Öğretmenlerde Liderlik Becerileri ve Deprem Sonrası Stres Yönetimi: Adıyaman Örneği

Öz

Amaç: Bu çalışma, öğretmenlerin çok yönlü liderlik becerileri ile deprem stresiyle başa çıkma stratejileri arasındaki ilişkileri incelemeyi ve bu becerilerin çeşitli demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Araştırma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Adıyaman ilinde farklı branşlarda görev yapan 389 öğretmen ile nicel yöntem kullanılarak yürütülmüştür. Veri toplama araçları olarak "Çok Yönlü Liderlik Becerileri Ölçeği" ve "Deprem Stresiyle Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği" (kullanılmıştır. Verilerin analizinde bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü ANOVA, Pearson korelasyon ve çoklu regresyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmada görev süresi 1–10 yıl olanların liderlik becerileri ve stresle başa çıkma düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Çok yönlü liderlik becerileri ile stresle başa çıkma stratejileri arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir (p < 0,001). Regresyon analizi, yapısal liderliğin dini baş etme (β = 0,443), karizmatik liderliğin ise sosyal destek arama stratejisini (β = 0,337) anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir. Sonuç: Öğretmenlerin çok yönlü liderlik becerileri ile deprem stresiyle başa çıkma stratejileri arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Özellikle yapısal ve karizmatik liderlik becerilerinin stresle başa çıkma stratejilerini olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çok Yönlü Liderlik
• Öğretmenler
• Deprem Stresi
• Stresle Başa Çıkma Stratejileri
• Liderlik Becerileri

Leadership Skılls In Teachers and Post-Earthquake Stress Management: The Case Of Adıyaman

Öz

Aim: This study aims to examine the relationship between teachers' multifaceted leadership skills and their strategies for coping with earthquake stress, and to determine whether these skills vary according to various demographic variables. Methods: The research was conducted using quantitative methods with 389 teachers working in different branches in Adıyaman province during the 2024–2025 academic year. The “Multidimensional Leadership Skills Scale”) and the “Earthquake Stress Coping Strategies Scale” were used as data collection tools. Independent samples t-test, one-way ANOVA, Pearson correlation, and multiple regression analyses were used to analyze the data. Findings: The study found that those with 1–10 years of service had higher leadership skills and stress coping levels. Positive and significant relationships were found between multidimensional leadership skills and stress coping strategies (p < 0.001). Regression analysis showed that structural leadership significantly predicted religious coping (β = 0.443), while charismatic leadership significantly predicted seeking social support (β = 0.337). Conclusion: Significant relationships were found between teachers' multidimensional leadership skills and their earthquake stress coping strategies. In particular, it was determined that structural and charismatic leadership skills positively influenced stress coping strategies.

Anahtar Kelimeler

• Multifaceted Leadership
• Teachers
• Earthquake Stress
• Stress Coping Strategies
• Leadership Skills.

Kaynakça

1. Aksoy, Y. (2024). Kahramanmaraş merkezli depremi yaşamış depremzede sağlık çalışanlarının Travma Sonrası Stres Bozukluğu düzeyi ve deprem stresi ile baş etme stratejilerinin değerlendirilmesi (Tıpta uzmanlık tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Kahramanmaraş.
2. Aloğlu, N., & Güllü, A. (2024). 2023 Kahramanmaraş merkezli depremleri yaşamış olan hemşirelik öğrencilerinin deprem stresi ile başetme stratejilerinin incelenmesi. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 75–83.
3. Bonanno, G. A., Brewin, C. R., Kaniasty, K., & La Greca, A. M. (2010). Weighing the costs of disaster: Consequences, risks, and resilience in individuals, families, and communities. Psychological Science in the Public Interest, 11(1), 1–49.
4. Bozoğlu, O. (2023). Eğitimde kriz yönetimi. Eğitimde Güncel Yaklaşımlar, 5(2), 97–115.
5. Çetinkaya, G., & İmamoğlu, G. (2018). Üniversite spor eğitimli öğrencilerin liderlik yönelimlerinin farklı değişkenlere göre araştırılması. Journal of International Social Research, 11(59), 719–725.
6. Çetintaş, Y. (2019). Karate antrenörlerinin liderlik yönelimlerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bartın.
7. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education (6th ed.). Routledge.
8. Demir Erbil, D., Hazer, O., Akçam, E., & Akkoyun, S. (2024). Bireylerin deprem stresi ile baş etme stratejilerinin incelenmesi: Kahramanmaraş depremleri örneği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(2), 434–451.

9. Dursun, M., Günay, M., & Yenel, İ. F. (2019). Çok yönlü liderlik yönelimleri ölçeği (ÇYLYÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 2(2), 333–347.
10. Erdoğan, C. N., & Aksoy, Ö. N. (2020). Deprem stresi ile baş etme stratejileri: Balıkesir örneği. Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 3(2), 88–103.
11. Fleishman, E. A., & Harris, E. F. (1998). Patterns of leadership behavior related to employee grievances and turnover: Some post hoc reflections. Personnel Psychology, 51(4), 825–834.
12. George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS statistics 26 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
13. Güler, B., Dursun, M., & Günay, M. (2020). Spor lisesi öğrencilerinin liderlik yönelimlerinin incelenmesi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 576–587.
14. Karabatak, N., & Alanoğlu, Z. (2023). Deprem sonrası eğitim hayatına dönüş. In 11. Uluslararası GAP Zirvesi Bilimsel Araştırmalar Kongresi. Gaziantep.
15. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
16. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
17. Northouse, P. G. (2025). Leadership: Theory and practice. Sage.
18. Özgölet, B. M., & Utkucu, M. (2021). Depremin yıkıcı etkisiyle başa çıkmada etkili olan etkenler. Academic Perspective Procedia, 4(2), 89–98.
19. Öztürk, M. K. (2013). Sınıf öğretmeni adaylarının deprem deneyimleri üzerine bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28-1), 308–319.
20. Salant, P., & Dillman, D. A. (1994). How to conduct your own survfsalantey. John Wiley and Sons.
21. Southwick, S. M., & Charney, D. S. (2012). Resilience: The science of mastering life’s greatest challenges (2nd ed.). Cambridge University Press.
22. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
23. Tezbaşaran, A. A. (1997). Validity issues of a Likert type scale. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(13), 41–45.
24. Turhan, C. E. (2022). Deprem. Çuvaldız Yayınları.
25. Turhaner, K. (2024). Öğretmenlerin ve yöneticilerin depreme ilişkin yaşantılarının ve deprem stresi ile baş etme stratejilerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Muş Alparslan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muş.
26. Yöndem, Z. D., & Eren, A. (2008). Validity and reliability studies of earthquake stress coping scale (ESCS). Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 3(30), 60–75.
27. Yukl, G. (2018). Örgütlerde liderlik (Ş. Çetin & R. Baltacı, Çev.; 8. basım B.). Nobel Yayıncılık.