Türkiye’ye Yönelik Mülteci Akınları ve Tarımsal İşgücündeki Rolü: Çiftçi İşveren–Göçmen İşçi İlişkilerinden Kanıtlar

Öz

Bu çalışma, literatürde nadiren rastlanan bütüncül bir bakış açısı sunarak, mülteci işçiler ve çiftçi işverenleri eş zamanlı olarak incelemek suretiyle mülteci emeğinin Isparta tarım sektörüne entegrasyonunu araştırmaktadır. Küresel ve ulusal düzeyde mültecilerin tarımsal işgücü piyasalarındaki rolüne ilişkin araştırmaların sınırlı olmasına rağmen, bu çalışma saha verilerine dayalı bulgularıyla bu boşluğun doldurulmasına katkı sağlamaktadır. 50 mülteci işçi ve 50 çiftçi işverenle gerçekleştirilen anketler, mültecilerin büyük çoğunluğunun genç, düşük eğitim düzeyine sahip ve sosyal güvence olmaksızın kayıt dışı çalıştığını ortaya koymaktadır. Mülteciler genel olarak ücretlerden ve işveren tutumlarından memnuniyet ifade etmekle birlikte, uzun çalışma saatleri, iletişim engelleri ve yetersiz iş sağlığı ve güvenliği önemli sorunlar olarak öne çıkmaktadır. İşverenler ise mültecileri çoğunlukla maliyet avantajından ziyade işgücü yetersizliği nedeniyle istihdam etmektedir; bu durum mülteci emeğinin tarımsal üretimin sürdürülebilirliği açısından vazgeçilmez hâle geldiğini göstermektedir. Bulgular, hem mülteci işçileri hem de işverenleri kapsayan kayıtlı istihdamın güçlendirilmesi, sosyal koruma politikalarının geliştirilmesi ve eğitim programlarının yaygınlaştırılması gerekliliğine işaret etmektedir. Yasal düzenlemelerin desteklenmesi ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi, sürdürülebilir bir tarımsal işgücü piyasasının oluşturulması ve gelecekteki işgücü açıklarının önlenmesi açısından kritik adımlar olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mülteci işgücü
• Tarımsal istihdam
• Çiftlik işveren
• Kayıt dışı ekonomi
• Türkiye

Destekleyen Kurum

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)

Proje Numarası

1919B012215809

Etik Beyan

Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi Etik Kurulu'ndan etik onay alınmıştır (onay tarihi 02.11.2022, karar numarası E.66418).

The Role of Refugee Inflows in Agricultural Labor: Evidence from Farm Employer-Migrant Worker Relations in Isparta Province of Türkiye

Öz

This study investigates the integration of refugee labor into Isparta’s agricultural sector by examining refugee workers and farm employers simultaneously, offering a comprehensive perspective rarely found in literature. Although global and national research on refugee involvement in agricultural labor markets remains limited, this study contributes to filling this gap through survey-based evidence. Surveys with 50 refugee workers and 50 farm employers reveal that most refugees are young, have low educational levels, and work informally without social security. Refugees generally express satisfaction with wages and employer attitudes, yet long working hours, communication barriers, and limited occupational safety remain significant challenges. Employers primarily hire refugees due to labor shortages rather than cost advantages, indicating that refugee labor has become essential for sustaining agricultural production. The findings highlight the need for strengthening formalization, social protection policies, and training programs that involve both refugee workers and employers. Supporting legal regulations and improving working conditions are crucial steps in establishing a sustainable agricultural labor market and preventing future labor shortages.

Anahtar Kelimeler

• Refugee labor
• Agricultural employment
• Farm employers
• Unregistered economy
• Türkiye

Destekleyen Kurum

Scientific and Technological Research Council of Türkiye (TÜBİTAK)

Proje Numarası

1919B012215809

Etik Beyan

Ethical approval was obtained from the Ethics Committee of the Faculty of Agriculture, Isparta University of Applied Sciences (approval dated 02.11.2022, decision number E.66418).

Kaynakça

1. Ağazade, S., & Eştürk, Ö. (2019). Türkiye tarım sektöründe emek verimliliği ve istihdam ilişkisinin incelenmesi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 9(2), 237–254. https://doi.org/10.32331/sgd.658626
2. Aksu, E., Erzan, R., & Kırdar, M. G. (2022). The impact of mass migration of Syrians on the Turkish labor market. Labour Economics, 102183. https://doi.org/10.1016/j.labeco.2022.102183
3. Başaranoğlu, C., & Yılmaz, H. (2020). Genç çiftçilerin çiftçilik yapma eğilimlerinin ve çiftçilik özelliklerinin belirlenmesi: Isparta ili örneği. Tarım Ekonomisi Dergisi, 26(1), 19–28. https://doi.org/10.24181/tarekoder.588735
4. Başarıcı, M. (2019). Economical and social problems of Syrian refugees in urban adaptation period between 2011–2017 years: Gaziantep case [PhD Thesis, Harran University Graduate Education Institute], Türkiye.
5. Brief, A. P. (1998). Attitudes in and around organizations. Sage Publications. Thousand Oaks, 9.
6. Cento, H., & Bahşi, N. (2022). Farmers’ opinion about Syrian workers in agricultural sector in Turkey: Case study of Gaziantep. New Medit, 21(4), 85–95. https://doi.org/10.30682/nm2204g
7. Çetin, İ. (2016). Suriyeli mültecilerin işgücüne katılımları ve entegrasyon: Adana–Mersin örneği. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 15(4), 1001-1016. https://doi.org/10.21547/jss.265320
8. Dadush, U. (2014). The effect of low-skilled labor migration on the host economy (KNOMAD Working Paper). Carnegie Endowment for International Peace. https://carnegieendowment.org/2014/04/30/effect-of-low-skilled-labor-migration-on-host-economy-pub-55599 (access date: 12.06.2025).

