Türk Edebiyatından İran Edebiyatına Uzanan Bir Çizgi: Kerem Gibi

Öz

Nâzım Hikmet II. Pehlevi döneminde (1940-1978) İran’da en çok ilgi gören Türk şairlerin başında gelmektedir. Bu dönemde toplumcu şiirin şekil almasında batılı şairlerin şiir çevirilerinin yanı sıra Nâzım Hikmet’in Farsçaya aktarılan şiir tercümeleri de etkili oldu. Bu bağlamda İranlı şair Hamîd Musaddık’ın Âbî, Hâkesterî, Siyâh (Mavi, Gri, Siyah) şiirinin Nâzım Hikmet’in Kerem Gibi şiirine benzerliği dikkat çekicidir. Toplumcu mesajı ile ön plana çıkan şiirde romantik bir hava hâkimdir. Karamsar bir ortamda aşığın sürekli maşuka seslendiği şiir her ne kadar romantik duyuşlarla şekillense de şiirde asıl vurgulanan toplumcu mesajıdır. Ülkede hâkim olan siyasi ve sosyal olayların etkisiyle İranlı şair şiiriyle toplumda bir farkındalık ve direnç oluşturmaya çalıştı. Nâzım Hikmet Kerem Gibi’de muhatabını inancı için Kerem gibi kül olmaya çağırırken İranlı şair şirinde farklı kelimelerle fakat aynı anlam dünyasıyla özelde sevgiliyi genel anlamda arkadaşlarını, yoldaşlarını ve halkını düşmanla mücadeleye çağırmaktadır. Hamîd Musaddık’ın şiiri 1969 yılında İran’da siyasi olayların etkisiyle üniversite öğrencilerinin diline pelesenk oldu ve şiir adeta bir direnişin ifadesi haline geldi. Bu çalışmada Nâzım Hikmet’in şiiri merkeze alınarak Hamîd Musaddık’ın şiiri biçim ve içerik açısından incelenecek, şiirin Nâzım Hikmet’in şiirine olan benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulacaktır. Çalışmada iki şiir arasındaki farklılıklardan çok benzerliklerin olduğu tespit edildi.

Anahtar Kelimeler

• Nâzım Hikmet
• Hamîd Musaddık
• Kerem Gibi
• karşılaştırmalı edebiyat
• toplumcu şiir

A Literary Path From Turkish Literature to Persian Literature: Like Kerem

Öz

Nazım Hikmet was among the most prominent Turkish poets to attract attention in Iran during the reign of Mohammad Reza Pahlavi (1940–1978). In the shaping of socialist poetry in this period, not only translations of Western poets but also the Persian translations of Nazım Hikmet’s poems played a significant role. Within this context, the resemblance between the Iranian poet Hamid Musaddiq’s poem Ābī, Hākesterī, Siyāh (Blue, Grey, Black) and Nazım Hikmet’s poem Like Kerem is particularly striking. Although Musaddiq’s poem is imbued with a romantic atmosphere, its essential emphasis lies in its social and political message. Against the backdrop of political and social turbulence in the country, the poet sought to raise awareness and resistance within society. While Nazım Hikmet calls upon his addressee to be consumed “Like Kerem” for their faith, Musaddiq, through different words yet within the same semantic framework, summons his beloved—symbolically extending to friends, comrades, and the people at large—to struggle against the enemy. In 1969, amid political upheaval, Musaddiq’s poem became a slogan among Iranian university students and came to serve as a voice of resistance. This study takes Nazım Hikmet’s Like Kerem as its point of departure and examines Hamid Musaddiq’s poem in terms of form and content, highlighting the similarities and differences between the two. The findings suggest that the points of resemblance outweigh the divergences.

Anahtar Kelimeler

• Nâzım Hikmet
• Hamid Musaddiq
• Like Kerem
• comparative literature
• socialist poetry

