Kayıtdışı Ekonomiyi Önlemeye Yönelik Bir Öneri: Vergi Denetim Üst Kurulu

Öz

Informal economy might take a place in almost every country which its density cannot be explored easily. The main purpose of this struggle is to wipe out or at least to decrease the level of informalness. Substantial amount of informal economy consists of tax-exempt incomes. Thus, in order to stop informal economy, auditing system emerges as the most important element: An independent supreme auditing board might organize systematic on-site and off-site auditing

Anahtar Kelimeler

• -

KAYITDIŞI EKONOMİYİ ÖNLEMEYE YÖNELİK BİR ÖNERİ: VERGİ DENETİM ÜST KURULU

Öz

Sınırları tam ve kesin olarak bilinemeyen kayıtdışı ekonomi hemen hemen her ülkede rastlanan evrensel bir olgudur. Kayıtdışı ekonomiyle mücadelede amaç, tamamen ortadan kaldırılamasa da asgariye indirilmesi olmalıdır. Kayıtdışı ekonominin önemli kısmı vergi dışı kalan gelirlerden oluşmaktadır. Bu nedenle kayıtdışı ekonominin önüne geçilebilmesi için önemli unsurlardan biri denetim sistemi olmaktadır. Bu sistemin, yerinde denetim sağlayacak, uzaktan denetimi güçlendirecek özerk bir üst kurul oluşturularak organize edilebileceği düşünülmüştür

Anahtar Kelimeler

• Kayıtdışı Ekonomi, Vergi Denetimi, Denetim Birimleri, Vergi Denetim Üst Kurulu

Kaynakça

1. ACAR, F., GÜL, Z. M. ve GÖKMEN, S. (2003). Türk Vergi Sistemindeki Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Vergi Dairesi Sistemine İlişkin Mevcut Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Vergi Sorunları, 173, Kurtiş Matbaacılık, İstanbul.
2. ACAR, İ. A., ve MERTER, M. E. (2005). “Türkiye’de 1990 Sonrası Dönemde Vergi Denetimi ve Vergi Denetiminde Etkinlik Sorunu”, Maliye Dergisi, 147: 5-27.
3. AKBEY, F. (2014). “Türkiye’de Vergi Denetimi ve Gelirleri Üzerine Bir İnceleme”, Dokuz Eylül Üniversitesi, İİBF Dergisi, 29(1): 63-103.
4. AKDOĞAN, A. (1979). Vergi İncelemesi. Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Yayını No:127, Ankara.
5. AKDOĞAN, A. (2009). Vergi Hukuku ve Türk Vergi Sistemi, Gazi Kitabevi, Ankara.
6. ALTUĞ, O. (1994). Kayıtdışı Ekonomi, Cem Ofset, İstanbul.
7. ARICA, N. ve İYİBİL, A. (1985). İşletmelerde Vergi Denetimi, Defter ve Belgeler, Fon Matbaa, Ankara.
8. AVŞAR, N. A. ve BOZDERELİ, A. A. (2012). “Türkiye’de Kayıtdışı Ekonomi ve Vergi Sisteminin Rolü”, Ankara Sanayi Odası Yayın Organı, Kasım- Aralık: 55-65.

