Kronik Hastalığı Olan Yaşlı Bireylerde Sağlık Okuryazarlığı Düzeyinin Başarılı Yaşlanmaya Etkisi

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 2, 41 - 57, 02.02.2026

Aykut Aydın , Aylin Aydın Sayılan

Öz

Bu araştırmada, kronik hastalığı olan yaşlılarda sağlık okuryazarlığı düzeyinin başarılı yaşlanmaya etkisini belirlemek amaçlandı.
Tanımlayıcı, kesitsel ve ilişki arayıcı tipteki çalışmanın örneklemini 182 yaşlı oluşturdu. Veriler, bilgi formu, sağlık okuryazarlığı ölçeği ve başarılı yaşlanma ölçeği ile toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde Student t testi, One-Way ANOVA, Pearson korelasyon analizi ve Lineer regresyon analizi kullanıldı. Bulgular: Araştırma kapsamına alınan katılımcıların yaş ortalamasının 70.00±3.51 olup; %57.1’inin kadın ve %84.2’sinin evli olduğu, %75.3’ünün eşiyle birlikte yaşadığı belirlendi. Hastaların Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği puanının 32.66±16.12; Başarılı Yaşlanma Ölçeği puanının ise 41.59±14.30 olduğu saptandı. Hastaların Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Başarılı Yaşlanma Ölçeği puanları arasında güçlü düzeyde (r=0.861, p<0.001) pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu belirlendi. Bu çalışmada, evli olan, eğitim durumu yüksek olan, eşiyle yaşayan, sağlığını iyi algılayan, yeterli süre uyuyabilen yaşlılarda sağlık okuryazarlığı ve başarılı yaşlanma puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu belirlendi (p<0,05). Bu çalışma sonucunda, kronik hastalığı olan yaşlıların sağlık okuryazarlığı düzeyinin düşük olduğu, sağlık okuryazarlığı düzeyi yüksek olan yaşlıların başarılı yaşlandığı saptandı. Ayrıca evli olan, eşiyle yaşayan, sağlığını iyi algılayan, yeterli süre uyuyabilen yaşlıların sağlık okuryazarlığının daha yüksek olduğu ve daha başarılı yaşlandıkları belirlendi.

