Bir Heterotopya olarak Hawthorne Fabrikaları Bölgesi: Tarihsel, İşlevsel ve Füturistik Bir Analiz

Öz

Hawthorne fabrikaları bölgesi “endüstriyel kent” niteliği taşır. Bu yönüyle, Hawthorne fabrikaları bölgesi döneminde diğer kentlerden ayrışır, tarihsel yerleşik olmayan “başka mekanlara dair” bir heterotopya şeklinde karşımıza çıkar. Heterotopya sabit ve hiyerarşik mekânlardan, yerlerden ve coğrafyalardan ayrı bir alan olarak “dışlama ve kapsama” arasında bir yanılsamayı ifade eder. Ziyadesiyle, tarihsel epistemoloji ve postmodern teoriler bağlamında değerlendirilir, antropolojik ve sosyolojik bakış açısıyla derin anlamlar içerir. Yazında Hawthorne fabrikaları bölgesi heterotopya şeklinde ele alınmaz, etkisi ve yansıması tartışılmaz. Çokça, neoklasik yönetim kapsamında “Hawthorne Çalışmaları” olarak adlandırılan bir dizi araştırmalarla ifade edilir. Oysa heterotopya olarak Hawthorne fabrikaları bölgesi ekonomik, siyasi, sosyal ve kültürel olarak modern endüstriyel tarihin merkezinde yer alır. Bu açıdan makale Hawthorne fabrikaları bölgesinin heterotopya olarak tartışılmasını amaçlamaktadır. Dahası, bölgenin sadece tarihsel açısından değil, felsefi, sosyolojik ve füturistik olarak tarihsel epistemoloji, eleştirel sosyoloji ve yönetim antropolojisi açısından nasıl ele alınması gerektiğini açıklamayı hedeflenmektedir. Buna yönelik disiplinlerarası tarih yaklaşımını önemseyen Fransız Annales Okulu çerçevesinde, bölgesinin heterotopik analizi yapılmış, kentleşme tarihi, Amerika tarihi ve kapitalizm tarihi açısından, öne çıkan temalar tespit edilmiş ve yorumlanmıştır. Böylece endüstriyel üretim tarihinin sembol kenti Hawthorne fabrikaları bölgesinin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel etkilerinin insanlara, yapılara ve süreçlere ve geleceğe yansıması tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hawthorne Fabrikaları
• Michel Foucault
• Heterotopya
• Annales Okulu
• Disiplinlerarası Çalışmalar

The Hawthorne Factories District as Heterotopia: A Historical, Functional, and Futuristic Analysis

Öz

The Hawthorne factory district exemplifies the characteristics of an ‘industrial city,’ distinguishing itself from other cities of its time by emerging as a heterotopia-a space ‘linked to other places’ yet lacking a traditional historical settlement. Heterotopia represents an illusion between “exclusion and inclusion,” existing as a distinct space apart from fixed, hierarchical places. Viewed through historical epistemology and postmodern theories, it carries deep meanings from anthropological and sociological perspectives. In the literature, the Hawthorne factory district is rarely considered a heterotopia, and its broader impact remains unexplored. It is primarily known for the “Hawthorne Studies” within neoclassical management. However, as a heterotopia, the Hawthorne district plays a central role in modern industrial history-economically, politically, socially, and culturally. This article seeks to frame the district as a heterotopia, exploring not only its historical significance but also its philosophical, sociological, and futuristic dimensions through historical epistemology, critical sociology, and administrative anthropology. Using the interdisciplinary approach of the French Annales School, the article analyzes the district in relation to urbanization, American history, and capitalism. It discusses the political, social, economic, and cultural effects of the Hawthorne district, the symbolic city of industrial production, on people, structures, and the future.

Anahtar Kelimeler

• Hawthorne Factories
• Michel Foucault
• Heterotopiz
• Annales School
• Interdisciplinary Studies

Kaynakça

1. Allen, F. (2008). The great depression: A diary. Henry Holt and Company.
2. Auge, M. (1997). Yer-olmayanlar (T. Ilgaz, Çev.). Kesit Yayınları.
3. Bachelard, G. (2014). Mekânın poetikası (A. Tümertekin, Çev.). İthaki Yayınları.
4. Bayly, C. A. (2004). The birth of the modern world, 1780-1914: Global connections and comparisons. Oxford University Press.
5. Berger, P. L. & Luckmann, T. (2008). Gerçekliğin sosyal inşası: Bir bilgi sosyolojisi incelemesi (V. S. Öğütle, Çev.). Paradigma Yayınları.
6. Bramel, D., & Friend, R. (1981). Hawthorne, the myth of the docile worker, and class bias in psychology. American Psychologist 36, 8, 867-878.
7. Brandes, S. D. (1976). American welfare capitalism, 1880-1940. University of Chicago Press.
8. Braudel, F. (1992). Civilization and capitalism, 15th-18th Century. University of California Press.

