Malvarlığına Karşı İşlenen Suçlar Bağlamında Şahsi Cezasızlık Sebeplerinde Kayın Hısımlığının Rolü

Öz

Bu çalışmada, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 167. maddesinde düzenlenen şahsî cezasızlık ve cezada indirim sebepleri kapsamında kayın hısımlığının hukuki niteliği ve ceza sorumluluğu üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmanın temel problemi, malvarlığına karşı işlenen suçlarda kayın hısımlığına dayalı şahsî cezasızlık rejiminin kapsamı ile özellikle evliliğin sona ermesi hâllerinde, kayın hısımlığı ilişkisinin sonuç doğurmaya devam edip etmeyeceği meselesidir. Bu çerçevede öncelikle şahsî cezasızlık sebeplerinin kavramsal ve teorik temelleri ele alınmış; objektif cezalandırılabilirlik şartları, cezayı ortadan kaldıran şahsî sebepler ve cezada indirim sebepleriyle ilişkisi değerlendirilmiştir. Ardından Türk ceza hukukunda şahsî cezasızlık sebeplerinin tarihsel gelişimi incelenmiş; Roma Hukuku, İslam Hukuku, Osmanlı Hukuku ve modern Türk ceza hukuku bakımından malvarlığı suçlarında akrabalık ilişkisine bağlanan sonuçlar karşılaştırmalı olarak ortaya konulmuştur. Çalışmada ayrıca Alman ve İtalyan ceza hukukundaki düzenlemeler değerlendirilerek, Türk hukukunda benimsenen karma sistemin özellikleri açıklanmıştır. Kayın hısımlığının medeni hukuk bakımından boşanma sonrasında da devam etmesine karşın, bu ilişkinin ceza hukuku alanında da aynı sonuçları doğurmasının yol açtığı hakkaniyet ve ceza siyaseti sorunları, Yargıtay kararları ile öğretide ileri sürülen görüşler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, özellikle boşanma sonrası dönemde fiilî aile ilişkisinin ortadan kalkmasına rağmen şahsî cezasızlık hükümlerinin uygulanmaya devam etmesinin, TCK m. 167’nin konuluş amacıyla her durumda örtüşmediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak çalışmada, kayın hısımlığına ilişkin mevcut düzenlemelerin ceza hukukunun ultima ratio niteliği, aile birliğinin korunması amacı ve kanunilik ilkesi birlikte dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şahsî Cezasızlık Sebepleri
• Kayın Hısımlığı
• Malvarlığına Karşı Suçlar
• Cezada İndirim Sebepleri

The Role of Affinal Kinship in Personal Grounds of Impunity for Crimes Against Property

Öz

This study examines the legal nature of affinal kinship and its effect on criminal liability within the scope of personal grounds of impunity and grounds for mitigation of punishment regulated under Article 167 of the Turkish Penal Code No. 5237. The main issue addressed in the study concerns the scope of the impunity regime based on affinal kinship in crimes against property, particularly whether such kinship relations continue to produce legal consequences following the termination of marriage. In this context, the conceptual and theoretical foundations of personal grounds of impunity are first analyzed, and their relationship with objective conditions of punishability, personal grounds eliminating punishment, and grounds for mitigation of punishment is evaluated. Subsequently, the historical development of personal grounds of impunity in Turkish criminal law is examined, and the legal consequences attached to kinship relations in crimes against property are comparatively analyzed within the frameworks of Roman Law, Islamic Law, Ottoman Law, and modern Turkish criminal law. The study also evaluates the relevant regulations in German and Italian criminal law and explains the characteristics of the mixed system adopted in Turkish law. Although affinal kinship continues to exist under civil law even after divorce, the issues of fairness and criminal policy arising from extending the same legal consequences to criminal law are examined in light of the case law of the Court of Cassation and doctrinal opinions. In this regard, the study concludes that the continued application of personal grounds of impunity after divorce, despite the de facto dissolution of family relations, does not always correspond with the rationale underlying Article 167 of the Turkish Penal Code. Consequently, it is argued that the current regulations concerning affinal kinship should be reassessed in light of the ultima ratio principle of criminal law, the protection of family unity, and the principle of legality.

