
30. T.C. Anayasa Mahkemesi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Gerekçeli) (Yılmazoğlu Y E ve Perdecioğlu İ E haz., 3. bası, Anayasa Mahkemesi Yayınları 2021) https://www.anayasa.gov.tr/media/7465/gerekceli_anayasa_2021.pdf Erişim Tarihi 15 Nisan 2025 Handyside v the United Kingdom App no 5493/72 (ECHR, 7 December 1976) https://insanhaklari.gen.tr/Metin.aspx?id=554&d=T Erişim Tarihi 11 Aralık 2024
31. Handyside v the United Kingdom App no 5493/72 (ECHR, 7 December 1976) (Osman Doğru çev) https://arsivdosya.rtuk.gov.tr/assets/Icerik/Download/Kararlar/EmsalAIHMKararlari/Handyside-Birleşik%20Krallık%2007.12.1976%20tarih%20ve%205493-72%20Başvuru%20Numaralı%20Karar.docx?download=true Erişim Tarihi 15 Ocak 2020
32. İlhan Cihaner (2) [1.B.], B. No: 2013/5574, 30/6/2014, §44) https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2013/5574 Erişim Tarihi 15 Nisan 2025
33. İrfan Sancı, [2. B.] B. No 2014/20168 (AYM 26 Ekim 2017) § 53 https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2014/20168 Erişim Tarihi 17 Nisan 2025
34. İsviçre Raelyen Hareketi v İsviçre, B. No: 16354/06 (AİHM, 13 Temmuz 2012) (İnsan Hakları Vakfı çev. 2013) https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-126620%22]} Erişim Tarihi 13 Temmuz 2025
35. Karataş v Turkey App no 23168/94 (ECHR, 8 July 1999) (T.C. Dışişleri Bakanlığı, AKGY çev, 2005) Erişim Tarihi 15 Ocak 2020
36. Meltem Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş. [GK], B. No: 2018/13551, 23/2/2023
37. Murphy v Ireland, App no 44179/9 (ECHR, 10 July 2003) https://insanhaklari.gen.tr/Metin.aspx?id=32157&d=E Erişim Tarihi 13 Temmuz 2025
38. Mustafa Tepeli [GK], B. No: 2014/5831, 1/3/2017
39. Müller and Others v Switzerland App no 10737/84 (ECHR, 24 May 1988) https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=00157487 Erişim Tarihi 18 Mayıs 2025
40. Mouvement Raëlien Suisse v Switzerland App no 16354/06 (ECHR, 13 July 2012) (Türkiye İnsan Hakları Vakfı çev, 2013) https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-126620%22]} Erişim Tarihi 27 Şubat 2025
41. Özgür Gündem v Turkey App no 23144/93 (ECHR, 16 April 2000) (Dışişleri Bakanlığı AKGY çev, 2000) https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22appno%22:[%2223144/93%22]} Erişim Tarihi 20 Mayıs 2025
42. VgT Verein gegen Tierfabriken v Switzerland App no 24699/94 (ECHR, 28 June 2001) https://hudoc.echr.coe.int/fre?i=001-59535
43. Zübeyde Füsun Üstel ve diğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019
44. Wingrove v the United Kingdom App no 17419/90 (ECHR, 25 November 1996) https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58080 Erişim Tarihi 19 Mayıs 2025
45. الاتفاقية الأوروبية لحقوق الإنسان 1950 (Avrupa İnsan hakları Mahkemesi çev.) https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/Convention_ARA Erişim Tarihi 15 Şubat 2025
46. Akman M, ‘Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Osmanlı Hukuk Mevzuatı I: 1. Tertip Düstur'un Tarihi Fihrist ve Dizini’ (2007) (3) Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları (Bahar) 67–224 https://isamveri.org/pdfdrg/D02894/2007_3/2007_3_AKMANM.pdf Erişim Tarihi 25 Temmuz 2025
47. Arslan A, ‘Fransız Devrimi ve 1789 Fransız Yurttaş ve İnsan Hakları Bildirisi’, Genç Hukukçular Hukuk Okumaları 9–27 https://www.muharrembalci.com/hukukdunyasi/belgeler/144.pdf Erişim Tarihi 24 Temmuz 2025
48. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1950 (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi çev.) https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_tur Erişim Tarihi 15 Şubat 2025
49. Basın Kanunu, Kanun Numarası: 5187, Kabul Tarihi: 09.06.2004, RG 26.06.2004/25504 https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5187.pdf Erişim Tarihi 20 Eylül 2025
