Uzman Erbaş Sözleşmelerinin Feshi ve Yenilenmemesi: Anayasal Güvenceler Çerçevesinde Bir Değerlendirme

Öz

Türkiye’de askerî personel rejiminin uzun yıllar disiplin ve hiyerarşi odaklı değerlendirilmesi, anayasal güvencelerin bu alanda tartışılmasını arka planda bırakmıştır. Sözleşme fesih süreçlerinde idare, öteden beri esnek bir takdir yetkisi kullanmaktadır. Son dönemdeki Anayasa Mahkemesi içtihatları ise, bu yetki kullanımı ile personelin anayasal güvenceleri arasındaki tutarsızlığı daha görünür hâle getirmiştir. Sözleşme feshi ve sözleşmenin yenilenmemesi işlemleri, yalnızca idari bir tasarruf veya personel politikası olarak değerlendirilmemelidir. Bu işlemler, kamu görevinde kalma hakkı üzerinde doğrudan etkili olan ve kişilerin kamusal statüsünü sona erdiren müdahalelerdir. Anayasa Mahkemesinin güncel kararları, bu işlemlerin adlandırılma biçiminden bağımsız olarak anayasal güvencelere tabi tutulması gerektiğini vurgulamış ve askerî personel hukukunun mevcut dinamiklerinin yeniden değerlendirilmesinin önünü açmıştır. Bu makale, sözleşme feshi ve yenilenmemesi işlemlerini hukuk devleti, hukuki belirlilik, öngörülebilirlik, ölçülülük ve savunma hakkı ilkeleri çerçevesinde ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, askerî disiplin gerekleri ile anayasal güvenceler arasındaki ilişkiyi bu zeminde yeniden düşünmektir. Çalışma, yargı içtihatları ışığında sözleşmeli personel rejimindeki normatif değişiklikleri ve uygulamadaki yansımalarını tartışmaya açmaktadır. Çalışmanın ana eksenini, uzman erbaş istihdam rejiminin anayasal sınırları oluşturmaktadır. Makalenin hedefi, askerî hizmetin gerekleri karşısında bireyin hukuki güvenliğini koruyacak bir bakış açısı geliştirmektir. Bu bağlamda, idarenin disiplin süreçlerini dışlaması, yargısal denetimde ortaya çıkan karar farklılıkları ve içtihat yeknesaklığı ihtiyacı anayasal boyutuyla tartışmaya açılmıştır. Bu yönüyle makalenin, askerî hukuk, idare hukuku ve anayasa hukuku kesişiminde yürütülen akademik tartışmalara ve özellikle sözleşmeli asker statüsünün anayasal sınırlarına ilişkin literatüre katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Anayasa Mahkemesi
• Uzman Erbaş
• Sözleşme Feshi
• Sözleşme Yenilememe
• Kamu Görevinde Kalma Hakkı.

Etik Beyan

Bu çalışma, insan veya hayvan denek kullanımını içeren veya anket/mülakat gibi yöntemlerle veri toplanan bir saha araştırması olmadığından etik kurul izni gerektirmemektedir.

Termination and Non-Renewal of Specialist Enlisted Personnel Contracts: An Assessment Under Constitutional Safeguards

Öz

For years, Türkiye's military personnel regime was evaluated primarily through discipline and hierarchy, limiting discussions on constitutional guarantees. Today, however, the termination and non-renewal of specialist enlisted personnel contracts highlight the challenge of balancing the administration's broad discretionary power with individual rights. This balance has become increasingly visible through recent Constitutional Court jurisprudence. Contract termination and non-renewal are not mere administrative acts; they severely impact the right to public service and end an individual's professional future. By emphasizing that these acts must be subject to constitutional safeguards regardless of their designation, recent Constitutional Court decisions necessitate a re-evaluation of classical military personnel law. This article critically evaluates these procedures within the framework of the rule of law, legal certainty, predictability, proportionality, and the right to defense, aiming to rethink the relationship between military discipline and constitutional safeguards. It discusses the normative consequences and practical reflections of these principles in light of judicial jurisprudence. This research seeks to construct an analytical framework that evaluates this employment regime without ignoring the military's unique structure or marginalizing individual constitutional protection. By revealing the constitutional implications of excluding disciplinary mechanisms and addressing uniformity issues in judicial review, this study contributes to the literature at the intersection of military, administrative, and constitutional law regarding contracted military status.