Anahtar Kelimeler

• Personal Grounds of Impunity
• Affinal Kinship
• Crimes Against Property
• Grounds for Mitigation of Punishment

Kaynakça

1. Akbulut B, Ceza Hukuku Genel Hükümler (9. Baskı, Adalet 2022)
2. Akgündüz A, Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri: 2. Kitap II. Bâyezid Devri Kanunnâmeleri (Fey Vakfı 1990)
3. Akıntürk T ve Ateş D, Medeni Hukuk (36. Baskı, Beta 2024)
4. — — ve — —, Türk Medeni Hukuku İkinci Cilt Aile Hukuku (25. Baskı, Beta 2024)
5. Artuk ME, Gökçen A, Alşahin ME ve Çakır K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (13. Baskı, Adalet 2019)
6. Baba Y, ‘Klasik Dönem Osmanlı Hukukunda Hırsızlık Suçunun Hüküm ve Sonuçları’ (2013) 71(1) İÜHFM 79-106
7. Bekâr E, Objektif Cezalandırılabilme Koşulları ve Bu Koşullar Bağlamında Türk Ceza Kanunu’nda Yer Alan Suçlar (On İki Levha Yayınları 2018)
8. Bulla W, Der Irrtum über sogenannte persönliche Strafausschliessungsgründe (Inauguraldissertation des Fachbereiches Rechtswissenschaft der Johann Wolfgang Goethe-Universität 1972)