50. Cemiyetler Kanunu (mülga), Kanun Numarası: 3512, Kabul Tarihi: 28.06.1938, RG 14.07.1938/3959 https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d05/c026/b082/tbmm050260820470.pdf Erişim Tarihi 24 Temmuz 2025
51. Cemiyetler Kanunu (mülga), Kanun Numarası: 3512, Kabul Tarihi: 28.06.1938, RG 14.07.1938/3959 https://www.siviltoplum.gov.tr/kurumlar/siviltoplum.gov.tr/Mevzuat/Mulga/3512_Sayili_Dernekler_Kanunu_1938.pdf Erişim Tarihi 24 Temmuz 2025
52. Ceza Muhakemesi Kanunu, Kanun Numarası: 5271, Kabul Tarihi: 04.12.2004, RG 17.12.2004/25673 https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5271.pdf Erişim Tarihi 13 Temmuz 2025
53. Charter of Fundamental Rights of the European Union, OJ C 326, 26 Ekim 2012, 391–407 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:12012P/TXT&from=EN#d1e167-393-1 Erişim Tarihi 15 Ekim 2025
54. Council of Europe, İnternet Kullanıcıları İçin İnsan Hakları Rehberi – Recommendation CM/Rec(2014)6 ve Açıklayıcı Memorandum (2014) https://search.coe.int/cm?i=09125948801c52d8
55. Convenio Europeo de Derechos Humanos 1950 https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/Convention_SPA Erişim Tarihi 15 Şubat 2025
56. Convention européenne des droits de l’homme 1950 https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/Convention_FRA Erişim Tarihi 15 Şubat 2025
57. Council of Europe, İnternet Kullanıcıları İçin İnsan Hakları Rehberi – Recommendation CM/Rec(2014)6 ve Açıklayıcı Memorandum (16 Nisan 2014) https://search.coe.int/cm?i=09125948801c52d8 Erişim Tarihi: 17 Eylül 2025
58. Danışma Meclisi Anayasa Komisyonu, Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Tasarısı ve Anayasa Komisyonu Raporu (Esas No 1/463, Karar No 434, 30 Temmuz 1982) https://www.kanunum.com/files/2709-1-6.pdf
59. Dışişleri Bakanlığı, ‘Tebliğ’ RG 21.04.1987/19438 https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/19438.pdf Erişim Tarihi 24 Temmuz 2025
60. Die Europäische Menschenrechtskonvention 1950, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi çev. https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/Convention_DEU Erişim Tarihi 15 Şubat 2025
61. Directive (EU) 2018/1808 of 14 November 2018 [2018] OJ L303/69 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018L1808 Erişim Tarihi 9 Aralık 2025
62. Gesetz zur Verbesserung der Rechtsdurchsetzung in sozialen Netzwerken, 1 September 2017 https://www.bgbl.de/xaver/bgbl/start.xav#/switch/tocPane?_ts=1765063580077 Erişim Tarihi 10 Mayıs 2025
63. Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (23 Mayıs 1949) https://www.bundestag.de/parlament/aufgaben/rechtsgrundlagen/grundgesetz#1 Erişim Tarihi 24 Temmuz 2025
64. European Convention on Human Rights 1950 https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_ENG Erişim Tarihi 15 Şubat 2025
65. İnsan hakları evrensel beyannamesi, 10/12/0948, https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/turkish-turkce Erişim Tarihi 10 Temmuz 2025
66. İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Koruma Sözleşmesi ve Buna Ek Protokolün Tasdiki Hakkında Kanun, Kanun Numarası: 6366, Kabul Tarihi: 10.03.1954, RG 19.03.1954/8662 https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/8662.pdf Erişim Tarihi 24 Temmuz 2025
67. İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, Kanun Numarası: 5651, Kabul Tarihi: 4.5.2007, RG 23.5.2007/26530
68. Kânûn-ı Esâsî, 7 Zilhicce 1293 (1876) https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1876-kânûn-i-esâsî/
69. Kanun-ı Esasî’nin Bazı Mevadd-ı Muaddelesine Dair Kanun, Kanun Numarası: —, Kabul Tarihi: 7 Zilhicce (Hicrî), TV 19.Şaban.1327/321; Düstur 2. Tertip, c. 1, s. 638 https://afyonluoglu.org/PublicWebFiles/AOF-ADALET/anayasalar/1876-01.pdf Erişim Tarihi 26 Temmuz 2025
