Akrabalar Arası Taşınmaz Satışının Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Tasfiyesine Etkisi

Öz

Bir kişi paylı mülkiyet şeklinde hak sahipliğinin bulunduğu taşınmazdaki payını, üçüncü bir kişiye satabilir. Böyle bir durumda diğer paydaşların satışa konu edilmiş olan payı aynı şartlarla satın almasını sağlayan hak, yasal önalım hakkı olarak tanımlanmaktadır. Kural olarak, yasal önalım hakkı üçüncü kişilere yapılan pay satışında kullanılacak olsa da bu kuralın bazı istisnaları vardır. Bu istisnalardan birisi de taşınmazdaki payın akrabalar arası satışa konu olmasıdır. İstisna niteliğindeki bu işlemde devreden kişi payı, bağışlama veya payın miras paylaşımına girmesini engellemek amacıyla devretmektedir. Her iki durumda da taraflar satış sözleşmesi yapma iradesine sahip olmadığından, bu işlemler muvazaalı işlemlerdir. İşte istisna niteliğindeki bu pay satış işleminde devralan, yasal önalım hakkını kullanılmasını engellemek için, kendi muvazaalı işlemine dayanmaktadır. Devralanın bu savunması yasal önalım hakkının kullanılmasını engelliyor olsa da söz konusu savunmanın edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi bakımından birtakım sonuçları doğmaktadır. Sözü edilen sonuçlar eşin, payın devredeni veya devralanı olmasına göre farklılık arz etmektedir. Bu bağlamda çalışmamızda, ilk önce yasal önalım hakkı ve muvazaa kavramı genel olarak açıklanmaktadır. Akabinde akrabalar arası satış sözleşmeleri genel olarak izah edilmektedir. Ardından edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi genel hatlarıyla açıklanmaktadır. Son olarak ise akrabalar arası satışın edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi açısından sonuçları değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yasal Önalım Hakkı
• Akrabalar Arası Satış
• Muvazaa
• Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
• Mal Rejiminin Tasfiyesi

The Effect of the Sale of Immovable Property Between Related Parties on the Liquidation of the Regime of Participation in Acquired Property

Öz

A co-owner in a property held under co-ownership may transfer or sell his or her share to a third party. In such a case, the right that allows the other co-owners to purchase the share subject to the sale under the same conditions is defined as the statutory right of pre-emption. As a rule, although the legal preemptive right is exercised in the sale of shares to third parties, this rule has certain exceptions. One of these exceptions is the case where the share in the immovable property is made the subject of a sale between related parties. In this exceptional case, the share is transferred either as a gift or to exclude it from the inheritance distribution. In both situations, since the parties do not possess a genuine intention to conclude a contract of sale, these transactions constitute simulated transactions. In this exceptional type of share transfer, the transferee relies on his or her own simulated transaction in order to prevent the exercise of the statutory right of pre-emption. Although this defence prevents the exercise of the statutory right of pre-emption, it gives rise to certain consequences with regard to the liquidation of the matrimonial property regime of participation in acquired property. These consequences vary depending on whether the spouse is the transferor or the transferee of the share. In this context, the present study first explains the statutory right of pre-emption and the concept of simulation in general terms. Subsequently, the general framework of the liquidation of the matrimonial property regime of participation in acquired property is outlined. It then discusses contracts of sale concluded between relatives. Finally, the consequences of sales between relatives in terms of the liquidation of the regime of participation in acquired property are evaluated.

Anahtar Kelimeler

• The Legal Preemptive Right
• Sale Between Related Parties
• Simulation
• Regime of Participation in Acquired Property
• Division of Matrimonial Property

Kaynakça

1. Acar F, Aile Hukukumuzda Mal Rejimleri ve Eşin Yasal Miras Payı (6. Baskı, Seçkin 2021)
2. Akalp Demirtabak D, Yasal Önalım Hakkı (On İki Levha 2010)
3. Akbel S, ‘Yasal Önalım Hakkı, Hakkın Kullanılması ve Sonuçları’ (Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi 2019)
4. Akbulut P E, ‘Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Edinilmiş Mallar ile Kişisel Mallar Ayrımı’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 2010)
5. Akcan G, ‘Muris Muvazaası’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi 2019)
6. Akçaal M, Eşya Hukuku (4. Baskı, Yetkin 2024)
7. Akıntürk T ve Ateş D, Türk Medeni Hukuku Aile Hukuku, Cilt-II (25. Baskı, Beta 2024)
8. Akipek J, Akıntürk T ve Ateş D, Eşya Hukuku (2. Baskı, Beta 2018)