Anahtar Kelimeler

• Constitutional Court
• Specialist Enlisted Personnel
• Termination of Contract
• Non-Renewal of Contract
• Right to Remain in Public Service.

Etik Beyan

Since this study does not involve human or animal subjects, ethics committee approval is not required

Kaynakça

1. Akyılmaz B, ‘Anayasal Esaslar Çerçevesinde Kamu Personeli Disiplin Hukuku ve Uygulamadaki Sorunlar’ (2002) 6(2) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 228-246
2. Akyılmaz B, Sezginer M ve Kaya C, Türk İdare Hukuku (19.Baskı, Seçkin Yayıncılık 2025)
3. Altundiş M, ‘Hukuki Güvenlik İlkesi’ (2008) 1(10) Yasama Dergisi 60-94
4. Arslan S, ‘Adalet ve Kalkınma Partisi Hükümetleri Döneminde Sivil-Asker İlişkilerinin Dönüşümü’ (2023) 14(1) Akademik Yaklaşımlar Dergisi 400-430
5. Aslan P B, ‘Hakkaniyete Uygun Yargılanma İçin İdari Yargıda Uygulanması Gereken İlkeler Bireysel Başvuruya İlişkin Kararlar Işığında’ (2024) 1(157) Danıştay Dergisi 294-348
6. Bucaktepe A, ‘Devlet Memurluğu ve Memurların Değerlendirilmesi Üzerine Düşünceler’ (2014) 18(3-4) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 459-489
7. Çağlayan R, ‘Türk Hukukunda İdarenin Takdir Yetkisinin Yargısal Denetimi’ (2003) 7(3-4) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 171-178
8. Çal S, ‘İdari Sözleşmelerde Ölçüt Sorunu ve Farklı Bir Yaklaşım Önerisi’ (2010) 14(2) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 223-274