70. Kurucu Meclis Hakkında Kanun, Kanun Numarası: 2485, Kabul Tarihi: 29.06.1981, RG 30.06.1981/17386 Mükerrer https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc064/kanunmgkc064/kanunmgkc06402485.pdf Erişim Tarihi 31 Temmuz 2025
71. Regulation (EU) 2022/2065 of the European Parliament and of the Council of 19 October 2022 on a Single Market for Digital Services (Digital Services Act) (OJ L 277, 27.10.2022, 1–102) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R2065 Erişim Tarihi 15 Ekim 2025
72. Radyo, Televizyon ve İsteğe Bağlı Yayınların İnternet Ortamından Sunumu Hakkında Yönetmelik, RG 01.08.2019/30849 https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/08/20190801-5.htm Erişim Tarihi 30 Temmuz 2025
73. TBMM, Kanunlar ve Kararlar Bilgi Sistemi, https://mevzuat.tbmm.gov.tr/ Erişim Tarihi 6 Haziran 2025
74. Teşkilâtı Esasiye Kanunu, Kanun Numarası: 491, Kabul Tarihi: 20.04.1340 (1924), Düstur, Tertip 3, Cilt 5, s. 576 https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1924-anayasasi/
75. Türk Ceza Kanunu, Kanun Numarası: 5237, Kabul Tarihi: 26.09.2004, RG 12.10.2004/25611 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf Erişim Tarihi 13 Temmuz 2025
76. Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Madde Gerekçeli) (TBMM Yayınları 2008) https://acikerisim.tbmm.gov.tr/server/api/core/bitstreams/974c8df8-217c-461c-970b-36ab919de386/content
77. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Kanun Numarası: 2709, Kabul Tarihi: 18.10.1982, RG 09.11.1982/17863 (Mükerrer)
78. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Kanun Numarası: 2709, Kabul Tarihi: 18.10.1982, RG 09.11.1982/17863 Mükerrer https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/ Erişim Tarihi 30 Temmuz 2025
79. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ‘2709 Sayılı Kanunun orijinal hali’, Kanun Numarası: 2709, Kabul Tarihi: 18.10.1982, RG 09.11.1982/17863 (Mükerrer) https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2709-19821018.pdf  Erişim Tarihi 15 Nisan 2025
80. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ‘17/10/1987 tarihli ve 3361 sayılı Kanun ile değişik hali’, Kanun Numarası: 2709, Kabul Tarihi: 18.10.1982, (17.10.1987 tarihli ve 3361 sayılı Kanun ile değişik hâli), RG 09.11.1982/17863 Mükerrer https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2709-19870517.pdf Erişim Tarihi 5 Mart 2025
81. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ‘3.10.2001 tarihli 4709 sayılı Kanun ile değiştirilmiş hali’, Kanun Numarası: 2709, Kabul Tarihi: 18.10.1982, RG 09.11.1982/17863 (Mükerrer); değişiklik ile https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2709-20011003.pdf Erişim Tarihi 20 Ekim 2025
82. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun, Kanun Numarası: 4709, Kabul Tarihi: 03.10.2001, RG 17.10.2001/24556 (Mükerrer) https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2001/10/20011017M1.htm Erişim Tarihi 19 Eylül 2025
83. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun Teklifi, 06.09.2001, E. 2/803 https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D21/Y3/T2/WebOnergeMetni/f5707f73-d397-4eed-8ea8-2dc4f4e52df7.pdf Erişim Tarihi 19 Eylül 2025
84. T.C. Temsilciler Meclisi Tutanak Dergisi B: 34 (30/3/1961) https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/t01/c034/tbmm0103403001.pdf
85. Akvaryum Türkçe Sözlük, https://kelime.com/
86. Anayasa Mahkemesi, ‘İfade Özgürlüğüne Dair Emsal Kararlar – Yayımlanan Basılı Eser veya Süreli Yayın Nedeniyle Cezaya Çarptırılma’ https://www.anayasa.gov.tr/tr/bireysel-basvuru/temel-hak-ve-ozgurluklerin-ihlaline-dair-emsal-kararlar/ifade-ozgurlugune-dair-emsal-kararlar/ifade-ozgurlugune-dair-emsal-kararlar-tum-liste Erişim Tarihi 30 Temmuz 2025.