9. Antalya G ve Sağlam İ, Marmara Hukuk Yorumu Miras Hukuku Cilt III (5. Baskı, Seçkin 2021)
10. Arslantürk M, ‘Muris Muvazaası’ (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2019)
11. Ayan M, Eşya Hukuku II Mülkiyet (9. Baskı, Adalet 2020)
12. Ayan M ve Ayan N, Miras Hukuku (11. Baskı, Adalet 2023)
13. Ayan S, Evlilik Birliğinin Korunması (Türkiye Barolar Birliği 2004)
14. Aydın Ö, Muris Muvazaası (Legal 2023)
15. Aydos O S, ‘Eşlerin Geçmişe Etkili Mal Rejimi Sözleşmesi Yapabilmesi (4722 sayılı Kanun m. 10/III’ (2016) 22 (3) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 383-393)
16. Ayhan S S, ‘Taşınmaz Mülkiyetinin Naklinde Muris Muvazaası’ (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2019)
17. Ayiter N, Eşya Hukuku (Kısa Ders Kitabı) (3. Baskı, Savaş 1987)
18. Barlas N, ‘Yeni Türk Medeni Kanunu Hükümleri Çerçevesinde Eşler Arası Hukuki İşlem Özgürlüğü ve Sınırları’ Prof. Dr. Necip Kocayusufpaşaoğlu İçin Armağan, Seçkin Yayınları (2004) 115-143
19. Beleç M, ‘Yasal Önalım Hakkı’ (Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi 2007)
20. Bulut M, ‘Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Eşlerin Paylı Mülkiyetine Tabi Malların Hukuki Durumu’ (2016) XX (3-4) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 125-148
21. Bük A, ‘Türk Hukuk Sisteminde Mal Rejimleri’ (Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi 2004)
22. Can Bayhan D, ‘Yargıtay Kararları Işığında Muris Muvazaası Olarak Değerlendirilmeyen İşlemler’ (2022) 2 (2) Dicle Akademi Dergisi 179-200
23. Çabri S, Miras Hukuku Şerhi (TMK m. 495-574) Cilt-I (2. Baskı, Oniki Levha 2022)
24. --, Miras Hukuku Şerhi (TMK m. 640-682) Cilt-III (Oniki Levha 2020)
25. Çay C T, ‘Yeni Türk Medeni Kanununun Önalım Hakkı Konusunda Getirdiği Değişiklik ve Yenilikler (Yenilik Doğuran Dava Düzenlemesi)’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 2007)
26. Çelik M, ‘Muris Muvazaası’ (Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi 2024)
27. Çiftçi B, ‘Muris Muvazaası ve Muvazaa İddiasında Bulunulamayacak Bazı Durumlar’ (2021) (154) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 135-153
28. Demir P Ö, ‘Yasal Mal Rejimi Çerçevesinde Eşlerin Aralarında Yapabilecekleri Sözleşmeler’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 2005)
29. Dural M, Öğüz T ve Gümüş M A, Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku (20. Baskı, Filiz 2025)
30. Dural M ve Öz T, Türk Özel Hukuku Cilt IV Miras Hukuku (17. Baskı, Filiz 2021)
31. Erbek Odabaşı Ö, ‘Yargıtay Kararları Işığında Yasal Önalım Hakkının Tapuda Düşük Gösterilen Bedel Üzerinden Kullanılması’ (2021) 23 (2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1001-1056
32. Erdem M ve Makaracı Başak A, Aile Hukuku (2. Baskı, Seçkin 2024)
33. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (25. Baskı, Yetkin 2020)
34. --, Mülkiyet Hukuku (6. Baskı, Yetkin 2021)
35. --, ‘Türk Medeni Kanununa Göre Yasal Önalım Hakkı’ (2008) XII (1-2) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 103-126
36. Eren F ve Yücer Aktürk İ, Türk Miras Hukuku (6. Baskı, Legem 2024)
37. Erenler M E, Muris Muvazaası (Seçkin 2023)
