Araştırma Makalesi

VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME

Cilt: 11 Sayı: 2 29 Aralık 2021
PDF İndir

VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME

Öz

1982 Anayasasında yapılan 2017 değişiklikleri öncesinde Türkiye’de parlamenter hükümet sistemi benimsenmiştir. Ancak cumhurbaşkanının vesayetini doğuracak nitelikteki olağanüstü yetkiler sebebiyle parlamenter sistemden önemli ölçüde uzaklaşılmış, sistem cumhurbaşkanının etkin vesayeti sebebiyle yarı-başkanlık sistemine benzer bir modele bürünmüştür. Cumhurbaşkanına verilen olağanüstü yetkiler sistemin kendine özgü güçlüklere hapsolmasına yol açmış; karar alma süreçlerinin tıkanmasının bir sonucu olarak pek çok siyasî krizle karşılaşılmıştır. Parlamenter sistemin özüne aykırı bir şekilde güçlü bir cumhurbaşkanlığı makamının oluşturulması ve yarı-başkanlık sisteminden bile geniş sayılabilecek yetkilerine karşı sorumsuz bir cumhurbaşkanı, kamu hukukunun temel ilkelerinden olan “yetki ve sorumlulukta paralellik ilkesi” açısından bir paradoks doğurmuştur. İlkeye göre yetki ile sorumluluk paralellik arz etmeli; yetki, sorumluluk derecesinde olmalıdır. Başka bir ifadeyle sorumsuz bir cumhurbaşkanı aynı zamanda yetkisiz kılınmalıdır. Oysa 2017 değişiklikleri öncesinde sorumsuz cumhurbaşkanlığı makamına karşılık, güçlü ve geniş yetkili bir cumhurbaşkanlığı makamı benimsenmiştir. Bu yönüyle benimsenen sistem, yetki ve sorumlulukta paralellik ilkesi açısından da tartışmalı hale gelmiştir. Bu çalışmada öncelikle kavramsal açıdan yetki ve sorumlulukta paralellik ilkesi ve kuvvetler ayrılığı bağlamında hükümet sistemleri açıklanmıştır. Çalışmanın devamında devlet başkanlarına tanınan yetkilere karşılık sorumluluğun dengesi ölçütünde 2017 değişiklikleri öncesi Türkiye’de cumhurbaşkanı ve 1958 Fransa Anayasası’nda cumhurbaşkanın yetki ve sorumluluğu analiz edilmiştir. Son bölümde ise yetki ve sorumlulukta paralellik ilkesi çerçevesinde olağanüstü yetkili / sorumsuz cumhurbaşkanı Türkiye özelinde inceleme konusu edinilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. AKYILDIZ, Ali, “Demokratik Kurumların Araçsallaşması: Arabesk Demokrasi, Alaturka Başkanlık”, Yeni Türkiye Başkanlık Sistemi Özel Sayısı, S. 51, Mart-Nisan 2013, 831-843.
  2. ALDIKAÇTI, Orhan, Modern Demokrasilerde ve Türkiye’de Devlet Başkanlığı, Kor Müessesi, İstanbul, 1960.
  3. ALİEFENDİOĞLU, Yılmaz, “1982 Anayasasında Cumhurbaşkanının Yürütme İçerisindeki Yeri, Seçimi ve Sorumsuzluğu, Yasama Dokunulmazlığı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 94, 2011, 329-358.
  4. ALKAN, Haluk, Karşılaştırmalı Siyaset Başkanlık ve Parlamenter Sistemler Işığında Yarı Başkanlık Modelleri, 1. Baskı, Açılım Kitap, İstanbul, 2013.
  5. ARSEL, İlhan, Anayasa Hukuku: Demokrasi, Doğuş Matbaacılık, Ankara, 1964.
  6. ARSLAN, Rıza, Demokratik Yönetim Sistemleri, 1. Baskı, Dora Basım Yayın, Bursa, 2013.
  7. ATAR, Yavuz, Türk Anayasa Hukuku, 9. Baskı, Mimoza Basım, Yayım ve Dağıtım, Konya, 2014.
  8. ATATÜRE, Süha, Amerika Birleşik Devletleri’nin Siyasi Yapısı, Onüç Koloniden Küresel Güce Amerika, 1. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul, 2017.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2021

Gönderilme Tarihi

11 Nisan 2021

Kabul Tarihi

6 Ağustos 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 11 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Bolat, M. E., & Hatipoğlu, M. (2021). VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(2), 319-359. https://doi.org/10.52273/sduhfd..913338
AMA
1.Bolat ME, Hatipoğlu M. VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. SDÜHFD - SDLR. 2021;11(2):319-359. doi:10.52273/sduhfd.913338
Chicago
Bolat, Muhammet Esat, ve Mehmet Hatipoğlu. 2021. “VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 (2): 319-59. https://doi.org/10.52273/sduhfd. 913338.
EndNote
Bolat ME, Hatipoğlu M (01 Aralık 2021) VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 2 319–359.
IEEE
[1]M. E. Bolat ve M. Hatipoğlu, “VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”, SDÜHFD - SDLR, c. 11, sy 2, ss. 319–359, Ara. 2021, doi: 10.52273/sduhfd..913338.
ISNAD
Bolat, Muhammet Esat - Hatipoğlu, Mehmet. “VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/2 (01 Aralık 2021): 319-359. https://doi.org/10.52273/sduhfd. 913338.
JAMA
1.Bolat ME, Hatipoğlu M. VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. SDÜHFD - SDLR. 2021;11:319–359.
MLA
Bolat, Muhammet Esat, ve Mehmet Hatipoğlu. “VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 11, sy 2, Aralık 2021, ss. 319-5, doi:10.52273/sduhfd. 913338.
Vancouver
1.Muhammet Esat Bolat, Mehmet Hatipoğlu. VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. SDÜHFD - SDLR. 01 Aralık 2021;11(2):319-5. doi:10.52273/sduhfd. 913338

Cited By

Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (SDÜHFD)
Adres: Süleyman Demirel Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, 32260 Isparta, Türkiye
Telefon: +90 (246) 211 00 02
E-posta: hukukdergi@sdu.edu.tr
Web: https://hukuk.sdu.edu.tr/tr/dergi/sdu-hukuk-fakultesi-dergisi-12867s.html / https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduhfd