Değerlerin Kök Dinamiklerle İlişkisi: Aile Değerleri Üzerine Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, üniversite gençliğinin değer yönelimleri konusunda yapılmış bir dizi ampirik araştırma neticesinde ortaya çıkan bulguların işaret ettiği değer yönelimi değişiminin nedenlerini özellikle aile gibi kök bir dinamiğe yönelerek anlamayı amaçlamaktadır. Aile sosyalizasyonun ilk basamağı olarak doğumdan yaşamın sonuna değin bireylerin hayatı üzerinde etkisi tartışmasız ilk kurumdur. Ancak modernleşme sürecinin aile kurumuna etkisiyle bireylerin hayatındaki bahsedilen bu güçlü pozisyonun giderek azaldığı sıklıkla ifade edilmektedir. Çalışma gençlerin yetiştiği, çoğunlukla halen aynı evi paylaştığı ailelerin değersel yapısının anlaşılması ve daha sonra detaylı karşılaştırma yapabilmeyi mümkün kılabilmesi açısından önemli görülerek, aile ile ilişkisi görece daha yoğun ve sık olan bekâr üniversite öğrencilerinin ebeveynlerine yönelmiştir. Çalışmada çocukları üniversite öğrencisi olan 925 ebeveyne Schwartz’ın (1992) Değer Yönelimleri ölçeğinin yanı sıra, aile yapısı, dindarlık düzeyi, siyasal görüş çerçevesinde yöneltilen soruların demografik değişkenlerle ilişkisi analiz edilerek üniversite gençliğinin genel olarak aile değerleri profili çıkarılmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular aynı ölçme araçlarının kullanıldığı gençlik araştırmaları sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Araştırma bulgularına göre değer yönelimi ve kurumların değeri ölçek alt boyutlarında, gençlik ve aile değerlerinde benzeşen bir yapı görülmüştür. Gençliğin değişiminin izini sürerken gerçekte ailelerin değiştiği, gençlerin ise ailenin yansıması olduğu bulgusu bu çalışmanın en çarpıcı sonuçlarındandır.

Anahtar Kelimeler

• Aile sosyolojisi
• aile değerleri
• gençliğin değerleri
• değer araştırmaları
• değer dönüşümü

The Relationship of Values with Root Dynamics: A Study on Family Values

Öz

This study seeks to explore the underlying causes of the shift in value orientations observed in a series of empirical studies conducted on university youth, with a particular focus on foundational dynamics such as the family. As the first institution of socialization, the family undeniably plays a pivotal role in shaping individuals' lives from birth to the end of life. However, it is frequently argued that the influence of the family has gradually diminished due to the impact of modernization on family structures. Recognizing the importance of understanding the value systems of families in which young people are raised—and with whom they often still share a household—this research aims to enable more detailed comparative analyses in the future. To this end, the study focuses on the parents of unmarried university students, who maintain relatively frequent and close relationships with their families. The study surveyed 925 parents of university students using Schwartz's (1992) Value Orientation Scale, alongside questions on family structure, religiosity, and political views, which were analyzed concerning demographic variables. The aim was to map the overall profile of family values among university students. The findings were compared with results from previous youth studies that employed the same measurement tools. The research revealed a convergence in the value orientations and institutional value sub-dimensions between youth and their families. One of the most notable conclusions is the finding that, while it is often perceived that youth are undergoing significant change, it is, in fact, the families who are evolving, with the youth reflecting these familial shifts.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of family
• family values
• youth values
• value research
• value transformation

Kaynakça

1. Adler F. (1956). The value concept in sociology, American Journal of Sociology, 62, No. 3. p. 272-279, https://doi.org/10.1086/222004
2. Aksan, G. (2016). Max Weber ve değerler sosyolojisi: Bir metodolojik ikilemin düşündürdükleri, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 35, s. 427-446, http://dx.doi.org/10.21497/sefad.35126
3. Aksan, G., & Sönmez, Ö. A. (2019). Üniversite Gençliğinin Değerlerinin Farklılaşan Yönleri: Değerler ve Dindarlık İlişkisi Bugün Bizlere Ne Anlatıyor?. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(5), 299-312.
4. Allport, C. W., Vernon, P. E. ve Lindzey, G. (1960). A study of values. Boston: Houghton Mifflin.
5. Barker, M. R., Doran, R. L., & Sarnowski, A. A. (1978). An analysis of environmental values and their relation to general values. The Journal of Environmental Education, 10 (1), p. 35-40, https://doi.org/10.1080/00958964.1978.9941894
6. Durkheim E (1992). İntihar(Ö. Ozankaya Çev.). Ankara: İmge Kitapevi.
7. Ergüder, Ü., Esmer, Y. ve Kalaycıoğlu, E. (1991). Türk Toplumunun değerleri. İstanbul: TÜSİAD.
8. Ersoy, E. (2018). Sosyolojide değerler ve değer araştırmaları. Journal of International Social Research, 11 (56), s. 356-366, http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20185639009