9. AYDIN, B. (2006). “Kayıtdışı Ekonomi- Vergi Denetimi- İdari Yapı-7”, Maliye ve Sigorta Yorumları, 15 Mayıs.
10. BAĞIRZADE, E. (2012). “Kayıt Dışı Ekonomi Kavramına Ortak Yaklaşım Sorunu: Makroiktisat Kapsamlı Kavramsal Analiz”, Sosyoekonomi, Temmuz- Aralık, 2: 195-223.
11. BAKIR, C. (2012). “Maliye Bürokrasisinde Örgütsel Değişim ve Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı’nın Kurulması”, Amme İdaresi Dergisi, 45( 2): 81-102.
12. BARBAK, A. (2010). “Gelir İdaresinde Yapılandırma ve Özerklik Tartışmaları (1980- 2010)”, YBAD Lisansüstü Seminer Çalışmaları, No: 8, Nisan, http://yonetimbilimi.politics.ankara.edu.tr/abarbak.pdf, 15.02.2013
13. BIRD, R. M. (2004). “Administrative Dimensions of Tax Reform”, Asia-Pasific Tax Bulletin, March: 134-150.
14. BODUR, Y. (1995). Vergi Yönelim ve Denetiminde Etkinliğin Artırılması ve Hesap Uzmanları Kurulu’nun Rolü, 20.02.1995 Tarih 610/327-1 Sayılı Bilim Raporu, İzmir.
15. BULUŞ, A. (2010). “Vergi Toplamanın Özerkleştirilmesinin Vergi Toplamanın Etkinliğine Katkısı: İltizam Sistemi ile Bir Mukayese”, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19: 81- 120
16. ÇELİKKAYA, A. (2002). “Mükelleflerin Vergiye Gönüllü Uyumunu Etkileyen Faktörler”, 5, http://www.e-akademi.org/makaleler/acelikkaya-1.htm, 13. 07. 2010.
17. ÇETİNTAŞ, H. ve VERGİL, H. (2003). “Türkiye’de Kayıtdışı Ekoominin Tahmini”, Doğuş Üniversitesi Dergisi, 4(1): 15- 30.
18. ÇOMAKLI, Ş. E. (2007). Türkiye’de Kayıtdışı Ekonomi&Vergisel Kayıtdışılık, Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri No: BAP / 2003/295, Erzurum
19. DELOİTTE (2014). Vergi incelemelerinde CFO’lar nelere dikkat etmeli?, Deloitte Türkiye CFO Serisi 1, http://www.denetimnet.net/UserFiles/Documents/turkey-tr-deloittecfo-serisi-1-vergi-10092014.pdf, 10.10.2014.
20. DURAN, M. (2004). “ABD’de Gelir idaresi ve Vergi Denetiminin Yapısı”, Vergi Sorunları, 192: 30- 37.
21. EDİZDOĞAN, N. (1986). Türkiye’de Vergi Suç ve Cezaları, Örnek Kitabevi, 2. Baskı, Bursa.
22. EDLING, H. (2007). Preventing Corruption in Public Finance Management, A Pratical Guide, http://siteresources.worldbank.org/EXTFINANCIALMGMT/Resources /313217-1196229169083/4441154-1196275288288/4444688-1196378010797/ PreventingCorruptioninPublicFinanceManagement.pdf, Eschborn 2005, Reprinted 2007, 25.06.2008.
23. EĞİLMEZ, M. ve KUMCU, E. (2012). Ekonomi Politikası Teori ve Türkiye Uygulaması, Remzi Kitabevi, 12. Baskı, İstanbul.
24. ELGİN, C. (2011). “Vergiler ve Kayıtdışı Ekonomi: Bir Değerlendirme ve Türkiye Örneği”, Working Papers 2011/05, Bogazici University, Department of Economics http://193.140.208.5/content/wp/EC2011_05.pdf, 08.01.2013.
25. ERGEN, Z. ve KILINÇKAYA, L. (2014). “Türkiye’de Vergi Denetim Sistemi ve Sistemin Aksaklıklarının Değerlendirilmesi”, Sosyo Ekonomi, 1: 281-304.
26. ERİM, M. (2004). “Türkiye’de Kayıtdışı Ekonomi ve Çözüm Önerileri”, E- Yaklaşım, 12.
27. ERKUŞ, H. ve KARAGÖZ, K. (2009). “Türkiye’de Kayıtdışı Ekonomi ve Vergi Kaybının Tahmini”, Maliye Dergisi, 156: 126-140.
28. GEDİZ ORAL, B. ve SAYIN F. (2011). “Türkiye’de Vergi Denetimi Artırılarak Yolsuzluk Önlenebilir mi?”, Pamukkale Üniversitesi, 12. Uluslararası Ekonometri, Yöneylem Araştırması ve İstatistik Sempozyumu, 26-29 Mayıs: 136-152.
29. GERÇEK, A. (2009). “Gelir İdaresi ve Vergi Denetiminin Yeniden Yapılandırılması: Dünü, Bugünü ve Yarını”, Vergi Sorunları, 254.
30. GERÇEK, A. (2011). “Vergi Denetim Birimlerinin Birleştirilmesi ve Sonuçları”, Yaklaşım .