Anahtar Kelimeler

Yaşlı , Kronik Hastalıklar , Sağlık Okuryazarlığı , Başarılı Yaşlanma

Kaynakça

• Alcalá, L.A. (2025). Media Literacy among the Elderly. In The International Encyclopedia of Media Literacy (eds R. Hobbs and P. Mihailidis). https://doi.org/10.1002/9781118978238.ieml0117.
• Bosnes, I., Nordahl, H.M., Stordal, E., Bosnes, O., Myklebust, T.Å., Almkvist, O. (2019). Lifestyle predictors of successful aging: A 20-year prospective HUNT study. PLoS One.; 14(7):e0219200. doi: 10.1371/journal.pone.0219200.
• Candemir, B., Yıldırım, F., Yaşar, E., Erten, Y., Göker, B. (2023). Relationship between Health Literacy and Frailty in Older Adults with Chronic Kidney Disease. Exp Aging Res. 49(3):201-213. doi: 10.1080/0361073X.2022.2068326.
• Celik, S., Bulbul, E., Kolcu, M., Anataca, G. (2023). The relationship between diabetes burden and successful ageing in diabetic elderly patients. Rev Assoc Med Bras (1992). 69(5):e20221644. doi: 10.1590/1806-9282.20221644.
• Cha, N.H., Seo, E.J., Sok, S.R. (2012). Factors influencing the successful aging of older Korean adults. Contemp Nurse. 41(1):78-87. doi: 10.5172/conu.2012.41.1.78.
• Chen, X., Wang, N. (2025). How does digital literacy affect the health status of senior citizens? Micro-level evidence from the CFPS data. BMC health services research, 25(1), 153. https://doi.org/10.1186/s12913-025-12314-7.
• David, D., Barnes, D.E., McMahan, R.D., Shi, Y., Katen, M.T., Sudore, R.L. (2018). Patient Activation: A Key Component of Successful Advance Care Planning. J Palliat Med. 21(12):1778-1782. doi: 10.1089/jpm.2018.0096.
• Dipietro, L., Fiatarone Singh, M., Fielding, R., Nose, H. (2012). Successful aging. Journal of aging research, 2012, 438537. https://doi.org/10.1155/2012/438537.
• Dogra, S., Dunstan, D.W., Sugiyama, T., Stathi, A., Gardiner, P.A., Owen, N. (2022). Active Aging and Public Health: Evidence, Implications, and Opportunities. Annu Rev Public Health. 43:439-459. doi: 10.1146/annurev-publhealth-052620-091107.
• Estebsari, F., Dastoorpoor, M., Khalifehkandi, Z. R., Nouri, A., Mostafaei, D., Hosseini, M., Esmaeili, R., Aghababaeian, H. (2020). The Concept of Successful Aging: A Review Article. Current aging science, 13(1), 4–10. https://doi.org/10.2174/1874609812666191023130117. Foster, L., Walker, A. (2015). Active and successful aging: a European policy perspective. The Gerontologist, 55(1), 83–90. https://doi.org/10.1093/geront/gnu028.
• Gomez, E.M., Woods, S.P., Beltran-Najera, I. (2024). Successful Aging is Associated with Better Health Literacy in Older Adults with HIV Disease. AIDS Behav. 28(3):811-819. doi: 10.1007/s10461-023-04183-0.
• Guo, K., Ouyang, J., Minhat, H.S. (2023). The mediating role of health literacy between the presence of chronic disease and psychological distress among older persons in Xi'an city of China. BMC Public Health. 23(1):2530. doi: 10.1186/s12889-023-17315-x.
• Güngen, C., Ertan, T., Eker, E., Yaşar, R., Engin, F. (2002). Standardize Mini Mental Testinin Türk toplumunda hafif demans tanısında geçerlik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 13, 273-281.
• Hazer, O., Ateşoğlu, L. (2019). Yaşlılarda sağlık okuryazarlığının başarılı yaşlanma üzerine etkisi: Ankara ili örneği. Akdemir N, editör. Geriatri ve Gerontolojiye Disiplinlerarası Yaklaşım. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 4856.
• Hsu, H.C., Tsai, C.Y., Chang, M.C., Luh, D.L. (2010). Constructing area-level indicators of successful ageing in Taiwan. Health Soc Care Community. 18(1):70-81. doi: 10.1111/j.1365-2524.2009.00875.x.
• Jia, Q., Wang, H., Wang, L., Wang, Y. (2022). Association of Health Literacy With Medication Adherence Mediated by Cognitive Function Among the Community-Based Elders With Chronic Disease in Beijing of China. Front Public Health. 10:824778. doi: 10.3389/fpubh.2022.824778.
• Katz, S., Calasanti, T. (2015). Critical perspectives on successful aging: does it "appeal more than it illuminates"?. The Gerontologist, 55(1), 26–33. https://doi.org/10.1093/geront/gnu027.
