Okul İklimi Ölçeği’nin (OİÖ) Türkçeye Uyarlanması

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 1, 18 - 38, 16.12.2025

Ercan Yilmaz , Seda Karadeniz

Öz

Okulların etkin performans göstermesinde öğretmenlerin okul iklimine ilişkin algıları önemli rol oynamaktadır. Ancak alan yazında okul iklimine ilişkin ölçeklerin güncellik, kapsamlılık, hedef kitle, kullanışlılık gibi çeşitli nedenlerle yetersiz kaldığı görülmektedir. Bu doğrultuda, çalışmanın amacı Johnson ve diğerleri (2007) tarafından geliştirilen ölçeğin, okul iklimine ilişkin öğretmen algılarını geçerli ve güvenilir biçimde ölçebilecek biçimde uyarlanmasıdır. Çalışma verileri, farklı eğitim kademelerinde görevli 412 öğretmenden elde edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliği için, sırasıyla, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Uyarlanan ölçek, “Öğretimsel İklim” ve “Erişilebilir İklim” olarak iki alt boyutlu olup 12 maddeden oluşmaktadır. Analizler sonucunda birinci alt boyutun Cronbach’s Alfa (α) katsayısı .805 ve McDonald's Omega (ω) değeri .803; ikinci alt boyutun ise Cronbach’s Alfa (α) katsayısı .703 ve McDonald’s Omega (ω) değeri .702 olarak hesaplanmıştır. Uyarlanan ölçeğin Cronbach’s Alfa katsayısı .851 ve McDonald’s Omega (ω) değeri .850 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak, uyarlanan ölçek, öğretmenlerin okul iklimi algılarını ölçmede geçerli ve güvenilir bir veri toplama aracı olarak kabul edilebilir.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel iklim , Okul iklimi , Öğretmen algısı , Ölçek uyarlama

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması gerektiği belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

Adaptation of the School Climate Scale (SCS) to Turkish

Öz

Teachers' perceptions of school climate play a significant role in the effective performance of schools. However, it is observed in the literature that scales related to school climate are inadequate for various reasons such as timeliness, comprehensiveness, target audience, and practicality. Accordingly, the aim of this study was to adapt the scale developed by Johnson et al. (2007) to measure teachers' perceptions of school climate validly and reliably. The study data were obtained from 412 teachers working at different levels of schools. Exploratory and confirmatory factor analyses were conducted to establish the construct validity of the scale, respectively. The adapted scale consisted of 12 items with two sub-dimensions: "Instructional Climate" and "Accessible Climate." As a result of the analyses, the Cronbach's Alpha (α) coefficient for the first sub-dimension was .805 and the McDonald's Omega (ω) value was .803; and the Cronbach's Alpha (α) coefficient for the second sub-dimension was .703 and the McDonald's Omega (ω) value was .702. The adapted scale's Cronbach's alpha coefficient was calculated as .851 and its McDonald's Omega (ω) value as .850. Consequently, the adapted scale can be considered a valid and reliable data collection tool for measuring teachers' perceptions of school climate.

Anahtar Kelimeler

Organizational climate , School climate , Teacher perception , Scale adaptation

Etik Beyan

In this study, all rules specified in the "Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Directive" were adhered to. None of the actions specified in the second section of the directive, "Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics," were taken.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