31. GİB (2009). http://www.gib.gov.tr/fileadmin/beyannamerehberi/Kayit_disi_2009tr.pdf , 08.01.2013.
32. GİB (2014). Gelir İdaresi Başkanlığı Performans Programı, http://www.gib.gov.tr/fileadmin/beyannamerehberi/Gib_2014_Performans_Progra mi.pdf, 28.10.2014.
33. GÖKBUNAR, A. R. ve UTKUSEVEN, A. (2007). “Geçiş Ekonomilerinde Vergi İdaresinin Yeniden Yapılanması Üzerine”, Finans Politik& Ekonomik Yorumlar, 44(508): 64-70.
34. GÖKBUNAR, A. R. (1996). “Türk Vergi Sisteminin Yapısal Sorunları ve Çözüm Önerileri”, CBÜ, İİBF Yönetim ve Ekonomi, 2: 109-124.
35. GÜLER, B. A. (2006). “Yönetimde Özerklik Sorunu: Duyunu Umumiyei Osmanlı Meclisi İdaresi 1881-1948”, Memleket Siyaset Yönetimi, 1: 97-121.
36. GÜLOĞLU, T. (2005). “Reality of Informal Employment in Turkey”, Ithaca, NY: Cornell University, School of Industrial and Labor Relations, International Programs, http://digitalcommons.ilr.cornell.edu/intl/9/, 08.01.2013.
37. GÜMÜŞAY, S. (2003). “Kayıtdışı Ekonomi Kavramı, Nedenleri ve Önlenmesi Amacıyla Alınabilecek Tedbirler”, E- Yaklaşım, 129.
38. Hesap Uzmanları Derneği, (2004). Denetim İlke ve Esasları, 1, Yıldız Ofset, 3. Baskı. İstanbul.
39. http://www.durustkamu.in/vergi-denetim-kurulu-kimi-kandiriyor-haberi, 12.10.2014.
40. http://www.durustkamu.in/vergi-denetim-kurulu-neden-kuruldu-haberi, 12.10.2014.
41. http://www.gib.gov.tr/fileadmin/beyannamerehberi/Kayit_disi_2009tr.pdf , 08.01.2013.
42. http://www.gib.gov.tr/fileadmin/user_upload/VI/20141.htm, 28.10.2014.
43. ILGIN, Y. (1999). Kayıtdışı Ekonomi ve Türkiye’deki Boyutları, DPT Uzmanlık Tezleri, Yayın No: DPT 2492.
44. İPEK, S. (2005). “Türkiye’de Gelir Vergisinin Mali, Ekonomik ve Sosyal Fonksiyonları Açısından Analizi (1980 Sonrası Dönem)-II”, Vergici ve Muhasebeciyle Diyalog, 206.
45. KARAKOÇ, Y. (2004). Genel Vergi Hukuku, 3.Baskı, Yetkin Yayınevi, Ankara.
46. KARASU, R. (2014). “Yeni Bir Düzenleyici Denetleyici Kurum: Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu”, Amme İdaresi Dergisi, 47(1): 79- 105.
47. KAZGAN, G. (1999). Tanzimat’tan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul.
48. KHOLODILIN, K. ve THIEßEN, U. (2011). The Shadow Economy in OECD Countries: Panel-Data Evidence, No. 1122, Discussion Papers//German Institute for Economic Research, https://www.econstor.eu/dspace/bitstream/10419/55301/1 /684710315.pdf, 19.01.2015.
49. KILDİŞ, Y. (2000). “Kayıtdışı Ekonomi ve Etkileri- I”, Vergi Sorunları, 144: 190-213.
50. KILIÇ, R. (2011). “Vergi İdarelerinin Görevleri Açısından Modernizasyon İhtiyacı”, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14): 363-376.
51. KIRBAŞ, S. (1995). Kayıtdışı Ekonominin Nedenleri Boyutları ve Çözüm Yolları, TRESAV, Yayın No: 9.
52. KIZILOT, Ş., ŞENYÜZ, D., TAŞ, M. ve DÖNMEZ, R. (2006). Vergi Hukuku, Yaklaşım Yayıncılık, Ankara.
53. KIZILOT, Ş. ve ÇOMAKLI, Ş. E. (2004). “Vergi Kayıp ve Kaçaklarının Mevzuat Açısından Değerlendirilmesi”, 19. Maliye Sempozyumu, Yaklaşım Yayınları, Ankara.
54. KOBAN, E. (1998). “Türkiye’de Kayıt Dışı Ekonomi Sorunu ve Önlenmesinde Vergi Denetiminin Rolü”, Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi16(3), www.econturk.org/Turkiye99.html, 26.10.2014.
55. KORKMAZ, E. (2001). ‘‘Kayıtdışı İstihdam”, İşveren Dergisi, TİSK Yayını.
56. KÖYCE, M. (2004). “Kayıt Dışı Ekonomiyle Vergi Adaleti Arasındaki İlişki ve Vergi Adaletini Sağlamaya Yönelik İdari ve Yasal Düzenlemelerin Değerlendirilmesi”, E- Yaklaşım, 10.
57. LIPPERT, O ve WALKER, M. (1997). The Underground Economy: Global Evidence Of Its Size And Impact, Vancouver, B.C., The Frazer Institute, Canada.
58. OECD (2011). Tax Administration in OECD and Selected Non-OECD Countries: Comparative Information Series (2010), Tablo 23, s. 142, http://www.oecd.org/ctp/administration/CIS-2010.pdf, 19.01.2015.
59. OECD, Taxing Wages, 2012-2013, http://www.oecd-ilibrary.org/taxation/data/taxingwages/comparative-tables_data-00265-en?isPartOf=/content/datacollection/ctpatwg-data-en, 19.01.2015
60. OKOYE, P. V.C., AKENBOR, C. O. ve OBARA, L. C. (2012), “Promoting Sustainable Tax Compliance in the Informal Sector in Nigeria”, AFRREV IJAH, Vol.1 (1) February: 40-54.
61. OZANSOY, A. (2011a). “Vergi Denetim Kurulu Eksik Kuruldu!”, http://www.ahmetozansoy.com/sdetay.asp?did=143,1498,b&title=vergi-denetimkurulu-eksik-kuruldu, 11.10.2014.
62. OZANSOY, A. (2011b). “Vergi Denetim Kurulu Nedir, Ne Değildir?”, http://www.ahmetozansoy.com/sdetay.asp?did=145,1498,b&title=vergi-denetimkurulu-nedir,-ne-degildir?, 11.10.2014.
63. ÖĞÜNÇ, F. ve YILMAZ, G. (2000). “Estimating the Underground Economy in Turkey”, The Central Bank of the Republic Of Turkey, Discussion Paper: 1-30.
64. ÖNDER, İ. (2000). “Kayıt Dışı Ekonomi ve Vergileme”, İ.Ü.Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, No: 23- 24, http://www.sbf.istanbul.edu.tr/dergi/sayi23-24/19.htm, 08.01.2013.
65. ÖZÇELİK, Ö. ve ÖZCAN, S. E. (2006). “Kayıtdışı Ekonominin Sebepleri, Etkileri, Ölçümü ve Türkiye”, Yolsuzluk Nedenleri, Etkileri ve Çözüm Yolları, Ed. Süleyman Aydın, Turhan Kitabevi, Ankara: 165-196.
66. ÖZDEMİR, E. (1993). ‘‘Kayıtdışı Ekonomi ve Alınması Gereken Önlemler’’ Vergi Sorunları Dergisi, Maliye Gelirler Kontrolörleri Derneği Yayını, 73.
67. PEHLİVAN, O. (1993) ‘‘Enflasyonun Vergi Sistemi Üzerindeki Etkisi’’ Vergi Dünyası,
68. RAKICI, C. (2011). “Vergi Denetiminin Yeni Yapısı ve Denetimin Kayıtdışılığı Önleme Fonksiyonu”, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14): 345-362.
69. SARAÇ, O. (2005). “Vergi İncelemesi-3”, Maliye ve Sigorta Yorumları, 436: 134- 138.
70. SARILI, M. A. (2002). ”Türkiye’de Kayıt Dışı Ekonominin Boyutları, Nedenleri, Etkileri ve Alınması Gereken Tedbirler”, Bankacılar Dergisi, 41: 32-50.
71. SAVAŞ, A. (2009). “Vergi Dışı Piyasa Ekonomisi: Kapsamı, Etkileri ve Öneriler”, Sayıştay Dergisi: 72, http://www.sayistay.gov.tr/yayin/dergi/icerik/der72m3.pdf, 10.01.2013.
72. SAVAŞAN, F. (2011). Türkiye’de Kayıtdışı Ekonomi ve Kayıtdışılıkla Mücadelenin Serancamı, SETA, Siyaset Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı, 35, Ankara.
73. SCHAFFER, M. E. ve TURLEY, G. (2000). “Effective Versus Statutory Taxation: Measuring Effective Tax Administration in Transition Economies”, WP 347: 1-28, http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/39731/wp347.pdf?sequenc e=3&isAllowed=y, 27.10.2014.
74. SCHNEIDER, F. ve ENSTE, D. (2000). “Shadow Economies Around the World: Size, Causes, and Consequences”, IMF Working Paper, No: WP/00/26.
75. SCHNEIDER, F., BUEHN, A. ve MONTENEGRO, C. E. (2011). “Shadow Economies all over the World: New Estimates for 162 Countries from 1999 to 2007”, Handbook on the Shadow Economy, 9-77, http://www.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id= b0NRByJp0GMC&oi=fnd&pg=PA9&dq=Schneider,+F.,+and+A.+Buehn,+and+C .+E.+Montenegro+(2010),&ots=kbkHYRxAFW&sig=6ZQUHsJAOg52bLGC3Z7 Vb76Mw3U&redir_esc=y#v=onepage&q=Schneider%2C%20F.%2C%20and%20 A.%20Buehn%2C%20and%20C.%20E.%20Montenegro%20(2010)%2C&f=false, 19.01.2015.