9. Gökçe, O. (1994). Türk Gençliği’nin sosyal ve ahlaki değerleri. Konya: S. Ü. Yay.
10. Güngör, E. (1993). Değerler psikolojisi. Amsterdam: Hollanda Türk Akademisyenler Birliği Vakfı Yay.
11. Inglehart, R. F. (1977). The silent revolution: Changing values and political styles among Western publics. Princeton: Princeton University Press.
12. Inglehart, R. F. (1997). Modernization and postmodernization: Cultural, economic and political change in 43 societies. Princeton: Princeton University Press.
13. Inglehart, R. (1990). Political value orientations. M. K. Jennings, J. W. van Deth, et al. (Eds.), In Continuities in political action (p. 67–102). Berlin: Walter de Gruyter.
14. Inglehart, R. F. (2013). Changing values among western publics from 1970 to 2006. Klaus H Goetz, Peter Mair, Gordon Smith(Eds.), In European Politics (p. 130-146). London: Routledge.
15. Inglehart, R., & Baker, W. E. (2000). Modernization, cultural change, and the persistence of traditional values. American Sociological Review, 65 (1), s. 19-51.
16. Jagger, G., & Wright, C. (Eds. ). (2004). Changing family values. London: Routledge.
17. Kağıtçıbaşı, Ç. (1972). Gençlerin tutumları; kültürlerarası bir karşılaştırma. Ankara: ODTÜ Fen Edebiyat Fakültesi Yay.
18. Kağıtçıbaşı, Ç., & Ataca, B. (2017). Çocuğun değeri ve aile değişimi: Türkiye’den otuz yıllık bir portre. Sosyoloji Dergisi, (35), s. 77-101.
19. Karp, D. R. (2000). Values theory and research. In E. F. Borgata (Ed.), Encyclopedia of Sociology (2nd ed.) (Vol. 3, p. 3213-3226). New York, N.Y: Macmillan
20. Karslı, B. (2016). Robert M. Pirsig’in romanlarında işlevsel değer eleştirisi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,20 (4), s. 1601-1621.
21. Kluckhohn, C. E., Murray, H. A., & Schneider, D. M. (1953). Personality in nature, society, and culture (2nd ed.). New York: Knopf.
22. KONDA. (2022). Türkiye 100 kişi olsa (https://interaktif.konda.com.tr/rapor/turkiye-100-kisi-olsa/1#navislide erişim tarihi: 10.09.2024.)
23. Küçük, N. (2016). Schwatz ın" değer yönelimleri ölçeği" ile Türkiye'deki öğrenciler üzerine yapılmış olan bazı araştırma bulgularının değerlendirilmesi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (57), s. 280-296.
24. Marx, K. (2019). Kapital cilt: I: Ekonomi politiğin eleştirisi (Vol. 1). Ankara: Yordam Kitap.
25. Neubeck, K. J., & Glasberg, D. S. (1996). Sociology: a critical approach. USA: Mc Graw Hill.
26. Nirun, N. (1994). Sistematik sosyoloji yönünden aile ve kültür. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yay.
27. Oğuz, A. (2011). Öğretmen adaylarının demokratik değerleri ile öğretme ve öğrenme anlayışları. Değerler Eğitimi Dergisi, 9 (22), s. 139-160.
28. Özensel, E. (2003). Sosyolojik Bir Olgu Olarak Değer, Değerler Eğitimi Dergisi. 1 (3), s. 217-239.
29. Özensel, E. (2021). Toplumsal değerlerin taşıyıcı kurumu olarak aile ve aile değerleri. Değer Çalışmaları. Nurten Gökalp (Ed.). Ankara: Hacı Bayram Veli Üniversitesi Değer Çalışmaları Uyg. ve Araştırma Merkezi Yay.
30. Özlem, D. (1998). Doğa bilimleri ve sosyal bilimler ayrımının dünü ve bugünü üzerine. Toplum ve Bilim, 76. s. 7-39.
31. Rokeach, M. (1968a). Beliefs, Attitudes, Andvalues: a Theory of Organization and Change. San Francisco: Jossey-Bass.
32. Rokeach, M (1968b). A theory of organisation and change within value attitude systems, Journal of Social Issues, Vol 24, p. 13-33.
33. Rokeach, M. (1973). The nature of human values. New York: Free Press.
34. Rose Arnold M. (1956). Sociology and the study of values. The British Journal of Sociology, Vol. 7, No. 1 p. 1-17.
