İlkokul Müdürlerinin Çatışma Yönetimi Süreçlerine İlişkin Deneyimleri

Öz

Bu araştırma, ilkokullarda görev yapan okul müdürlerinin çatışma olgusuna ve çatışma yönetimi süreçlerine ilişkin bakış açılarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseniyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı içerisinde İstanbul ili Kağıthane ve Şişli ilçelerinde görev yapan ve kolay ulaşılabilir durum örneklemesiyle seçilen 20 okul müdürü oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz sürecinde elde edilen verilerden kodlar, kategoriler ve temalar oluşturulmuş; bulgular 16 kategori altında toplanarak 6 ana tema doğrultusunda sunulmuştur. Bu temalar: okul ortamındaki çatışma dinamikleri ve yönetsel etkileri, çatışma taraflarının yapısı, çatışmaların eğitim süreci ve kurum işleyişine etkisi, sosyo-ekonomik koşulların çatışma yönetimine yansımaları, okulda etkili çatışma yönetimi stratejileri ile yönetim sürecinde karşılaşılan zorluklar olarak belirlenmiştir. Araştırma bulguları doğrultusunda, okul müdürlerinin çatışma yönetimi yeterliliklerinin artırılması amacıyla hizmet içi eğitimlerin yaygınlaştırılması, güven temelli bir iletişim kültürünün oluşturulması ve tüm paydaşların katılımıyla iş birliğine dayalı yönetim yaklaşımlarının benimsenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çatışma
• çatışma yönetimi
• çatışma yönetim stratejileri
• okul müdürü
• ilkokul

Primary School Principals’ Experiences in Conflict Management Processes

Öz

This study aims to reveal the perspectives of primary school principals regarding the phenomenon of conflict and the processes of conflict management. The research was conducted using the phenomenological design, one of the qualitative research methods. The participants of the study consisted of 20 primary school principals working in the Kağıthane and Şişli districts of Istanbul during the 2024–2025 academic year, selected through convenience sampling. Data were collected using a semi-structured interview form and analyzed through content analysis. During the analysis process, codes, categories, and themes were derived from the data. The findings were grouped under 16 categories and presented around six main themes: conflict dynamics in the school environment and their managerial effects; the structure of conflict parties; the impact of conflicts on the educational process and institutional functioning; the reflection of socio-economic conditions on conflict management; effective conflict management strategies in schools; and challenges encountered during the management process. Based on the findings, it is recommended to enhance principals' competencies in conflict management through the expansion of in-service training programs, the establishment of a trust-based communication culture within schools, and the adoption of collaborative management approaches involving all stakeholders.

Anahtar Kelimeler

• conflict
• conflict management
• conflict management strategies
• school principal
• primary school

Kaynakça

1. Açıkalın, A. (1994). Teknik ve toplumsal yönleriyle okul yöneticiliği. Pegem Yayıncılık.
2. Akgöz, E. E., & Cemaloğlu, N. (2020). Ortaokullarda çatışma nedenleri ve çözümüne ilişkin yönetici ve öğretmen görüşleri. The Journal of International Education Science, 22(7), 60-84.
3. Akgün, N., & Ertürk, R. (2021). Örgütsel davranış. Çatışma ve müzakere. (Ed. Y. Cerit). Asos Yayınları.
4. Alp, S. (1997). İşletme örgütlerinde çatışma ve yönetimi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
5. Altıntop, F. F., & Aydıntan, B. (2021). Öğretmenlerde iş-aile çatışması ve aile – iş çatışmasının tükenmişlik üzerine etkisi. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 7(1), 38-54.
6. Altuntaş, M. (2008). Resmi kurum ortaöğretim öğretmenlerinin çatışma yönetimi stillerinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Yeditepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
7. Arslantaş, İ., & Özkan, M. (2012). İlköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre okul müdürlerinin çatışma yönetimi yaklaşımlarının incelenmesi. Kastamonu Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 555-570.
8. Atay, A. (2017). Okul yöneticilerinin çatışma yönetimi stillerinin öğretmenlerin stres düzeyiyle ilişkisi: İstanbul ili Gaziosmanpaşa ilçesi örneği (Özel sayı). İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 53-57.