Kaynakça

• Akbaba, A. & Erdoğan, H. (2014). Okul yöneticileri ve öğretmen görüşlerine göre okul ikliminin oluşması. The Journal of Academic Social Science, 5, 211-227. https://asosjournal.com/?mod=tammetin&makaleadi=&makaleurl=138530769_205%20AHMET%20AKBABA.pdf&key=32868
• Akbulut, Ö. & Çapık, C. (2022). Çok değişkenli istatistiksel analizler için örneklem büyüklüğü. Journal of Nursology, 25(2), 111-116. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2521696
• Akbulut, Y. (2010). Sosyal bilimlerde SPSS uygulamaları. İdeal Kültür yayıncılık.
• Argyris, C. (1958). Organizational health: What makes it healthy? Harvard Business Review, 36(6), 107-116.
• Bayram, N. (2013). Introduction to structural equation modeling. Ezgi kitabevi.
• Bear, G. G., Yang, C., Pell, M., & Gaskins, C. (2014). Validation of a brief measure of teachers’ perceptions of school climate: Relations to student achievement and suspensions. Learning Environments Research, 17, 339–354. https://link.springer.com/article/10.1007/s10984-014-9162-1
• Bozkurt, B. & Özkaya, Ö. (2024). The decision-making process of school administrators: Influencing factors, challenges, and recommendations. The Journal of Interdisciplinary Educational Research, 8(18), 138-150. https://doi.org/10.57135/jier.1490529
• Bursalıoğlu, Z. (2012). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış (17. baskı). Pegem akademi.
• Can, E., & Gündüz, Y. (2021). Öğretmenlerin sanal sınıf yönetimi yeterliği ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 574-591. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2021.21.62826-869543
• Canlı, S. (2016). Okul müdürlerinin öğretmenlere güveninin okul iklimine etkisi (Doktora tezi). İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
• Canlı, S., Demirtaş, H., & Özer, N. (2018). Okul iklimi ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online, 17(4), 1797-1811. https://core.ac.uk/reader/230035450
• Cohen, J., Pickeral, T., & McCloskey, M. (2009). Assessing school climate. Education Digest, 74(8), 45-48. https://www.researchgate.net/publication/234600033_Assessing_School_Climate
• Çevik, N. (2010). İlköğretim kurumlarında örgütsel iklim ile iş doyumu arasındaki ilişki (İstanbul ili örneği) (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Darling-Hammond, L. & DePaoli, J. (2020). Why school climate matters and what can be done to improve it. State Education Standard, 20(2), 7. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1257654.pdf
• DeWitt, P. & Slade, S. (2014). School climate change: How do I build a positive environment for learning? ASCD.
• Durnalı, M. & Filiz, B. (2019). Delaware okul iklimi ölçeği öğrenci versiyonunun Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Education Journal, 27(6), 2651-2661. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3513
• Ertekin, Y. (1978). Örgüt iklimi. Amme İdaresi Dergisi, 11(2), 16–35. https://ammeidaresi.hacibayram.edu.tr/documents/article/1/11/2/2_ertekin.pdf
• Ertem, H. Y. & Gökalp, G. (2017). Velilerin okul iklimi algısı ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 155-173.
• Esin, N. (2014). Veri toplama yöntem ve araçları: veri toplama araçlarının güvenirlik ve geçerliği. İçinde: Hemşirelikte araştırma: Süreç, uygulama ve kritik (Ed. Erdoğan, S., Nahcivan, N., Esin, N). Nobel tıp.
• Espelage, D. L., Polanin, J. R., & Low, S. K. (2014). Teacher and staff perceptions of school environment as predictors of student aggression, victimization, and willingness to intervene in bullying situations. School Psychology Quarterly, 29(3), 287-305.
• Freiberg, H. J. (2005). School climate: Measuring, improving and sustaining healthy learning environments. Routledge.
• Gay, L. R., Mills, G. E., & Airasian, P. W. (2009). Educational research: Competencies for analysis and applications, student value edition. Merrill.
• Ghavifekr, S. & Pillai, N. S. (2016). The relationship between school’s organizational climate and teacher’s job satisfaction: Malaysian experience. Asia Pacific Education Review, 17, 87-106. https://doi.org/10.1007/s12564-015-9411-8
• Gökdemir, F. & Yılmaz, T. (2023). Likert tipi ölçekleri kullanma, modifiye etme, uyarlama ve geliştirme süreçleri. Journal of Nursology, 26(2), 148-160. https://dergipark.org.tr/en/pub/jnursology/issue/78303/1319364
• Goddard, Y., Goddard, R., & Kim, M. (2015). School instructional climate and student achievement: An examination of group norms for differentiated instruction. American Journal of Education, 122(1), 111- 131.
• Güneş, Y., Özkan, H., & Sever, M. (2023). Örgüt ikliminin iş tatmini üzerindeki etkisi: ilkokul ve ortaokul üzerinde bir araştırma. Yönetim ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(1), 1-11. https://jmedusci.com/index.php/pub/article/view/15/8
• Halpin, A. W. & Croft, D. B. (1963). The organizational climate of schools. Midwest Administration Center of the University of Chicago.
