Klimt and Nietzsche: The Intersection of Art and Philosophy in Fin-de-Siècle Vienna

Yıl 2025, Sayı: 54, 279 - 300, 20.12.2025

Begüm Mütevellioğlu , Huri Kiriş Büyükgüner

https://doi.org/10.21497/sefad.1683654

Öz

Fin-de-siècle Vienna is considered the center of modernism and owes this identity largely to Gustav Klimt, who rose to prominence with the Vienna Secession movement. While Klimt’s dazzling paintings left an indelible mark on the art world, the artist’s introverted nature has deprived us of direct insights into his creative motivations. The socio-political landscape of late 19th-century Vienna, with its geographic position between Eastern and Western Europe, and its role in political upheavals, has further complicated the academic analysis of Klimt’s work. The city’s cosmopolitan structure, shifting borders, the rise of nationalism after the French Revolution, and the cultural fabric formed by the influence of modernity brought about by the Industrial Revolution add to this complexity. Analyzing Klimt’s art requires addressing the interaction of these various historical and cultural elements. The influences of the leading philosophers of the period, Schopenhauer and Nietzsche, are clearly visible; Nietzsche’s concepts of tragedy and duality are particularly prominent. Nietzsche viewed ancient Greek tragedy as the supreme form of artistic expression, blending the Apollonian order with Dionysian chaos. Klimt’s departure from mimetic art and his turn to ancient themes show an affinity with Nietzschean thought. His innovative approach to composition, color, and material underscores this philosophical influence. Despite the influences of Impressionism, Symbolism, and Japanese art, Klimt’s unique formal language can best be understood through the Dionysian worldview.

Anahtar Kelimeler

Klimt , Nietzsche , Schopenhauer , Vienna Secession , tragedia

Klimt ve Nietzsche: Fin-de-Siècle Viyanası’nda Sanat ve Felsefenin Kesişimi

Öz

Fin-de-siècle Viyanası, modernizmin merkezi olarak kabul edilir ve bu kimliğini büyük ölçüde Viyana Sezesyon hareketi ile öne çıkan Gustav Klimt’e borçludur. Klimt’in göz alıcı resimleri sanat dünyasında silinmez bir iz bırakırken, sanatçının içine kapanık doğası, yaratıcı motivasyonlarına dair doğrudan bilgilerden bizi mahrum etmiştir. Doğu ve Batı Avrupa arasındaki coğrafi konumuyla geç 19. yüzyıl Viyanası’nın sosyo-politik manzarası ve siyasi çalkantılardaki rolü, Klimt’in eserlerinin akademik analizini daha da karmaşık hâle getirmiştir. Şehrin kozmopolit yapısı, değişen sınırlar, Fransız Devrimi sonrası yükselen milliyetçilik ve Sanayi Devrimi’nin getirdiği modernitenin etkisiyle oluşan kültürel doku bu karmaşıklığı artırmaktadır. Klimt’in sanatını analiz etmek, bu çeşitli tarihsel ve kültürel unsurların etkileşimini ele almayı gerektirir. Dönemin önde gelen filozofları Schopenhauer ve Nietzsche’nin etkileri açıkça görülmektedir; özellikle Nietzsche’nin tragedya ve düalite kavramları öne çıkmaktadır. Nietzsche antik Yunan tragedyasını Apolloncu düzen ile Dionysoscu kaosu harmanlayan en üstün sanatsal ifade biçimi olarak görmüştür. Klimt’in mimetik sanattan uzaklaşması ve antik temalara yönelmesi Nietzscheci düşünceyle bir uyum sergilemektedir. Kompozisyon, renk ve malzeme kullanımıyla gerçekleştirdiği yenilikçi yaklaşım, bu felsefi etkinin altını çizmektedir. Empresyonizm, Sembolizm ve Japon sanatının etkilerine rağmen, Klimt’in benzersiz biçimsel dili, en iyi şekilde Dionysoscu dünya görüşü üzerinden anlaşılabilir.