• Kim, S., Park, C., Park, S., Kim, D. J., Bae, Y. S., Kang, J. H., Chun, J. W. (2025). Measuring Digital Health Literacy in Older Adults: Development and Validation Study. Journal of medical Internet research, 27, e65492. https://doi.org/10.2196/65492.
• Kim, S.H., Park, S., Park, K.S. (2017). Correlates of Successful Aging in South Korean Older Adults: A Meta-Analytic Review. Asia Pac J Public Health. 29(7):544-559. doi: 10.1177/1010539517717021.
• Kolcu, M., Bulbul, E., Celik, S., Anataca, G. (2023). The relationship between health literacy and successful aging in elderly individuals with type 2 diabetes. Prim Care Diabetes. 17(5):473-478. doi: 10.1016/j.pcd.2023.06.009.
• Kozak, F., Çevik Akyıl, R. (2021). Yaşlı Bireylerde Sağlık Okuryazarlığı ile Yaşam Kalitesi İlişkisi. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 4(3), 122-132. https://doi.org/10.54189/hbd.997788.
• Kulakçı-Altıntaş, H., Ayaz-Alkaya, S. (2025). Health literacy and successful aging in older adults: A predictive correlational design. Geriatr Nurs. 61:408-413. doi: 10.1016/j.gerinurse.2024.12.003.
• Lima, A.C.P., Maximiano-Barreto, M.A., Martins, T.C.R., Luchesi, B.M. (2024). Factors associated with poor health literacy in older adults: A systematic review. Geriatr Nurs. 55:242-254. doi: 10.1016/j.gerinurse.2023.11.016.
• Lin, K., Ning, Y., Mumtaz, A., Li, H. (2022). Exploring the Relationships Between Four Aging Ideals: A Bibliometric Study. Frontiers in public health, 9, 762591. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.762591.
• Martineau, A., Plard, M. (2018). Successful aging: analysis of the components of a gerontological paradigm. Geriatr Psychol Neuropsychiatr Vieil. 16(1):67-77. English. doi: 10.1684/pnv.2018.0724.
• Martinson, M., Berridge, C. (2015). Successful aging and its discontents: a systematic review of the social gerontology literature. The Gerontologist, 55(1), 58–69. https://doi.org/10.1093/geront/gnu037.
• Miller, T.A. (2016). Health literacy and adherence to medical treatment in chronic and acute illness: A meta-analysis. Patient Educ Couns. 99(7):1079-1086. doi: 10.1016/j.pec.2016.01.020.
• Özsungur, F., Hazer, O. (2017). Başarılı Yaşlanma Ölçeği (BYÖ) Türkçe versiyonu. International Journal of Education Technology and Scientific Researches, 2(4), 184-206.
• Reker, G.T. (2009). A Brief Manual of the Successful Aging Scale (SAS), doi: 10.13140/2.1.4238.720.
• Rowe, J. W., Kahn, R. L. (1997). Successful aging. The Gerontologist, 37(4), 433–440. https://doi.org/10.1093/geront/37.4.433.
• Shams-Ghahfarokhi Z. (2025). Challenges in health and technological literacy of older adults: a qualitative study in Isfahan. BMC geriatrics, 25(1), 247. https://doi.org/10.1186/s12877-025-05893-x.
• Shi, Z., Du, X., Li, J., Hou, R., Sun, J., Marohabutr, T. (2024). Factors influencing digital health literacy among older adults: a scoping review. Frontiers in public health, 12, 1447747. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1447747.
• Su, B., Li, D., Xie, J., Wang, Y., Wu, X., Li, J., Prieto-Alhambra, D., Zheng, X. (2023). Chronic Disease in China: Geographic and Socioeconomic Determinants Among Persons Aged 60 and Older. J Am Med Dir Assoc. 24(2):206-212.e5. doi: 10.1016/j.jamda.2022.10.002.
• Suka, M., Odajima, T., Kasai, M., Igarashi, A., Ishikawa, H., Kusama, M., Nakayama, T., Sumitani, M., Sugimori, H. (2013). The 14-item health literacy scale for Japanese adults (HLS-14). Environ Health Prev Med. 18(5):407-15. doi: 10.1007/s12199-013-0340-z.
• Türkoğlu, N., Kılıç, D. (2021). Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 24(1): 25-33. DOI: 10.17049/ataunihem.662054.
• World Health Organization. (‎2002)‎. Active ageing: a policy framework. World Health Organization. https://iris.who.int/handle/10665/67215.
• Yalcinoz, B.H, Aktas, B., Bakan, A.B. (2020). An investigation of the relationship between ageing in place and successful ageing in elderly individuals. Psychogeriatrics. 20(4):473-479. doi: 10.1111/psyg.12534.
• Zhou, Y., Sun, Y., Pan, Y., Dai, Y., Xiao, Y., Yu, Y. (2025). Prevalence of successful aging in older adults: A systematic review and meta-analysis. Arch Gerontol Geriatr. 128:105604. doi: 10.1016/j.archger.2024.105604.