38. Erkan V U, ‘Anayasa Mahkemesi’nin 12.12.2007 Tarihli E. 2003/34 ve K. 2007/94 Sayılı Kararı Üzerine: Türk Medeni Kanunu’nda Yasal Önalım Hakkının Hukuki Niteliği ve Kullanılması’ (2014) 5 (1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 269-294
39. --, ‘Türk Medeni Kanunu’nda Yasal Önalım Hakkı’ (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2006)
40. Ertaş Ş, Cumalıoğlu E ve Serdar İ, Eşya Hukuku (16. Baskı, Barış 2021)
41. Ertaş Ş, ‘Eski Medeni Kanun Zamanında Evlenen Kişilerin Mal Rejimi Tasfiyesinde Bazı Hukuki Sorunlar’ (2013) 15 (Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 915-932
42. Esener T ve Güven K, Eşya Hukuku (8. Baskı, Yetkin 2019)
43. Eviz E, Muris Muvazaası (On İki Levha 2019)
44. Evren E G, ‘Muvazaanın Üçüncü Kişilere Karşı İleri Sürülmesi’ (Yüksek Lisans Tezi, Ufuk Üniversitesi 2021)
45. Eyigül A, ‘Yargıtay Kararları Işığında Miras Hukukunda Muris Muvazaası’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi 2020)
46. Feyzioğlu F N, Şuf’a Hakkı (Fakülteler 1959)
47. Furrer A, Muller-Chen M ve Çetiner B, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (Oniki Levha 2021)
48. Göktimur M, ‘Yasal Önalım Hakkı’ (Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi 2022)
49. Güneri Yener S, ‘Olağanüstü Mal Rejimi’ (Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi 2021)
50. Gürsoy K T, Eren F ve Cansel E, Türk Eşya Hukuku (2. Baskı, Ankara 1984)
51. Hatemi H, Aile Hukuku (10. Baskı, On İki Levha 2023)
52. --, Eşya Hukuku (On İki Levha 2020)
53. Hatipoğlu Z U, ‘Yargıtay İçtihatlarına Göre Muris Muvazaasında Mirasbırakanın Asıl İradesinin Tayini’ (2017) 22 (36) Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 109-135
54. İlaldı H R, ‘Taşınmazlar Açısından Muris Muvazaası’ (Yüksek Lisans Tezi, Özyeğin Üniversitesi 2021)
55. İnan A N, Ertaş Ş ve Albaş H, Türk Medeni Hukuku Miras Hukuku (12. Baskı, Seçkin 2024)
56. İnci O, Yargıtay Uygulamasında Muris Muvazaası (Adalet 2020)
57. Kayalı H, ‘Muris Muvazaası’ (Yüksek Lisans Tezi, Doğuş Üniversitesi 2022)
58. Kazancı D, ‘Muris Muvazaası’ (Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi 2024)
59. Kılıçoğlu A M, Aile Hukuku (7. Baskı, Turhan 2024)
60. --, Eşya Hukuku (Turhan 2021)
61. --, Medeni Kanun’umuzun Aile-Miras ve Eşya Hukuku’nda Getirdiği Yenilikler (3. Baskı, Turhan 2014)
62. Kılıçoğlu Yılmaz K, ‘Eşlerin Paylı Mülkiyetleri’ (2014) (114) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 79-104
63. Kiraz B, ‘Mal Rejimi Sözleşmeleri’ (Yüksek Lisans Tezi, Türk-Alman Üniversitesi 2019)
64. Köse E C, Evlilik Birliğinin Eşlerin Tasarruf Yetkisine Getirdiği Sınırlamalar (On İki Levha 2020)
65. Kutlu N, ‘Önalım Hakkının Kullanılması’ (Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi 2010)
66. Midyat N A, Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (On İki Levha 2023)
67. Nomer H N, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (17. Baskı, Beta 2020)
68. Oğuzman M K ve Öz M T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt-I (19. Baskı, Vedat 2021)
69. Oğuzman M K, Seliçi Ö ve Oktay Özdemir S, Eşya Hukuku (24. Baskı, Filiz 2022)