9. Braudel, F. (2017a). Akdeniz ve Akdeniz dünyası I-II (M. A. Kılıçbay, Çev.). Doğu-Batı Yayınları.
10. Braudel, F. (2017b). Akdeniz ve Akdeniz dünyası III (M. A. Kılıçbay, Çev.). Doğu-Batı Yayınları.
11. Brody, D. (1980). Workers in industrial America. Oxford University Press.
12. Buroway, M. (1979). The anthropology of industrial work. Annual Review of Anthropology 8, 231-266.
13. Chandler, A. D. (1977). The visible hand: the managerial revolution in american business. Harvard University Press.
14. Chandler, A. D. (1993). The visible hand: The managerial revolution in American business. Harvard University Press.
15. Chapple, E. D. (1953). Applied anthropology in industry. In Kroeber, T. A. S. Anthropology today (ss. 819-831). University of Chicago Press.
16. Dehaene, M., & De Cauter, L. (2008). Heterotopia and the city. Routledge.
17. Demir, A. E. (2021). Kimsesiz göçmen mezarlıkları ve heterotopya. Birikim Dergisi. https://birikimdergisi.com/ guncel/10692/kimsesiz-gocmen-mezarliklari-ve-heterotopya adresinden 10 Ağustos 2024 tarihinde alınmıştır.
18. Duby, G. (1982). The three orders: feudal society imagined. University of Chicago Press.
19. Duby, G. (1998). Medieval marriage: Two models from twelfth-century France. Johns Hopkins University Press.
20. Eco, U. (2019). Mimarlık göstergebilimi (F. A. Akerson, Çev.). Daimon Yayınları.
21. Edwards, P. (1979). Hawthorne, the myth of the docile worker, and class bias in psychology. Social Problems, 27(1), 21-31. https://doi.org/10.1037/0003-066X.36.8.867
22. Elden, S. (2012). Bölge tarihini nasıl yapmalıyız? içinde, Michel Foucault (s. 480-504). Cogito Özel Sayı, Yapı Kredi Yayınları.
23. Foucault, M. (1984). Of other spaces: Utopias and heterotopias (J. Miskowiec, Trans.). Architecture/Mouvement/Continuité, 5, 46-49.
24. Foucault, M. (1988). Öteki mekanlara dair (B. Boysan, & D. Erksan, Çev.). Defter Dergisi, 4, 7-15.
25. Foucault, M. (2014). Özne ve iktidar (I. Ergüden, & O. Akınhay, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
26. Franke, R. H. (1979). The Hawthorne experiments: re-view. American Sociological Review, 44, 5, 861-867.
27. Franke, R. H. (1980). Worker productivity at Hawthorne. American Sociological Review, 45, 6, 1006-1027.
28. Gale, E. A. M. (2004). The Hawthorne effect-a fable for our times? QJM: An International Journal of Medicine, 97(7), 439-449. https://doi.org/10.1093/QJMED/HCH070
29. Göker, G. (2017). Dijital heterotopyalar: “Başka” bir bağlamda yeni medya. Selçuk İletişim Dergisi, 9, 164-188. https://doi.org/10.18094/si.57679
30. Greenwood, R. G., & Wrege, C. D. (1986). The Hawthorne studies. The Academy of Management Proceedings, 24-35.
31. Gutman, H. G. (1973). Work, culture, and society in industrializing America, 1815-1919. The American Historical Review, 78(3), 531-588. https://doi.org/10.1086/ahr/78.3.531
32. Haber, S. (1964). Efficiency and uplift: Scientific management in the progressive era 1890-1920. Chicago University Press.
33. Hart, C. W. M. (1943). The Hawthorne Experiments. The Canadian Journal of Economics and Political Science, 9(2), 150-163.
34. Hassard, J. S. (2012). Rethinking the Hawthorne Studies: The Western Electric research in its social, political and historical context. Human Relations, 65(11), 1431-1461. https://doi.org/10.1177/0018726712452168
35. Heide, E., & Bek-Pedersen, K. (2014). New focus on retrospective methods. resuming methodological discussions: Case studies from Northern Europe. Academia Scientiarum Fennica.
36. Hetherington, K. (1997). The badlands of modernity: Heterotopia and social ordering. Routledge.
37. Hillier, B. (2005). The art of place and the science of space. World Architecture, 185(Special issue on Space Syntax), 24-34.
38. Hockett, H. C. (1949). Introduction to research in American history. The MacMillan Company.
39. Hohenberg, P. M., & Lees, L. H. (1995). The making of urban America: A history of city planning in the United States. Princeton University Press. https://web.mit.edu/allanmc/www/foucault1.pdf adresinden 10 Haziran 2024 tarihinde alınmıştır.
40. Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Random House.
41. Jacoby, S. M. (1985). Employing bureaucracy: Managers, unions, and the transformation of work in American industry, 1900-1945. Columbia University Press.
42. Johnson, P. (2013). The geographies of heterotopia. Geography Compass, 7(11), 790-803. https://doi.org/10.1111/gec3.12079