87. Berka W ve Tretter H, Public Service Media Under Article 10 of the European Convention on Human Rights (European Broadcasting Union, Aralık 2013) https://www.ebu.ch/files/live/sites/ebu/files/Publications/Art%2010%20Study_final.pdf
88. DeepL, https://www.deepl.com/tr/translator#en/tr/expression Erişim Tarihi 5 Mayıs 2025
89. Dış İşleri Bakanlığı ‘Avrupa Konseyi (AK)’ https://www.mfa.gov.tr/insan-haklari-ve-avrupa-konseyi.tr.mfa Erişim Tarihi 29 Temmuz 2025
90. European Parliamentary Research Service, Tarja Laaninen and Joris Bol, EPRS – Members' Research Service PE 779.235 (December 2025) https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/779235/EPRS_BRI(2025)779235_EN.pdf Erişim Tarihi 9 Aralık 2025
91. European Parliament, ‘Children Should Be at Least 16 to Access Social Media, Say MEPs’ (Press Release, 26 November 2025) https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20251120IPR31496/children-should-be-at-least-16-to-access-social-media-say-meps Erişim Tarihi 9 Aralık 2025
92. Erdoğan M, ‘Demokratik Toplumda İfade Özgürlüğü: Özgürlükçü Bir Perspektif’ (2001) 24 (Güz) Liberal Düşünce 8, 13 http://www.liberal.org.tr/sayfa/demokratik-toplumda-ifade-ozgurlugu-ozgurlukcu-bir-perspektif-mustafa-erdogan,224.php
93. EtimolojiTürkçe, https://www.etimolojiturkce.com/
94. European Commission, ‘Towards the Next Technological Transition: Commission Presents EU Strategy to Lead on Web 4.0 and Virtual Worlds’ (11 Temmuz 2023) https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_23_3718/IP_23_3718_EN.pdf Erişim Tarihi 18 Ekim 2025
95. European Commission, ‘WEB4HUB: A Space for the Metaverse – Virtual World and the Transition to Web 4.0’ (2025) https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/web4hub Erişim Tarihi 18 Ekim 2025
96. Kubbealtı Lügatı, https://www.lugatim.com/s/TÂBİR Erişim Tarihi 15 Nisan 2025
97. Genel Osmanlıca Sözlüğü, https://kelime.com/kelime/ta'b%C3%AEr/633354b2101dea5b8e10da26-633354b2661b5c15887ede65/os/tumu/gos Erişim Tarihi 15 Nisan 2025
98. Google Çeviri, https://translate.google.com/?sl=en&tl=tr&text=expression&op=translate Erişim Tarihi 5 Mayıs 2025
99. Gözler K, Türk Anayasa Hukuku, “III. Kurucu Meclis Hakkında Kanun” (Ekin Kitabevi Yayınları 2000) 93–103 https://www.anayasa.gen.tr/82ay-hazirlik.htm Erişim Tarihi 29 Temmuz 2025
100. Gözler K, ‘Yorum İlkeleri’, “Anayasa Hukukunda Yorum ve Norm Somutlaşması”, Kamu Hukukçuları Platformu ve Türkiye Barolar Birliği, 29 Eylül 2012, https://www.anayasa.gen.tr/yorum-ilkeleri.pdf Erişim Tarihi 10 Haziran 2025
101. İldeş S, ‘Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Temel Hak ve Özgürlüklerin Kötüye Kullanılması Yasağı’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 2012), 36 https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/50162.pdf
102. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi C: 1, İ: 131 (30/7/1325) https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MECMEB/mmbd01ic01c006/mmbd01ic01c006ink131.pdf Erişim Tarihi 25 Temmuz 2025
103. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi C: 2, İ: 1 (2/6/1325) https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MECMEB/mmbd01ic01c004/mmbd01ic01c004ink093.pdf Erişim Tarihi 25 Temmuz 2025
104. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi C: 2, İ: 101 (13/6/1325) https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MECMEB/mmbd01ic01c005/mmbd01ic01c005ink101.pdf Erişim Tarihi 26 Temmuz 2025
105. Nişanyan Sözlük, https://www.nisanyansozluk.com/
106. Oxford English Dictionary, (Oxford University Press 2025) https://www.oed.com/search/dictionary/?scope=Entries&q=expression Erişim Tarihi 5 Mart 2025
107. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, ‘2025 Yılı Lisans ve Yetkilendirme Ücretleri’ https://www.rtuk.gov.tr/2025-yili-lisans-ve-yetkilendirme-ucretleri/1732 Erişim Tarihi 30 Temmuz 2025
108. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, ‘Basın Açıklaması’ https://www.rtuk.gov.tr/basin-aciklamasi/5031 Erişim Tarihi 29 Temmuz 2025
109. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, ‘İnternet Ortamından Yayın Lisansı Almadan Yayın Hizmeti Yapıldığı Tespit Edilen URL Adresi’ https://www.rtuk.gov.tr/duyuru/5030 Erişim Tarihi 30 Temmuz 2025
110. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (NETFLIX – LOS GATOS TURKEY YAYIN HİZMETLERİ A.Ş.)”, Üst Kurul Kararı 2020/36, 03.09.2020, No: 7, https://www.rtuk.gov.tr/UstKurulKarar/Detay/14406 Erişim Tarihi 30 Temmuz 2025
111. Sunay R, ‘İfade Hürriyetinin Muhtevası ve Sınırları (Avrupa Sözleşmesinde ve Türk Anayasasında)’ (Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi 1999) https://openaccess.selcuk.edu.tr/items/7901e482-498f-49d2-a6ed-71fb2eccd5b8
112. Şen M ve Kaplan R, T.C. Anayasa Mahkemesinin İfade Özgürlüğü Kapsamında Verdiği Kararların Özeti (Council of Europe 2020) https://rm.coe.int/16807005e5 Erişim Tarihi 26 Temmuz 2025
113. TDK, Güncel Türkçe Sözlük https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi 6 Şubat 2025
114. Tomurcuk İngilizce Sözlük, (Kelime.com, İstanbul) https://kelime.com/kelime/expression/63335441101dea5b8e0ea0e3-6333544136cd6ff942a1798d/en/tumu/tois Erişim Tarihi 5 Mayıs 2025
115. Tureng, https://tureng.com/tr/turkce-ingilizce/expression Erişim Tarihi 5 Mayıs 2025
116. Türkiye Barolar Birliği, ‘Türkiye Barolar Birliği TİB’e Dava Açtı’ (24 Mart 2014) https://www.barobirlik.org.tr/Haberler/turkiye-barolar-birligi-tib-e-dava-acti-23580 Erişim Tarihi 29 Temmuz 2025
117. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 21. Dönem 3. Yasama Yılı 131. Birleşim, 24/9/2001, Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi, https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/5964 Erişim Tarihi 20 Eylül 2025
118. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 21. Dönem 3. Yasama Yılı, 132. Birleşim, 24/9/2001, Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi, https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/5984 Erişim Tarihi 20 Eylül 2025
119. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 21. Dönem 3. Yasama Yılı 135. Birleşim 28.09.2001, Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi 58 https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/6044  Erişim Tarihi 21 Eylül 2025
120. Türkiye Büyük Millet Meclisi, (21. Dönem) 4. Yasama Yılı (2. Birleşim) 2/10/2001 Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi  9–10 https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/6084 Erişim Tarihi 10 Eylül 2025
121. Türkiye Büyük Millet Meclisi, (21. Dönem) 4. Yasama Yılı (3. Birleşim) Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi 24 https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/6085  Erişim Tarihi 22 Ağustos 2025
122. Türkiye Büyük Millet Meclisi, TBMM Albümü 1920–2010, Cilt 4 (1960–1983) (2. Basım, 2010) https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Albumler/Tbmm_Albumu/Cilt4.pdf Erişim Tarihi 24 Temmuz 2025
123. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun Teklifi ve Anayasa Komisyonu Raporu, 2/803 https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D21/Y3/T2/DosyaKomisyonRaporunuVerdi/57ea6c72-382a-4bc5-a133-bad1d36b6d72.htm Erişim Tarihi 23 Ağustos 2025
124. T.C. Temsilciler Meclisi Tutanak Dergisi B: 43 (12/4/1961) https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TM__/d00/c003/tm__00003043.pdf Erişim Tarihi 25 Temmuz 2025
125. T.C. Temsilciler Meclisi Tutanak Dergisi B: 44 (13/4/1961) https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TM__/d00/c003/tm__00003044.pdf Erişim Tarihi 25 Temmuz 2025