9. Canoğlu VC, ‘Türk Ceza Kanunu’nda Akrabalık Bağı’ (2025) 83(2) İstanbul Hukuk Mecmuası 828-856
10. Centel N, Zafer H ve Çakmut Ö, Türk Ceza Hukukuna Giriş (11. Baskı, Beta 2020)
11. Demir B, ‘İslam Ceza Hukukunda Aile İçi Hırsızlık (Türk Ceza Hukukunda Failin Ceza Almamasını veya Ceza İndirimini Gerektiren Şahsi Sebepler Bağlamında)’ (2012) 20 İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 341-365
12. Demiral Bakırman B, Şahsi Cezasızlık Sebepleri ve Cezada İndirim Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebepler (On İki Levha Yayınları 2023)
13. Demirbaş T, Ceza Hukuku Genel Hükümler (18. Baskı, Seçkin 2023)
14. Demirtaş S, ‘Türk Hukukunda Suç Olmaktan Çıkarma ve Ceza Vermekten Kaçınma Eğilimi’ (2019) 21(Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan) DEÜHFD 491-515
15. Dönmezer S, ‘Akraba Arasında Hırsızlık’ (2011) 18(1-2) İÜHFD 48-58
16. Duttge G ve Ünver Y, Geseclichkeitsprinzip im Strafrecht-Ceza Hukukunda Kanunilik İlkesi (Seçkin 2014)
17. Dülger V, Ceza Hukuku Genel Hükümler (2. Baskı, Seçkin 2023)
18. Erdoğan İ ve Keskin DA, Türk Medeni Hukuku Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku (3. Baskı, Gazi 2020)
19. Ersoy U, Ceza Hukukunda Objektif Cezalandırılabilme Şartları (Adalet 2015)
20. Gedik D, Bir Uygulamacının Ceza Hukuku Makaleleri (Adalet 2010)
21. Gökcan HT ve Artuç M, Yorumlu Uygulamalı Türk Ceza Kanunu Şerhi C IV (Adalet 2021)
22. Hakeri H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (24. Baskı, Adalet 2021)
23. Helvacı S ve Erlüle F, Medeni Hukuk, Medeni Hukuka Giriş Kişiler Hukuku Aile Hukuku (Legal 2014)
24. İçel K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (7. Baskı, Beta 2023)
25. Kangal ZT, ‘Kişisel Cezasızlık Nedenleri ve Cezayı Kaldıran veya Azaltan Kişisel Nedenler’ (2011) 7(85-86) Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 38-60
26. — —, ‘Türk Ceza Hukukunda Suça Teşebbüsten Gönüllü Vazgeçme’ in Walter Gropp, Bahri Öztürk, Adem Sözüer ve Liane Wörner (eds), Beiträge zum deutschen und türkischen Strafrecht ve Strafprozessrecht: Die Entwicklung von Rechtssystemen in ihrer gesellschaftlichen Verankerung (Nomos 2010)
27. Karadeniz Çelebican Ö, Roma Hukuku (17. Baskı, Turhan 2014)
28. Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (18. Baskı, Seçkin 2025)
29. Osmanağaoğlu Karahasanoğlu C, Klasik Dönem Osmanlı Hukukunda Hırsızlık Suçunun Algılanması ve Cezalandırılma Şekilleri, II. Türk Hukuku Tarihi Kongresi Bildirileri (On İki Levha 2016)
30. Önder A, Ceza Hukuku Genel Hükümler C II (Beta 1989)
31. Özbek VÖ, Doğan K, Meraklı S, Bacaksız P ve Büyükbaş İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (16. Baskı, Seçkin 2025)
32. Özen M, Ceza Hukuku Özel Hükümler Dersleri Cilt I (81. Baskı, Adalet 2025)
33. — —, Öğreti ve Uygulama Işığında Ceza Hukuku Genel Hükümler (7. Baskı, Adalet 2025)
34. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (21. Baskı, Seçkin 2025)
35. Öztürk B ve Erdem RM, Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku (25. Baskı, Seçkin 2025)
36. Rado T, ‘Gaius’a göre Klasik Roma Hukukunda Furtum Suçu’ (2011) 18(1-2) İÜHFD 479-519
37. Roxin C und Greco L, Strafrecht Allgemeiner Teil I: Grundlagen der Aufbau der Verbrechenslehre (5. Auflage, 2020)
38. Sarıtaş E ve Canseven Algan H, ‘Şahsi Cezasızlık Sebeplerinin Maddi Şartlarında Hata’ (2023) 11(1) Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi 1-25
39. Savaş A, ‘Roma Hukukunda Kusursuz Sorumluluğun Kusur Sorumluluğuna Dönüşüm Süreci ve Bu Dönüşümün Modern Hukuka Etkisi’ (2022) 80(2) İstanbul Hukuk Mecmuası 537-582
40. Soyaslan D, Ceza Hukuku Genel Hükümler (11. Baskı, Legem 2024)
41. — —, Ceza Hukuku Özel Hükümler (15. Baskı, Legem 2024)
42. Sözüer A, ‘Türk Ceza Hukuku Reformu: Dünü, Bugünü ve Yarını’ (2019) 21(Özel Sayı) DEÜHFD (Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan) 3031-3050
43. Toroslu N ve Toroslu H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (26. Baskı, Savaş 2021)
44. Wessels J, Beulke W und Satzger H, Strafrecht Allgemeiner Teil (43. Auflage, 2013)
45. Yerdelen E, Cezanın Belirlenmesi STRAFZUMESSUNG (Türk-Alman Hukuku) (2. Baskı, Adalet 2024)
46. Yılmaz S ve Yıldırım A, Medeni Hukuk-I Başlangıç Hükümleri-Kişiler-Aile Hukuku (4. Baskı, Seçkin 2023)
47. Yükselen Ekinci E, ‘Malvarlığına Karşı İşlenen Suçlar ve Akrabalık İlişkisi’ (2017) 91(2017/4) İstanbul Barosu Dergisi 190-199
48. Zafer H, Ceza Hukuku Genel Hükümler TCK m. 1-75 (8. Baskı, Beta 2021)