43. Kennedy, D. M. (1999). Freedom from fear: The American people in depression and war, 1929-1945. Oxford University Press.
44. Landsberger, H. A. (1958). Hawthorne revisited: Management and the worker, its critics, and developments in human relations in industry. University of Chicago Press.
45. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayınları.
46. Lynch, K. (1976). Managing the Sense of a Region. MIT Press.
47. Mankiw, N. G. (2017). Principles of economics. Cengage Learning.
48. Mayo, E. (1941). Research in human relations. Personel, 17, 4, 264-269.
49. Mayo, E. (1945). The social problems of an industrial civilization. Routledge.
50. Montgomery, D. (1979). Worker’s control in America: studies in the history of work, technology, and labor struggles. Cambridge University Press.
51. Mumford, L. (1961). The city in history: Its origins, its transformations, and its prospects. Harcourt, Brace & World.
52. Nalçaoğlu, H, (2002). Heterotopya, koloni ve öteki mekânlar: Michel Foucault’nun kısa bir metni üzerine düşünceler. Doğu Batı Dergisi, 19, 125-140.
53. Osborne, T., & Rose, N. (1999). Governing cities: Notes on the spatialisation of virtue. Environment and Planning D, Society and Space, 17(6), 737-760. https://doi.org/10.1068/d170737
54. Papatya, G. (2022). Yönetimbilimde disiplinlerarasılık: Ana kapsamlar, tartişma olanaklari ve örnek çalişmalar. Detay Yayıncılık.
55. Rabb, T. K., & Hogle, J. E. (1980). Industrialization and urbanization: Studies in interdisciplinary history. Princeton University Press.
56. Rand, A. (2004). Kapitalizm: Bilinmeyen ideal (N. Kandemir, Çev.). Plato Film Yayınları.
57. Rice, B. (1982). The Hawthorne defect: persistence of a flawed theory. Psychologic Today, 16, 70-74.
58. Roethlisberger, F.J., & Dickson, W.J. (1939). Management and the worker: An account of a research program conducted by the Western Electric Company, Hawthorne Works. Harvard University Press.
59. Sarachek, B. (1968). Elton Mayo's social psychology and human relations. Academy of Management Journal, 11, 2, 189-197.
60. Schlagheck, D., & Lantz, C. (2014). Images of America Hawthorne Works. Arcadia Publishing.
61. Şentürk, L. (2015). Heterotopoloji’ye giriş: Heterotopyalar için bir nomenklatura denemesi. https://xxi.com.tr/i/heterotopolojiye-giris-heterotopyalar-icin-bir-nomenklatura-denemesi-i adresinden 15 Haziran 2024 tarihinde alınmıştır.
62. Siebers, T. (1994). Heterotopia: Postmodern utopia and the body politic. University of Michigan Press.
63. Siteler, H. (1973). The Hawthorne studies: A radical criticism. University of Chicago Press.
64. Sohn, H. (2008). Heterotopia: anamnesis of a medical term. In L. Cauter, & M. Dehaene, (Eds.-Trans.). Heterotopia and the city, public space in a postcivil society (p. 41-50). Routledge.
65. Soja, E. (1989). Postmodern geographies: The reassertion of space in critical social theory. Verso.
66. Soja, E. (1995). Heterotopologies: a remembrance of other spaces in the Citadel-LA. In S. Watson, & K. Gibson (Ed.) Postmodern cities and spaces (p-13-43). Blackwell.
67. Stavrides, S. (2021). Kentsel heterotopya (A. Karatay, Çev.), Sel Yayıncılık.
68. Tıp Terimleri Sözlüğü (2023). Heterotopia. https://saglik.sozlugu.org/heterotopia adresinden 10 Aralık 2023 tarihinde alınmıştır.
69. Topinka, R. J. (2010). Foucault, Borges, heterotopia: Producing knowledge in other spaces. Foucault Studies, 9, 54-70. https://doi.org/10.22439/fs.v0i9.3059
70. Wacquant, L. (2024). Bourdieu şehirde: Kentsel teoriye meydan okumak (T. Z. Şen, Çev.), İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
71. Weber, M. (2001). The protestant ethic and the spirit of capitalism (T. Parsons, Trans.). Routledge Classics.
72. Weber, M. (2010). Şehir: Modern kentin oluşumu (M. Ceylan, Çev.). Bakış Yayınları.
73. Weightman, G. (2007). The industrial revolutionaries: The making of the modern world, 1776-1914. Grove Press.
74. Wood, J, C., & Wood, M. C. (2004). George Elton Mayo: Critical evaluations in business and management. Lontoo: Routledge.
75. Yağlı, H. C. (2021). Sanayi Devrimi Sonrası Kentlerin Küreselleşmesi, Kapitalizmin Yeni Kaynakları. https://www.toplumveutopya.com/sanayi-devrimi-sonrasi-kentlerin-kuresellesmesi-kapitalizmin-yeni-kaynaklari-hasan-can-yagli/
76. Zinn, H. (2005). A People's history of the United States. Harper Perennial Modern Classics.