• Haynes, N. M., Emmons, C., & Ben-Avie, M. (1997). School climate as a factor in student adjustment and achievement. Journal of Educational & Psychological Consultation, 8(3), 321–329. https://doi.org/10.1207/s1532768xjepc0803_4
• Haynes, N. M., Emmons, C., & Comer, J. P. (1994). School climate scales. Yale Child Study Center, Comer School Development Program.
• Hoy, W. K. & Clover, S. I. R. (1986). Elementary School Climate: A Revision of the OCDQ. Educational Administration Quarterly, 22, 93-110. https://doi.org/10.1177/0013161X86022001007
• Hoy, W. K. & Miskel, C. G. (2010). Eğitim yönetimi: Teori, araştırma ve uygulama (Ed. Selahattin Turan) (7. baskı). Nobel akademik yayıncılık.
• Hoy, W. K. & Tarter, C. J. (1992). Measuring the health of the school climate: A conceptual framework. NASSP Bulletin, 76(547), 160 74–79. http://doi.org/10.1177/019263659207654709
• Hoy, W. K. & Tarter, C. J. (1997). The road to open and healthy schools: A handbook for change, elementary edition. Corwin press.
• Hoy, W. K., Smith, P. A., & Sweetland, S. R. (2002). The development of the organizational climate index for high schools: Its measure and relationship to faculty trust. The High School Journal, 86(2), 38-49. https://doi.org/10.1353/hsj.2002.0023
• Johnson, B., Stevens, J. J., & Zvoch, K. (2007). Teachers' perceptions of school climate: A validity study of scores from the revised school level environment questionnaire. Educational and Psychological Measurement, 67(5), 833-844. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0013164406299102
• Johnson, R. L. & Morgan, G. B. (2016). Survey scales: A guide to development, analysis, and reporting. Guilford publications.
• Jones, A. & Shindler, J. (2016). Exploring the school climate-student achievement connection: Making sense of why the first precedes the second. Educational Leadership and Administration: Teaching and Program Development, 27, 35-51. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1094419.pdf
• Kline, P. (2015). A handbook of test construction: Introduction to psychometric design. Routledge.
• Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4. baskı). Guilford press.
• Knox, J. A. (2011). Teachers’ perceptions of job satisfaction and school climate in an era of accountability: A mixed methods study of two high schools on Tennessee’s high priority list (Doktora tezi). University of Tennessee. https://trace.tennessee.edu/utk_graddiss/1199
• Kocabaş, M. (2021). Örgüt iklimi ile çalışanların memnuniyeti arasındaki ilişki: English Home örneği (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Lazridou, A. & Tsolakidis, I. (2011). An exploration of organizational climate in Greek high schools. Academic Leadership: The Online Journal, 9(1), 8. https://scholars.fhsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1588&context=alj
• Lewin, K., Lippit, R., & White, R. K. (1939). Patterns of aggressive behaviour in experimentally created ‘social climate’. Journal of Social Psychology, 10, 271-290.
• Litwin, G. H. & Stringer, R. A. (1968). Motivation and organizational climate. Harvard University Graduate School of Business Administration.
• Manla, V. H. (2021). School climate: Its impact on teachers’ commitment and school performance. Journal of World Englishes and Educational Practices, 3(2), 21-35. https://www.researchgate.net/profile/Vilma-Manla/publication/349716719_School_Climate_Its_Impact_on_Teachers'_Commitment_and_School_Performance/links/62826c1337d496476ab3c6ca/School-Climate-Its-Impact-on-Teachers-Commitment-and-School-Performance.pdf?__cf_chl_tk=og9mS64nHDbZca2zKACJ.4aCywNmXBwT8CTiaHlFsDU-1752168978-1.0.1.1-xXf6nyP5BU3olvSe8Y5Ons3ICBEbzSNtUJm_RXaYv5o
• MEB (2025). Eğitim kademelerine göre öğretmen sayısı. Erişim adresi: https://istatistik.meb.gov.tr/OgretmenSayisi/EgitimKademelerineGore
• Nunnally J. C. & Bernstein I. H. (1994). Psychometric theory (3. baskı). McGraw-Hill.
• Orçan, F. (2018). Exploratory and confirmatory factor analysis: Which one to use first? Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 9(4), 414-421. https://doi.org/10.21031/epod.394323
• Özgenel, M. (2020). An organizational factor predicting school effectiveness: School climate. International Journal of Psychology and Educational Studies, 7(1), 38-50. https://doi.org/10.17220/ijpes.2020.01.004
• Papanastasiou, E. C. & Angeli, C. (2008). Evaluating the use of ICT in education: Psychometric properties of the survey of factors affecting teachers teaching with technology (SFA-T3). Journal of Educational Technology & Society, 11(1), 69-86. https://www.jstor.org/stable/pdf/jeductechsoci.11.1.69.pdf
• Prastiawan, A., Gunawan, I., Putra, A. P., Dewantoro, D. A., Cholifah, P. S., Nuraini, N. L. S., Rini, T. A., Pradipta, R. F., Raharjo, K. M., Prestiadi, D., & Surahman, E. (2020). Organizational climate in school organizations: A literature review. In 1st International Conference on Information Technology and Education (ICITE 2020) (pp. 725-728). Atlantis press. https://doi.org/10.2991/assehr.k.201214.327