9. Çelik S, Milli Güvenlik Algısı Kıskacında Türkiye (Sarmal Kitabevi 2023)
10. Demirağ F, Türk Ceza Kanununun Genel Hükümleri Işığında Askeri Ceza Kanunu (6.Baskı, Seçkin Yayıncılık 2025)
11. Duran A Y, ‘İdari Hizmet Sözleşmesi’ (2017) 12(1) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 115-154
12. Erdem J, ‘Ölçülülük İlkesinin İdarenin Takdir Yetkisinin Kullanımındaki Yeri’ (2013) 62(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 971-1006
13. Erman S, ‘Askeri Yargı’ (1994) 22(90) Askeri Adalet Dergisi 6-15
14. Gilisen J, ‘Askeri Hukukun Bugünkü Evrimi Üzerine Genel Bildiri I’ (1982) 8(1-2) Yargıtay Dergisi 7-22
15. Giritli İ, Bilgen P ve Akgüner T, İdare Hukuku ( 3.Baskı, Der Yayınları 2008)
16. Gözler K, İdare Hukuku Cilt I (3.Baskı, Ekin Basın Yayın Dağıtım 2019)
17. Gözler K ve Kaplan G, İdare Hukukuna Giriş (24.Baskı, Ekin Basım Yayın Dağıtım 2018)
18. -- İdare Hukuku Dersleri (26.Baskı, Ekin Basım Yayın Dağıtım 2024)
19. Gözübüyük Ş, Yönetsel Yargı ( 37.Baskı, Turhan Kitabevi 2020)
20. Günday M, İdare Hukuku (10.Baskı, İmaj Yayıncılık 2011)
21. Gürbüz R, Yargılama Hukuku (3.Baskı, Turhan Kitabevi 2020)
22. Güriz A, Hukuk Başlangıcı (18.Baskı, Siyasal Kitabevi 2017)
23. Hafızoğulları Z, ‘Genel Çizgileriyle Savunma Hakkı’ (1994) 1994(1) Ankara Barosu Dergisi 20-40
24. Hakyemez Y Ş, ‘Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Temel Hak ve Özgürlüklerin Sınırlandırılmasında Kanunilik Güvencesi’ (2026) 42(2) Anayasa Yargısı Dergisi 687-771
25. Işıklar C, ‘İdari Yargılama Usulünde Yeni ve Özel Bir Yetki Kuralı: Askeri Hizmete İlişkin Uyuşmazlıkların Bölge İdare Mahkemesinin Bulunduğu Yerdeki İdare Mahkemesinde Görülmesi’ (2023) 72(2) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 447-501
26. Işıktaç Y ve Metin S, Hukuk Metodolojisi (9.Baskı, Filiz Kitabevi 2023)
27. Kalabalık H, İdare Hukuku Dersleri Cilt II (6.Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024)
28. Karakurumer A, ‘Askeri Ceza ve Disiplin Hukukunun Tarihsel Temelleri’ (2021) 9(2) Çankırı Karatekin Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 220-237
29. Karavelioğlu C, İdari Yargılama Usulü Kanunu Cilt I (5.Baskı, Kendi Yayını 2001)
30. Karslı R M, ‘Sözleşmeli Personel İstihdamı Üzerine Hukuki Bir İnceleme: Kit Sözleşmeli Personeli Örneği’ (2015) 73(2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 71-86
31. Kayar N, Sözleşmeli Personel Hukuku (Ekin Basın Yayın Dağıtım 2014)
32. Keskin B, Sözleşmeli Personel (2.Baskı, Adalet Yayınevi 2019)
33. Kuluçlu E, ‘Türk Hukuk Sisteminde Normlar Hiyerarşisi ve Sayıştay Denetimine Etkileri’ (2008) 1(71) Sayıştay Dergisi, 3-22
34. Mavili T, ‘Kamu Personel Sözleşmeleri’ (2019) 5(15) Gümrük ve Ticaret Dergisi 10-31
35. Özcan E P, ‘Türk Silahlı Kuvvetleri’nde Askeri Disiplinin Temelleri ve Unsurlarının Analizi’ (2025) 9(2) Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 1-10
36. Özgen C, ‘Türk Silahlı Kuvvetleri’nde Profesyonelleşme Çalışmaları’ (2011) 13(1) Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 192-208
37. Özgür E, Devlet ve Jandarma – Güvenlik ve Kolluk Perspektifinde Jandarma Personel Sistemi (Gazi Kitabevi 2019)
38. Pınar İ ve Çalışkan Ö, Açıklamalı-İçtihatlı Disiplin Suç ve Cezaları & Disiplin Soruşturması (2.Baskı, Seçkin Yayıncılık 2020)
39. Polat H, Teori ve Pratikte Hukuk Nosyonu Cilt I (Adalet Yayınevi 2025)
40. Sancakdar O, Önüt L B, Doğan E U, Turhan M K ve Seyhan S, İdare Hukuku El Kitabı (4.Baskı, Seçkin Yayınları 2024)
41. Sayan İ Ö, ‘Türkiye’de Kamu Personel Sistemi: İdari, Askerî, Akademik, Adli Personel Ayrımı’ (2009) 64(1) Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dergisi 201-245
42. Serim B, ‘Sözleşmeli Personelin Hukuki Statüsü’ (1988) 21(1) Amme İdare Dergisi 135-154
43. Tan T, ‘İdari Sözleşme Kuramına İlişkin Gözlemler’ (1995) 50(3-4) Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dergisi 291-309
44. Ulusoy A D, Türk İdare Hukuku (5.Baskı, Yetkin Yayınları 2022)
45. Yayla Y, ‘İdarenin Takdir Yetkisi’ (1964) 30(1-2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 201-211
46. Yıldırım R ve Çınarlı S, Türk İdari Yargılama Hukuku Dersleri (Astana Yayınları 2018)
47. Yıldırım T, ‘Türk Askeri Disiplin Hukukunun Güncel Sorunları ve Amirlerin Suçta Kıyas Yetkisine Farklı Bir Bakış’ (2019) 77(1) Ankara Barosu Dergisi 47-88