Hz. Peygamber’in Yeme-İçmeye Dair Sünnetindeki Kültürel Ögeler
Öz
İslam Dini insanın sadece inançlarını ve ibadet hayatını düzenlemez. Gerek Kur’an’la gerekse Hz. Peygamber’in sünnetiyle onun sosyal hayatı ile ilgili de bazı düzenlemeler yapar. İnsan için olmazsa olmaz bir yaşam faaliyeti olan beslenme/yeme-içme de vahye dayalı ilâhî öğretinin mahiyeti ve hedefi konusunda kurallar koyduğu bir alandır. Bu konuda Kur’an’da çizilen genel çerçeve, Hz. Peygamber’in sünnetinde de detaylandırılmıştır. Bu makalenin amacı Hz. Peygamber’in yeme-içme adabı ile ilgili uygulamalarını tekrar gözden geçirmektir. Günümüzün gelişen ve değişen şartlarının sebep olduğu değişiklikler, Hz. Peygamber’in kendi dönemindeki bazı alışkanlık ve uygulamalarını, tavsiyelerini, tercihlerini yeniden ele almayı zorunlu kılmaktadır. Yemek yemek biyokimyasal ve zorunlu bir olaydır ancak bu yemeklerin nitelikleri kültürle ilişkilidir. Beslenme faaliyetinin içinde toplumun kültürel kodları da mutlaka vardır. Yiyeceklerin hazırlanma süreci, kültürün ögeleri olan geleneklerle, inançlarla bağlantılıdır. Her toplumun her iklimin her coğrafyanın farklı bir yeme-içme kültürü vardır. Hz. Peygamber’in peygamber oluncaya kadar, içinde yaşadığı toplumda yeme-içme alışkanlıkları ile ilgili bilgiler de dahil bazı bilgiler edinmiş olması olağandır. Peygamber olduktan sonra, toplumda önceden bilinen yiyecek-içecek maddelerinin ve yeme-içme kültürüne dair uygulamaların bir kısmını haram kılmış ve kaldırmış, haram olmayan bazı uygulamaları devam ettirmiş, bazılarını da yeniden düzenlemiştir. Hadis kitaplarının yeme-içmeyle ilgili bölümleri incelendiğinde, Hz. Peygamber’in hangi davranışının yerel unsurlar içerdiği, hangisinin evrensel ve zaman-sınırsız olduğunu anlamak güç görünmektedir. Oysa Hz. Peygamber’in davranışlarının yerel kültür etkisi ile yapılanlarını tefrik etmek ve bu konuda daha evrensel ilkeler belirlemek, günümüzde sünnete uymak isteyenler için bir kolaylık oluşturacaktır. İslam dininde yeme-içme ile ilgili konulan kuralların bazıları Kur’an ile bazıları da Hz. Peygamber’in sünneti ile belirlenmiş ve fıkıh kitaplarına girmiştir. Bu kurallar konu ile ilgili haramları ve helalleri belirler. Hz. Peygamber’in örnekliğini konu edinen kitaplarda ise daha çok onun konu ile ilgili kişisel uygulamalarına değinilmiştir. Bu uygulamaların bir kısmı mendub hükmü ile tavsiye edilmiş ve uyulması gerekli sünnetten sayılmıştır. Bir kısmı ise yaşadığı toplumun kültürel ögelerine dayalıdır ve illeti çerçevesinde yeni uygulamalara fırsat vermektedir. Hz. Peygamber’in bazı iyileştirme ve dönüştürme gayesini, sağlığı ve sosyal ilişkileri koruma gayretini ve nezaketi, edebi, medeniliği yerleştirme çabasını görmek gerekmektedir. Bu uygulamaların günümüze uyarlanması bir ihtiyaçtır. Makalede Hz. Peygamber’in yeme-içme esnasında tercih ettiği ve uyguladığı davranışlar belirlenecektir. Bu davranışların içinde onun yetiştiği kültüre ait olan alışkanlıkları ve uyulmasını tavsiye ettiği uygulamaları netleştirilecektir. Böylece günümüzde sünnete uygun bir beslenme alışkanlığının geliştirilmesi mümkün olacaktır. Makalenin sonunda bu amaçla, sünnete uygun güncel bir sofra adabı belirlenmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Cultural Elements in the Prophet Muhammad's Sunnah on Eating and Drinking
Öz
Islam does not only regulate the beliefs and worship life of human beings. Both the Qur'an and the Prophet's Sunnah also regulate his social life. Nutrition, which is an indispensable life activity for human beings, is also an area where the divine teaching based on revelation sets rules about its nature and goal. The general framework drawn in the Qur'an is also detailed in the Prophet's Sunnah. The purpose of this article is to review the Prophet's practices regarding the etiquette of eating and drinking. The changes caused by today's evolving and changing conditions make it necessary to reconsider some of the habits, practices, recommendations and preferences of the Prophet in his time. Eating is a biochemical and necessary event, but the qualities of these meals are related to culture. The cultural codes of a society are also present in the act of eating. The process of food preparation is linked to traditions and beliefs, which are elements of culture. It is normal for the Prophet to have acquired some knowledge, including knowledge about the eating and drinking habits of the society in which he lived, before he became a prophet. After becoming a prophet, he forbade and abolished some of the previously known food and drink items and practices related to the culture of eating and drinking, continued some practices that were not forbidden, and reorganized some others. When the chapters on food and drink in hadith books are examined, it seems difficult to understand which of the Prophet's behaviors contain local elements and which are universal and timeless. However, differentiating the Prophet's behaviors that are influenced by local culture and setting more universal principles in this regard will make it easier for those who want to follow the Sunnah today. In Islam, some of the rules regarding eating and drinking are set out in the Qur'an and some in the Prophet's Sunnah and are included in the books of fiqh. These rules determine the harams and halals related to the subject In the books that deal with the Prophet's example, his personal practices on the subject are mostly mentioned. Some of these practices are recommended with the ruling of mendub and are considered as sunnah to be followed. Some of them are based on the cultural elements of the society in which he lived and allow for new practices within the framework of the cause. It is necessary to see the Prophet's aim to heal and transform, his effort to protect health and social relations, and his effort to establish courtesy, decency and civilization. There is a need to adapt these practices to the present day. In this article, the behaviors that the Prophet preferred and practiced during eating and drinking will be identified. Within these behaviors, the habits of the culture he grew up in and the practices he recommended to be followed will be clarified. Thus, it will be possible to develop a dietary habit in accordance with the Sunnah today. At the end of the article, for this purpose, an up-to-date table etiquette in accordance with the sunnah is tried to be determined.
Anahtar Kelimeler