9. De Brauw, A., & Giles, J. (2018). Migrant labor markets and the welfare of rural households in the developing world: Evidence from China. The World Bank Economic Review, 32(1), 1–18. https://doi.org/10.1093/wber/lhx023
10. Dedeoğlu, S., & Bayraktar, S. S. (2019). Refuged into precarious jobs: Syrians’ agricultural work and labor in Turkey. In Integration through Exploitation: Syrians in Turkey, Hainer Hampp Verlag, Augsburg, München, s. 13-27.
11. Desiandri, Y. S., & Leviza, J. (2021). Empowering refugees in livelihood opportunity program in the agricultural sector. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 782(3), 032053. https://doi.org/10.1088/1755- 1315/782/3/032053
12. Doğan, H. G., Kan, A., Kan, M., Tosun, F., Uçum, İ., Solmaz, C., & Birol, D. (2018). Türkiye’de genç çiftçi proje desteğinden yararlanma düzeyini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi. Türk Tarım–Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6(11), 1599–1606. https://doi.org/10.24925/turjaf.v6i11.1599-1606.2084
13. Friedberg, R. M., & Hunt, J. (1995). The impact of immigrants on host country wages, employment, and growth. The New Immigrant in the American Economy, Routledge, USA, s. 22.
14. Gannum, K., Akbay, C., & Baydar, C. K. (2024). Assessment of key factors affecting farmers’ migration intentions due to the Syrian conflict. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 27(6), 1475–1483. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1442430
15. Gerbeau, Y. M., & Avallone, G. (2016). Producing cheap food and labour: Migrations and agriculture in the capitalistic world-ecology. Social Change Review, 14(2), 121–148.
16. Hammude, M., & Bahşi, N. (2024). Work and living conditions of Syrians in Turkey and their situation in the agricultural sector. New Medit, 23(1), 115–127. https://doi.org/10.30682/nm2401h
17. Hartnett, A. S. (2018). The effect of refugee integration on migrant labor in Jordan. Review of Middle East Studies, 52(2), 263–282. https://doi.org/10.1017/rms.2018.91
18. IOM, (2024). World Migration Report. https://worldmigrationreport.iom.int/msite/wmr-2024-interactive/ (access date: 20.05.2025).
19. Kang, S. K. (2023). The impact of the influx of Syrian refugees on rural areas of Türkiye. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 50, 285–296. https://doi.org/10.32003/igge.1307204
20. Kavak, S. (2016). Syrian refugees in seasonal agricultural work: A case of adverse incorporation in Turkey. New Perspectives on Turkey, 54, 33–53. https://doi.org/10.1017/npt.2016.7
21. Kaya, A. (2023). The world’s leading refugee host, Turkey has a complex migration history. Migration Policy Institute. https://www.migrationpolicy.org/article/turkey-migration-history
22. Mencutek, Z. S., & Barthoma, S. (2025). Governance of citizenship in Turkey: Exceptional citizenship for Syrians amidst a protracted refugee crisis. Journal of Immigrant & Refugee Studies, 23(3), 450–468. https://doi.org/10.1080/15562948.2025.2452906
23. Pelek, D. (2019). Syrian refugees as seasonal migrant workers: Re‐construction of unequal power relations in Turkish agriculture. Journal of Refugee Studies, 32(4), 605–629. https://doi.org/10.1093/jrs/fey050
24. Şahin, A., & Koyuncu, A. (2024). The role of refugee labor in Konya’s agricultural sector: An evaluation through local actors. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(2), 521–536. https://izlik.org/JA39DS46HK
25. Taylor, J. E., Filipski, M., Alloush, M., Gupta, A., Rojas Valdes, R. I., & Gonzalez-Estrada, E. (2016). Economic impact of refugees. Proceedings of the National Academy of Sciences, 113(27), 7449–7453. https://doi.org/10.1073/pnas.1604566113
26. Turkmani, N., & Hamade, K. (2020). Dynamics of Syrian refugees in Lebanon’s agriculture sector. Issam Fares Institute for Public Policy and International Affairs, American University of Beirut: 1, 32, Beirut.
27. TURKSTAT, (2022). İşgücü istatistikleri. https://www.tuik.gov.tr/ (access date: 05.05.2025).
28. TURKSTAT, (2023). Türkiye’de ikamet etmeye başladığı yıla, cinsiyete ve vatandaşlık ülkesine göre yabancı uyruklu nüfus.https://data.tuik.gov.tr/Bulten/DownloadIstatistikselTablo?p=zfC9tPLLZjV22hVyAvLcwewQOgyZuaX8KbKeSLgvKTG/41HfMCI8Wbzq41SD8H0i (access date: 05.05.2025).
29. Yılmaz, H., & Boğa, D. (2019, April 19–21). Türk tarımında kadın istihdamının ve işgücüne katılmasının değerlendirilmesi. In Mardin Artuklu Uluslararası Multidisipliner Çalışmalar Kongresi, Türkiye (pp. 134–144).
30. Zuntz, A. C., Klema, M., Abdullateef, S., Mazeri, S., Alnabolsi, S., Alfadel, A., Abi-Habib, J., Azar, M., Calia, C., Burke, J., Grant, L., & Boden, L. (2022). Syrian refugee labour and food insecurity in Middle Eastern agriculture during the early COVID‐19 pandemic. International Labour Review, 161(2), 245–266. https://doi.org/10.1111/ilr.12348