35. Saraçoğlu, F. (2023). Muhafazakâr aile değerlerine yönelik tutumlarda kuşaklararası farklılaşma düzeyi (Kayseri örneği), (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çankırı.
36. Schwartz, S. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries (M.P. Zanna, Ed.). In Advances in experimental social psychology, (vol 25, p. 1-65), San Diego: Academic Press.
37. Schwartz, S. (2021). A repository of Schwartz value scales with instructions and an introduction. Online Readings in Psychology and Culture, 2 (2), 9.
38. Schwartz, S. H. & Bilsky, W. (1990). Toward a theory of the universal content and structure of values: Extensions and cross cultural replications. Journal of Personality and Social Psychology, 58 (5), p. 878-891.
39. Schwartz, S. H. (2011). Studying values: Personal adventure, future directions. Journal of cross-cultural psychology, 42 (2), p. 307-319.
40. Schwartz, S. H., Melech, G., Lehmann, A., Burgess, S. , Harris, M., & Owens, V. (2001). Extending the cross-cultural validity of the theory of basic human values with a different method of measurement. Journal of Cross-Cultural Psychology, 32 (5), p. 519-542.
41. Simmel, G. (2014). Paranın felsefesi, (Y. Alogan ve Ö. D. Aydın çev.). İstanbul: İthaki Yay.
42. Spranger, E. (1928). Types of men: The psychology and ethics of personality, Halle: Max Niemeyer. (Original work published 1914).
43. Stacey J. (2004) Virtual social science and the politics of family values in the United States. Changing family values (Vol. 11). Jagger, G., & Wright, C. (Eds. ). London: Routledge. ( p. 185-206).
44. TC Başbakanlık ASAGEM (2010). Türkiye’de aile değerleri araştırması (Proje Yürütücüsü: A. Topçuoğlu). Ankara: ASAGEM Yay.
45. Tezcan, D. (2023). Aile değerlerinin kuşaklara aktarımında büyükanne-büyükbaba torun ilişkisinin incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
46. Thomas, W. I., ve F. Znaniecki. (1984) The Polish peasant in Europe and America. Urbana: University of Illinois Press.
47. Topçuoğlu, A. (1999). Üniversite gençliğinin değerleri. Ankara: Vadi Yay.
48. Topçuoğlu, A., & Aksan, G. (2019). Üniversite Gençliğinin Değerleri: 20 Yıl Sonra Ne Değişti?. OPUS International Journal of Society Researches, 11(18), 2241-2274.
49. Uygun, S. , & Engin, G. (2014). Temel demokratik değerler ölçeği: bir ölçek geliştirme çalışması. Electronic Turkish Studies, 9 (5).
50. Ülken, H. Z. (1965). Değerler, kültür ve san ‘at. İstanbul: Kâğıt ve Basım İşleri Matbaası.
51. Ülken, H. Z. (1966). Bilgi ve değer. Ankara: Kürsü Yay.
52. Vanevery, J. (2004). From modern nuclear family households to postmodern diversity? The sociological construction of ‘families’. Changing family values (Vol. 11). Jagger, G., & Wright, C. (Eds. ). London: Routledge. (p. 185-206).
53. Walęcka-Matyja, K. K., & Banach, A. (2022). Family values as predictors of the quality of close relationships. Przegląd Psychologiczny, 65 (1), p. 137-159.
54. Weber, Max (1999). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu. Zeynep Gürata (çev.). Ankara: Ayraç Yay.
55. Welzel, C., & Inglehart, R. (2005). Democratization as the growth of freedom: The human development perspective. Japanese Journal of Political Science, 6 (3),p. 313-343.
56. Wiley, N. (1986). Early American sociology and the Polish peasant. Sociological Theory, 4 (1), p. 20-40.
57. Yağcı, A. H. (2022). Türkiye’de bireylerin sol-sağ ayrımına göre konumlanışı: Dünya değerler araştırması 1990-2018 verilerinin incelenmesi. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 10 (1), s. 21-50.