VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME
Öz
1982 Anayasasında yapılan 2017 değişiklikleri öncesinde Türkiye’de parlamenter hükümet sistemi benimsenmiştir. Ancak cumhurbaşkanının vesayetini doğuracak nitelikteki olağanüstü yetkiler sebebiyle parlamenter sistemden önemli ölçüde uzaklaşılmış, sistem cumhurbaşkanının etkin vesayeti sebebiyle yarı-başkanlık sistemine benzer bir modele bürünmüştür. Cumhurbaşkanına verilen olağanüstü yetkiler sistemin kendine özgü güçlüklere hapsolmasına yol açmış; karar alma süreçlerinin tıkanmasının bir sonucu olarak pek çok siyasî krizle karşılaşılmıştır.
Parlamenter sistemin özüne aykırı bir şekilde güçlü bir cumhurbaşkanlığı makamının oluşturulması ve yarı-başkanlık sisteminden bile geniş sayılabilecek yetkilerine karşı sorumsuz bir cumhurbaşkanı, kamu hukukunun temel ilkelerinden olan “yetki ve sorumlulukta paralellik ilkesi” açısından bir paradoks doğurmuştur. İlkeye göre yetki ile sorumluluk paralellik arz etmeli; yetki, sorumluluk derecesinde olmalıdır. Başka bir ifadeyle sorumsuz bir cumhurbaşkanı aynı zamanda yetkisiz kılınmalıdır. Oysa 2017 değişiklikleri öncesinde sorumsuz cumhurbaşkanlığı makamına karşılık, güçlü ve geniş yetkili bir cumhurbaşkanlığı makamı benimsenmiştir. Bu yönüyle benimsenen sistem, yetki ve sorumlulukta paralellik ilkesi açısından da tartışmalı hale gelmiştir.
Bu çalışmada öncelikle kavramsal açıdan yetki ve sorumlulukta paralellik ilkesi ve kuvvetler ayrılığı bağlamında hükümet sistemleri açıklanmıştır. Çalışmanın devamında devlet başkanlarına tanınan yetkilere karşılık sorumluluğun dengesi ölçütünde 2017 değişiklikleri öncesi Türkiye’de cumhurbaşkanı ve 1958 Fransa Anayasası’nda cumhurbaşkanın yetki ve sorumluluğu analiz edilmiştir. Son bölümde ise yetki ve sorumlulukta paralellik ilkesi çerçevesinde olağanüstü yetkili / sorumsuz cumhurbaşkanı Türkiye özelinde inceleme konusu edinilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AKYILDIZ, Ali, “Demokratik Kurumların Araçsallaşması: Arabesk Demokrasi, Alaturka Başkanlık”, Yeni Türkiye Başkanlık Sistemi Özel Sayısı, S. 51, Mart-Nisan 2013, 831-843.
- ALDIKAÇTI, Orhan, Modern Demokrasilerde ve Türkiye’de Devlet Başkanlığı, Kor Müessesi, İstanbul, 1960.
- ALİEFENDİOĞLU, Yılmaz, “1982 Anayasasında Cumhurbaşkanının Yürütme İçerisindeki Yeri, Seçimi ve Sorumsuzluğu, Yasama Dokunulmazlığı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 94, 2011, 329-358.
- ALKAN, Haluk, Karşılaştırmalı Siyaset Başkanlık ve Parlamenter Sistemler Işığında Yarı Başkanlık Modelleri, 1. Baskı, Açılım Kitap, İstanbul, 2013.
- ARSEL, İlhan, Anayasa Hukuku: Demokrasi, Doğuş Matbaacılık, Ankara, 1964.
- ARSLAN, Rıza, Demokratik Yönetim Sistemleri, 1. Baskı, Dora Basım Yayın, Bursa, 2013.
- ATAR, Yavuz, Türk Anayasa Hukuku, 9. Baskı, Mimoza Basım, Yayım ve Dağıtım, Konya, 2014.
- ATATÜRE, Süha, Amerika Birleşik Devletleri’nin Siyasi Yapısı, Onüç Koloniden Küresel Güce Amerika, 1. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul, 2017.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Hukuk
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
29 Aralık 2021
Gönderilme Tarihi
11 Nisan 2021
Kabul Tarihi
6 Ağustos 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Cilt: 11 Sayı: 2
APA
Bolat, M. E., & Hatipoğlu, M. (2021). VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(2), 319-359. https://doi.org/10.52273/sduhfd..913338
AMA
1.Bolat ME, Hatipoğlu M. VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. SDÜHFD - SDLR. 2021;11(2):319-359. doi:10.52273/sduhfd.913338
Chicago
Bolat, Muhammet Esat, ve Mehmet Hatipoğlu. 2021. “VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 (2): 319-59. https://doi.org/10.52273/sduhfd. 913338.
EndNote
Bolat ME, Hatipoğlu M (01 Aralık 2021) VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 2 319–359.
IEEE
[1]M. E. Bolat ve M. Hatipoğlu, “VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”, SDÜHFD - SDLR, c. 11, sy 2, ss. 319–359, Ara. 2021, doi: 10.52273/sduhfd..913338.
ISNAD
Bolat, Muhammet Esat - Hatipoğlu, Mehmet. “VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/2 (01 Aralık 2021): 319-359. https://doi.org/10.52273/sduhfd. 913338.
JAMA
1.Bolat ME, Hatipoğlu M. VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. SDÜHFD - SDLR. 2021;11:319–359.
MLA
Bolat, Muhammet Esat, ve Mehmet Hatipoğlu. “VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 11, sy 2, Aralık 2021, ss. 319-5, doi:10.52273/sduhfd. 913338.
Vancouver
1.Muhammet Esat Bolat, Mehmet Hatipoğlu. VESAYETÇİ PARLAMENTARİZMDEN YARI BAŞKANLIK SİSTEMİNE: YETKİ VE SORUMLULUKTA PARALELLİK İLKESİ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. SDÜHFD - SDLR. 01 Aralık 2021;11(2):319-5. doi:10.52273/sduhfd. 913338
Cited By
Devlet Başkanının Sorumluluğu Yönünden Türk Anayasalarının Karşılaştırılması
Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
https://doi.org/10.52642/susbed.1468758Bağımsız Türk Devletlerinde Devlet Başkanının Sorumluluğunun Karşılaştırılması
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi
https://doi.org/10.17153/oguiibf.1582899Anayasa Yapım Süreçlerinde Kaçınmacı Anayasacılık
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
https://doi.org/10.34086/rteusbe.1771781