Kaynakça

1. Abbâs Âbâd, Y. (1390). Ceryânşinâsî-yi şiir-i muâsır. Tahran: Hermes.
2. Alptekin, A.B. (2015). Halk hikayelerinin motif yapısı. Ankara: Akçağ Yay.
3. Aydın, K. (2008). Karşılaştırmalı edebiyat-Günümüz postmodern bağlamında algılanışı. İstanbul: Birey Yay.
4. Aytaç, G. (2013). Karşılaştırmalı edebiyat bilimi. İstanbul: Say Yay.
5. Çiçek, M. (2016). Şiir aracılığıyla kamuoyuna ideolojik mesaj aktarımı (Doktora tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
6. Dominguez, C., Saussy, H., Villanueva, D. (2022). Karşılaştırmalı edebiyata giriş yeni eğilimler ve uygulamalar. (A. Sever, Çev.). Ankara: Doğu Batı Yay.
7. Ebû Mahbûb, A. (1380).Der hây u hûy-i bâd: Zindegî ve şiir-i Hamîd Musaddık. Tahran: İntîşârât-i Sâles.
8. Emirkadı, E. (2021). Çeviribilim ve imgebilim ekseninde çeviride erek odaklı yaklaşımların incelenmesi. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi, 2 (2), 189-202. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2107524.

9. Enverî, H. (1382). Ferheng-i feşorde-yi sohen. Tahran: İntîşârât-i Sohen.
10. Foran, J. (1386). Mukâvemet-i şikenende: Tarih-i tahavvulât-i ictimâî-yi İran. (A. Tedîn, Çev.). Tahran: Muessese-i Hedemât-i Ferhengî Resâ.
11. Fuat, M. (2001). Aydınlar sözlüğü. İstanbul: Adam Yay.
12. Gürsel, N. (1992). Nâzım Hikmet ve geleneksel Türk yazını. İstanbul: Adam Yay.
13. Hânlerî, P.N. (1366). Vezn-i şiir-i Farsî. Tahran: İntîşârât-i Tûs.
14. Harîrî, N. (1385). Goft u şenûdî bâ Ahmed-i Şâmlû. Tahran: İntişârât-i Nigâh.
15. Hikmet, N. (1344). Se Manzûme: Jakond u Si-Ya-U, Nâmehâ-yi Taranta Babu, Destân-i Şeyh Bedreddîn. (S. Bâğçebân, Çev.). Tahran: Emîr Kebîr.
16. Hikmet, N. (2011). Bütün şiirleri. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
17. Kefeli, E. (2000). Karşılaştırmalı edebiyat incelemeleri. İstanbul: Kitabevi.
18. Lengerûdî, Ş. (1387).Tarih-i tahlil-i şiir-i nov. C. 3. Tahran: Neşr-i Merkez.
19. Moderrisî, F. ve Yâsînî, O. (1388). “Gâideefzâyî der şiir-i Hamîd Musaddık”. Neşriyye-i Edeb u Zebân-i Fârsî Danişkede-i Edebiyyât-i Ulûm-i İnsânî, 26 (23), 299-326.
20. Musaddık, H. (1340). Derafşân-i Kâviyân. Tahran: İntişârât-i Tuka.
21. Musaddık, H. (1352). Do manzûme. Tahran: Çâphâne-yi Sepehr.
22. Özarslan, E. (2013). Nâzım Hikmet: Hayatı ve şiiri (Doktora Tezi). Hacettepe Ü Üniversitesi, Ankara.
23. Rousseau, M.A; - Pichois, C. (1994). Karşılaştırmalı Edebiyat (M. Yazgan, Çev.). İstanbul: MEB Yay.
24. Rûzbih, M. R. (1391). Edebîyât-i muâsır-i İran. Tahran: Neşr-i Rûzgâr.
25. Sâvecî, M. M. (1386). Goft u Gûhâ-yi Pîrâmûn-i Zindegî ve Âsâr-i Şâmlû. Tahran: İntişârât-i
26. Şefî-i Kedkenî, M. R. (1389). Musîkî-yi şiir. Tahran: İntişârât-i Nigâh
27. Şefî-i Kedkenî. M. R. (1390). Bâ çerâğ u âyine. Tahran: İntişârât-i Sohen
28. Sivri, M. (2008). Paul Eluard ve Nâzım Hikmet’te Renklerin Dili. Ankara: Kanguru Yay.
29. Tiken, S. (2014). Tevfik Fikret ve Hüseyin Cavid’in şiirlerine karşılaştırmalı bir yaklaşım. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, Sayı: 3(2), 227-246. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/136930
30. Topraktaş, A. (2024). Nâzım Hikmet şiirinde öznenin görünümleri (Doktora Tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Nevşehir.
31. Yûşîc, N. (1385). Derbâre-i huner ve şiir ve şâirî. (S. Tâhbâz, Haz.). Tahran: İntişârât-i Nigâh
32. Zergânî, S. M. (1387).Çeşmendâz-i şiir-i muasır-i İran. Tahran: İntişârât-i Salis.