9. Bağdatlı, F. (2015). Okul yöneticilerinin çatışma yönetimi stilleri ile örgüt kültürü arasındaki ilişki. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
10. Bayar, A. (2015). Bir örgüt olarak okulda meydana gelen çatışma nedenleri ve çözüm yollarına yönelik okul müdürlerinin görüşleri. Sakarya University Journal of Education, 130-141.
11. Bursalıoğlu, Z. (1969). Okul idaresinde yapı ve davranış yenilikleri. Başnur Matbaası.
12. Can, N. (2018). Kuram ve uygulamada eğitim yönetimi (3. Baskı). Pegem Akademi.
13. Cüceloğlu, D. (2021). İnsan ve davranışı (41. Baskı). Remzi Kitabevi.
14. Çınkır, S. (2010). İlköğretim okulu müdürlerinin sorunları: Sorun kaynakları ve destek stratejileri. İlköğretim Online, 9(3), 1027-1036.
15. Demirtaş, H., Üstüner, M., & Özer, N. (2007). Okul yönetiminde karşılaşılan sorunların öğrenci ve okul ile ilgili değişkenler açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 51, 421-455.
16. Durak, M. A. (2010). İlköğretim okullarında örgütsel çatışma ve örgüt performansı üzerine etkisi: Niğde merkez ilköğretim okulları üzerine bir araştırma. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Niğde.
17. Eren, E. (2004). Örgütsel davranış ve yönetim psikolojisi. Beta Yayınevi.
18. Folger, J., Poole, M., & Stutman, R. (2020). Working through conflict (Çev. F. Akkoyun). Nobel Yayınları.
19. Geçmez, T. (2009). Yöneticilerin dönüşümcü ve etkileşimci liderlik stilleri ile çatışma yönetimi stilleri arasındaki ilişki ve kimya sektöründe bir araştırma. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
20. Göçer, O. (2021). Ortaokul müdürlerinin çatışmalara ilişkin görüşleri ve çatışma yönetimi stratejileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi, Eğitim Enstitüsü, Antalya.
21. Göksoy, S., & Argon, T. (2016). Conflicts at schools and their impact on teachers. Journal of Education and Training Studies. 4(4), 197-205.
22. Güllüoğlu, Ö. (2013). Kayseri'de hizmet veren özel ilköğretim okulu öğretmenlerinin çatışma faktörlerinin ve çatışma yönetimi stratejilerinin analizi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 36, 193-218.
23. Gümüşeli, A. İ. (1994). İzmir ilköğretim okulları yöneticilerinin öğretmenler ile aralarındaki çatışmaları yönetme biçimleri. Yayımlanmamış doktora lisans tezi. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
24. Gümüşeli, A. İ. (2001). İlköğretim okulu müdürleri çalışma ortam ve koşulları, sorunları, bireysel ve mesleki özellikleri. Yıldız Teknik Üniversitesi Vakfı Yayın No: YTÜVAK.FE.DK-2002-2003.
25. Güneş, A. M. (2020). İlkokul müdürlerinin okul yönetimlerinde öğretmenlerin etkisi. Gefad, 40(1), 23-50.
26. Kahya, C. (2018). Sessizliği bozmak: Örgütsel çatışma yönetiminin rolü (Türkiye örneği). Journal Of International Social Research, 11(60), 953-964.
27. Karabulut, A. (2015). Okul yöneticilerinin yönetici kaygı düzeyleri ile çatışma yönetimi stratejileri arasındaki ilişki. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
28. Karip, E. (2023). Çatışma yönetimi. Pegem Akademi.
29. Kavak, Y., Ekinci, E., & Gökçe, F. (1997). İlköğretimde kaynak arayışları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. 11(11), 309-320.
30. Kocabıyık, O. (2016). Olgubilim ve gömülü kuram: Bazı özellikler açısından karşılaştırma. Trakya Eğitim Dergisi, 6(1), 55-66.
31. Koç, M. H. (2020). Zor velilerle baş etme stratejilerine ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşleri. Trakya Eğitim Dergisi, 10(2), 394-411.
32. Koçak, S. (2012). Öğretmenler arası çatışmalar ile okul müdürü-öğretmen çatışmalarında kullanılan yöntemlerin ve etkililik düzeylerinin karşılaştırılması (Uşak ili örneği). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
33. Kürçe, S. G. (2015). Endüstri meslek liselerinde görev yapan okul yöneticilerinin çatışma yönetim stilleri: Ankara örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Başkent Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
34. Oğuz, Y. (2007). Okul müdürlerinin demografik değişkenler ve kişilik özellikleri ile çatışma yönetim stili tercihleri arasındaki farklılıklar ve ilişkiler. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
35. Özdemir, N. (2018). Okullarda öğretmenlerin yaşadığı çatışma ve çatışma yönetim stilleri. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 42(2), 93-116.
36. Özdemir, S. (2022). Okullarda yöneticilerin yaşadıkları çatışmalar (Malatya ili örneği). IJESOS International Journal Of Educational and Social Sciences. 1(1), 13-35.
37. Özgan, H. (2006). İlköğretim okulu öğretmenlerinin çatışma yönetimi stratejilerinin incelenmesi (Gaziantep örneği). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep.
38. Özmen, F., & Aküzüm, C. (2010). Okulların kültürel yapısı içinde çatışmalara bakış açısı ve çatışmaların çözümünde okul yöneticilerinin liderlik davranışları. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 2(2), 65-75.
39. Öztay, S. (2008). İlköğretim okulu yöneticilerinin çatışma yönetimi stilleri (Bağcılar ilçesi örneği). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Yeditepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
40. Sağ, K. Ş. (2021). Kamu okullarının finansman sorunları ve eğitim öğretime yansımaları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
41. Sağır, H. (2022). Okul müdürlerinin çatışma yönetim şekillerinin incelenmesi: Nitel analiz çalışması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
42. Sarpkaya, R. (2002). Eğitim örgütlerinde çatışma yönetimi ve bir örnek olay. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 31(31), 414-430.
43. Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2019). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık. Tanrıöğen, A. (2018). Örgütlerde etkili insan ilişkileri. Anı Yayıncılık.
44. Turan, S. (2014). Eğitim yönetimi teori, araştırma ve uygulama. (Ed. S. Turan). Pegem Akademi.
45. Turan, S. (2021). Eğitim yönetimi. (Ed. S. Turan). Asos Yayınları.
46. Vaiz, M. E. (2017). İlköğretim okullarında çatışma durumlarının yönetilmesine ilişkin öğretmen ve yönetici görüşler. Yayınlanmamış doktora tezi. Yakın Doğu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Lefkoşa.
47. Yalçıner, M. (2006). Eğitimde gözlem ve değerlendirme. Nobel Akademik Yayıncılık.
48. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
49. Yurdunkulu, A. (2016). İlköğretim okullarındaki öğretmenlerin çatışma durumları ve çatışma yönetim stratejilerinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.