70. Özayıtgu Ük M, ‘Yasal Önalım Hakkı’ (Yüksek Lisans Tezi, Bahçeşehir Üniversitesi 2024)
71. Özdamar D, Kayış F, Yağcıoğlu B ve Akgün A, Yasal Mal Rejimi (Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi) ve Tasfiyesi (6. Baskı, Seçkin 2021)
72. Özer Deniz M, Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Sona Ermesi ve Tasfiyesi (Vedat 2016)
73. Öztan B, Aile Hukuku (6. Baskı, Turhan 2015)
74. Remzi M ve Aydın S, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (12. Baskı, Adalet 2020)
75. Saray Türe S M, ‘Önalım Hakkı ve Sınırları’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 2019)
76. Satılmış İ, ‘Yasal Önalım Hakkı’ (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2022)
77. Serozan R ve Engin B İ, Miras Hukuku (9. Baskı, Seçkin 2024)
78. Sirmen A L, Eşya Hukuku (12. Baskı, Yetkin 2025)
79. Suata İ Z, Kanuni Önalım Hakkı (Yetkin 2020)
80. Sun N, ‘Muris Muvazaası’ (Yüksek Lisans Tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi 2019)
81. Şahin Caner A, ‘Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Tasfiyesinde Akrabalar Arasında Yapılan Satışların Muvazaalı Olduğuna İlişkin Fiili Karine ve Güncel Yargı Kararlarındaki Durum’ 2025 10 (1) İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 321-342
82. Şıpka Ş T, Türk Hukukunda Kanuni Önalım (Şuf’a) Hakkı (MK m. 659) Hukuki Niteliği ve Kullanma Koşulları (Alfa 1994)
83. Şıpka Ş, ‘Türk Hukukunda Eşlerin İşlem Özgürlüğünün Sınırları’ (2015) 35 (1) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 47-58
84. Şıpka Ş ve Akyasan Birsen G, ‘Güncel Yargıtay Kararları Işığında Muris Muvazaası’ (2022) 20 (234) Legal Hukuk Dergisi 1987-2038
85. Şimşek S, ‘Yasal Önalım Hakkının Şartları ve Bu Hakkın Kullanılamayacağı Haller’ (2025) (75) Adalet Dergisi 783-810
86. Takış A, ‘Yasal Önalım Hakkı’ (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2005)
87. Toprak R, ‘Yeni Türk Medeni Kanunu’nda Mal Rejimleri’ (Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi 2006)
88. Topuz M, ‘Yargıtay Kararları Işığında Muris Muvazaasının Varlığını Gösteren Emareler’ (2016) 15 (2) İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 709-727
89. Uzun N, ‘Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Diğer Mal Rejimleriyle Karşılaştırılması’ (Yüksek Lisans Tezi, Bahçeşehir Üniversitesi 2009)
90. Üçer M ve Göktimur M, ‘Yasal Önalım Hakkının Kullanılmasında Gerçek Değer Yerine Tapuda Gösterilen Satış Bedelinin Esas Alınmasının Anayasaya Aykırılığı Sorunu’ (2023) 28 (49) Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 499-530
91. Yavuz C, ‘Önalım Hakkının Kullanılmasında Muvazaa’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi 2019)
92. Yılmaz A, Türk Hukukunda Muris Muvazaası (Yetkin 2023)
93. Yılmaz S, Medeni Hukuk Eşya Hukuku, Cilt V (Yetkin 2024)
94. --, Mirasbırakanın Mirasçılardan Mal Kaçırmaya Yönelik İşlemleri ve Sonuçları (Muris Muvazaası) (Yetkin 2021)
95. Yücer Aktürk İ, ‘Hısımlar Arası Satış Sözleşmeleri ve Muvazaa’ (2015) 10 (2) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 37-51
96. Zeytin Z, Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Tasfiyesi (6. Baskı, Seçkin 2025)