Anahtar Kelimeler

Klimt , Nietzsche , Schopenhauer , Viyana Sezesyon , tragedya

Kaynakça

• Allen, R. (2014). Richard Wagner’s Beethoven (1870): A New Translation (Annotated edition). Suffolk: Boydell Press.
• Beller, S. (2011). Fin de Fin-de-Siècle Vienna?: A Letter of Remembrance. Içinde Global Austria: Austria’s Place in Europe and the World (ss. 46-80). The University of New Orleans Press. https://doi.org/10.2307/j.ctt1n2txkw
• Beller, S. (2016). Vienna 1900: A world of yesterday, today—and tomorrow? İçinde G. Bischof & F. Karlhofer (Ed.), Austrian Studies Today (C. 25, ss. 259-267). University of New Orleans Press. https://doi.org/10.2307/j.ctt1n2txjc.24
• Colomina, B. (2010). Sex, Lies and Decoration: Adolf Loos and Gustav Klimt. Thresholds, 37, 70-81.
• Eipeldauer, H., Gamper, V., Katz, A., Kutzenberger, S., Ristic, I., & Wipplinger, H.-P. (2019). Vienna 1900. Birth of Modernism (B. Halbmayr, Ed.). Bad Vöslau: Hans-Peter Wipplinger.
• Erhat, A. (2019). Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Fliedl, G. (1997). Gustav Klimt, 1862-1918: The World in Female Form. Köln: Taschen.
• Florman, L. (1990). Gustav Klimt and the Precedent of Ancient Greece. The Art Bulletin, 72(2), 310-326. https://doi.org/10.2307/3045736
• Heller, R. (1977). Recent Scholarship on Vienna's "Golden Age," Gustav Klimt and Egon Schiele. The Art Bulletin, 59(1), 111-118. https://doi.org/10.2307/30496 02.
• Homeros. (2022). İlyada ve Odysseia (B. Çınar, Çev.). Ankara: Arkadaş Yayınları.
• Jenkins, I. D., & Middleton, A. P. (1988). Paint on the Parthenon Sculptures. The Annual of the British School at Athens, 83, 183-207.
• Karnes, K. C. (2009). Wagner, Klimt, and the Metaphysics of Creativity in fin-de-siècle Vienna. Journal of the American Musicological Society, 62(3), 647-697. https://doi.org/10.1525/jams.2009.62.3.647
• Marlowe-Storkovich, T. (2003). “Medicine” by Gustav Klimt. Artibus et Historiae, 24(47), 231. https://doi.org/10.2307/1483769
• Meinel, F. (2019). Tragoedie and the Program of Klimt’s Secession Period. The Art Bulletin, 101(1), 70-89.
• Nietzsche, F. (2019a). Ecce Homo – Kişi Nasıl Kendisi Olur. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Nietzsche, F. (2019b). Tragedyanın Doğuşu (M. Tüzel, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Schopenhauer, A. (2005). İsteme ve Tasarım Olarak Dünya (L. Özşar, Çev.). Bursa: Biblos Kitabevi Yayınları.
• Schorske, C. E. (1982). Mahler and Klimt: Social Experience and Artistic Evolution. Daedalus, 111, 29-50.
• Vergo, P. (1973). Gustav Klimt’s Beethoven Frieze. The Burlington Magazine, 115(839), 109-113.
• Winckelmann, J. J. (2006). History of the art of antiquity (H. F. Mallgrave, Çev.). Getty Publications. (Orijinal eser 1764 yılında yayımlanmıştır)
• GÖRSEL KAYNAKÇA
• Görsel 1. Klimt, G. (1895). Müzik [Tuval üzerine yağlı boya ve altın bronz, 27,5 × 35,5 cm, Bavyera Devlet Resim Koleksiyonları – Neue Pinakothek, Münih]. SammlungPinakothek. https://www.sammlung.pinakothek.de/en/artwork/PdxzY1k4w5 (Erişim tarihi: 15 Nisan 2025)
• Görsel 2. Abaúnza, D. (2012, 10 Ocak). Gustav Klimt- Müzik II [Fotoğraf]. Flickr. https://www.flickr.com/photos/auchhh/6676783267 (Erişim tarihi: 15 Nisan 2025)
• Görsel 3. Klimt, G. (1898). Pallas Athena [Sanat eseri, Viyana Müzesi, Env. No. 100686]. Viyana Müzesi. https://sammlung.wienmuseum.at/objekt/102991/ (Erişim tarihi: 15 Nisan 2025)
• Görsel 4. Greek Art (2010, 22 Mayıs). Perseus ve Gorgon, Selinus C Tapınağı Metopu [Fotoğraf]. Flickr. https://www.flickr.com/photos/50241472@N02/4628917921 (Erişim tarihi: 15 Nisan 2025)
• Görsel 5. Klimt, G. (1899). Nuda Veritas [Sanat eseri, tuval üzerine yağlı boya]. gustav-klimt.com. https://www.gustav-klimt.com/Nuda-Veritas.jsp (Erişim tarihi: 15 Nisan 2025)
• Görsel 6. Klimt, G. (1907). Felsefe [Tuval üzerine yağlı boya, 430 × 300 cm, eser günümüze ulaşmamıştır]. Art-Klimt. http://art-klimt.com/1900_49.html (Erişim tarihi: 15 Nisan 2025)
• Görsel 7. Klimt, G. (1903–1904). Tıp [Sanat eseri, tuval üzerine yağlıboya]. Google Arts & Culture. https://artsandculture.google.com/asset/die-medizin-gustav-klimt/4AHy2qr76WNN4Q (Erişim tarihi: 22 Temmuz 2025)
• Görsel 8. Klimt, G. (1900–1907). Hukuk [Tuval üzerine yağlı boya, eser günümüze ulaşmamıştır]. Gustav-Klimt.com. https://www.gustav-klimt.com/Jurisprudence.jsp (Erişim tarihi: 15 Nisan 2025)