76. SCHNEIDER, F. (2013). The Shadow Economy in Europe 2013, http://www.atkearney.com/documents/10192/1743816/The+Shadow+Economy+in +Europe+2013.pdf/42062924-fac2-4c2c-ad8b-0c02e117e428, 19.01.2015.
77. SILVANI, C. ve BAER, K. (1997). “Designing a Tax Administration Reform Strategy: Experiences and Guidelines”, IMF WP, 97/30: 1-36.
78. SUGÖZÜ, İ. H. (2010). “Kayıtdışı Ekonomiyi Önlemede Vergi Politikaları (1980- 2004 Türkiye Örneği)”, Selçuk Üniversitesi İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13(19): 171- 193.
79. ŞANVER, C. ve OKTAR, S. A. (2013). “Gelir Üzerinden Alınan Vergilerde Vergi Güvenlik Önlemleri ve Mükelleflerin Ba-Bs Bildirimlerine Bakışı Araştırması”, Siyase, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(3): 1-23.
80. TAŞKIN, Y. (2010). “Vergi Aflarının Hukuki Niteliği ve Gerekçeleri”, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2: 122-128.
81. TEMEL, A., ŞİMŞEK ve YAZICI, K. (1994). Kayıtdışı Ekonomi Tanımı, Tespit Yöntemleri, ve Türk Ekonomisindeki Büyüklüğü, DPT Yayını, Ankara.
82. THIEßEN, U. (2010). The Shadow Economy in International Comparison: Options for Economic Policy Derived from an OECD Panel Analysis, DIW Discussion Paper 1031, http://www.diw.de/documents/publikationen/73/diw_01.c.358296.de/ dp1031.pdf, 19.01.2015.
83. TIGTA, (2014). Semiannual Report to Congress, Tresury Inspector General for Tax Administration, http://www.treasury.gov/tigta/semiannual/semiannual_mar2014. pdf?11202014, 02.11.2014.
84. TİSK, (2012). “2012 Yılı Çalışma İstatistikleri ve İşgücü Maliyeti”, http://tisk.org.tr/tr/eyayinlar/341_2012_calisma_istatistikle/pdf_ek_341_2012_calisma_istatistikle.pdf, 19.01.2014.
85. TOSUNER, M. ve ARIKAN, Z. (2014). Vergi Usul Hukuku, Kanyılmaz Matbaası, İzmir
86. UNAKITAN, K. (2005). Maliye Bakanı Kemal Unakıtan’ın Almanya ve İngiltere Vergi Daireleri ile Gelir İdaresi Başkanlığının Birlikte Yürüteceği Eşleştirme Projesinin Açılışında Yaptığı Konuşma, www.maliye.gov.tr, 25.07.2010.
87. ÜLGEN, S.ve ÖZTÜRK, U. (2007). “Kayıtdışı Ekonomi Türkiye Serüveni”, Deloitte, CEO Serisi.
88. VDKB (2013), Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Faaliyet Raporu, http://www.vdk.gov.tr/File/?path=ROOT%2fDocuments%2fDosya%2fFaaliyet_R aporu_2013.pdf, 28.10.2014.
89. WENZEL, M. ve TAYLOR N. (2004). “An Experimental Evaluation of Tax-Reporting Schedules: a Case of Evidence-Based Tax Administration”, Journal of Public Economics, 88: 2785-2799
90. YAKUT, A. (2005). “Kayıt Dışı Ekonomi ile Mücadele Etme Amacına Matuf Olmak Üzere Perakende Aşamasındaki Mal Teslimi ve Hizmet İfalarında Belgeli Alışverişi Sağlayacak Bir Sistem Önerisi-2”, Maliye ve Sigorta Yorumları, 449.
91. YARAŞIR, S. (2013). “Vergi Afları ve Türkiye’deki Vergi Aflarının Değerlendirilmesi”, Vergi Dünyası Dergisi, 379: 175-188.
92. YILMAZ, G. A. (2004). “Kayıtdışı Ekonomi; Ulusal ve Küresel Boyutları ve Dinamiklerinin Analizi, Türkiye‟de Vergi Kayıp ve Kaçakları, Önlenmesi Yolları”, 19. Türkiye Maliye Sempozyumu, 10-14 Mayıs, Antalya.
93. YILMAZ, G. A. (2006). Kayıt Dışı Ekonomi ve Çözüm Yolları, İSMMMO Yayını, Mart Matbaacılık, İstanbul.
94. YUMUŞAK, İ. (2011). “Kırk Küp Kırkının da Kulpu Kırık Küp: 646 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname”, Vergi Dünyası, 36: 18- 26