• Schueler, B. E., Capotosto, L., Bahena, S., McIntyre, J., & Gehlbach, H. (2014). Measuring parent perceptions of school climate. Psychological Assessment, 26(1), 314.
• Schumacker, R. E. & Lomax, R. G. (2004). A beginner’s guide to structural equation modeling. Lawrence Erlbaum.
• Sia-ed, A. (2016). Organizational school climate and organizational health of Mountain Province state polytechnic college. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 15(4), 82-90.
• Sutherland, F. (1994). Teachers perceptions of school climate. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED379214.pdf
• Sweetland, S. R. & Hoy, W. K. (2000). School characteristics and educational outcomes: Toward an organizational model of student achievement in middle schools. Educational Administration Quarterly, 36(5), 703-729. https://www.researchgate.net/publication/258132400_School_Characteristics_and_Educational_Outcomes_Toward_an_Organizational_Model_of_Student_Achievement_in_Middle_Schools
• Şahin, İ., Akkaş, S., Yeşil, M., Dağlı, İ., & Ertan, U. (2018). Okul müdürlerinin okul yönetimine ilişkin özerklik algısı. Research in Educational Administration (s. 312-325). Cumhuriyet Üniversitesi yayınları.
• Tabanchnick, B.G. & Fidell, L.S. (2014). Using multivariate statistics (6. baskı). Pearson.
• Taber, K. S. (2018). The use of Cronbach’s Alpha when developing and reporting research instruments in science education. Research in Science Education, 48, 1273–1296. https://doi.org/10.1007/s11165-016-9602-2
• Tavşancıl, E. (2005). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Yargı yayınevi.
• Tezci, E. (2009). Teachers effect on ICT use in education: The Turkey sample. Procedia Social and Behavioral Sciences, 1(1), 1285-1294. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2009.01.228
• Tezci, E. (2011). Turkish primary school teachers’ perceptions of school culture regarding ICT integration. Education Tech Research Dev, 59, 429-443. https://doi.org/10.1007/s11423-011-9205-6
• Toprak, M., Saylık, A., & Kaya Törün, M. (2022). Türkiye’deki kamu okullarında bürokrasi: Mevcut ampirik çalışmaların tematik bir analizi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 58, 245-257. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1098054
• WHO (2025). Process of translation and adaptation of instruments. Erişim adresi: https://www.scribd.com/document/533869240/WHO-Guidelines-on-Translation-and-Adaptation-of-Instruments
• Yalçın, S. (2019). Ölçme araçlarının taşıması gereken özellikler: Geçerlik ve güvenirlik.
• Yang, C., Bear, G. G., Chen, F. F., Zhang, W., Blank, J. C., & Huang, X. (2013). Students' perceptions of school climate in the US and China. School Psychology Quarterly, 28(1), 7-24.
• Yılmaz, E. & Günay, O. (2016). Öğretmenlerin iş motivasyonlarının okul iklimi ve bazı değişkenler acısından incelenmesi. INES, 3063-3084. https://www.researchgate.net/profile/Ercan-Yilmaz/publication/316108804_Ogretmenlerin_is_motivasyonlarinin_okul_iklimi_ve_bazi_degiskenler_acisindan_incelenmesi/links/58f0dd10aca27289c2126ee4/Oegretmenlerin-is-motivasyonlarinin-okul-iklimi-ve-bazi-degiskenler-acisindan-incelenmesi.pdf
• Yılmaz, E. (2007). Kurum içi iletişim ortamı ile kurumsal güven arasındaki ilişki ve bir alan araştırması (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Yılmaz, F. & Demir, S. (2016). The validity and reliability study of revised school climate teacher survey’s Turkish version. International Journal of Assessment Tools in Education, 3(1), 85-100. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/373790
• Yılmaz, H., Çopur, İ. T., Uzun, E., & Koç, D. (2023). Investigation of the relationship between school climate and job satisfaction of teachers. Journal of Management and Educational Sciences, 2(3), 269-277. https://jmedusci.com/index.php/pub/article/view/34/31
• Yılmaz, K. & Altınkurt, Y. (2013). Örgütsel iklim ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 1–11. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/200351
• Yüksekbilgili, Ö. (2017). Özel sağlık işletmeleri çalışanlarının örgüt iklimi algılarının demografik özelliklerine göre incelenmesi. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 45-60.
• Yüner, B. (2018). Okul yönetişimi ile okul iklimi arasındaki ilişkinin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=vbVkXe1KChYWNElr1MuLZjZ-hikO8aplSY9NnqVant9-INhhs-lcVDC0-flbET6K
• Zhang, J. & Liu, Y. (2010). Organizational climate and its effects on organizational variables: An empirical study. International Journal of Psychological Studies, 2(2), 189-201. https://doi.org/10.5539/ijps.v2n2p189
• Zullig, K. J., Koopman, T. M., Patton, J. M. & Ubbes, V. A. (2010). School climate: Historical review, instrument development, and school assessment. Journal of Psychoeducational Assessment, 28(2), 139-152. https://psycnet.apa.org/doi/10.1177/0734282909344205