Z KUŞAĞININ OKULA BAŞLAMA YILINDAN GÜNÜMÜZE AKRAN ZORBALIĞI: BİR DOKÜMAN İNCELEMESİ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 93 - 114, 26.12.2025

Birsel Aybek , Serdar Koç

https://doi.org/10.31798/ses.1797054

Öz

Bu çalışma, 2006–2024 yılları arasında Türkiye’de yürütülmüş ve Z kuşağının okula başlayıp devam ettiği süreçte akran zorbalığını inceleyen akademik araştırmaları sistematik biçimde analiz etmektedir. Z kuşağı bu çalışmada 2000 yılı ve sonrası doğan bireyler olarak kabul edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yapılmıştır. Doküman analizi kapsamında çalışmalardan yayın türleri, kullanılan yöntem türleri, örneklem büyüklükleri, araştırmaların yapıldığı eğitim kademeleri ve yayın yılları betimleyici analizlerle sınıflandırılmıştır. Bulgular, en çok yapılan yayın türünün yüksek lisans tez çalışmaları, en sık tercih edilen yöntemin nicel araştırmalar, çalışmalarda örneklem büyüklüğünün en çok 201-500 katılımcı olduğu, ortaokul ve lise düzeyindeki öğrenciler üzerinde yürütülen çalışmaların ağırlıklı olduğunu, en çok çalışmanın ise 2021 ile 2024 yılları arasında yapıldığını ortaya koymuştur. Çalışma sonucunda araştırmacılara; okul öncesi kademesinde veli katılımlı çalışmaların yapılması, nitel ve karma yöntemler ile yapılan çalışma sayısının artırılması, akran zorbalığını azaltıcı rehber olacak nitelikte çalışmalara yer verilmesi ve akran zorbalığı ile ilgili daha fazla doktora tezi düzeyinde araştırmaların yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Z Kuşağı , Akran Zorbalığı , Doküman Analizi , Okul

PEER BULLYING FROM THE START OF GENERATION Z'S SCHOOLING TO THE PRESENT A DOCUMENTARY REVIEW

Öz

This study systematically analyzes academic studies conducted in Turkey between 2006 and 2024 that examine peer bullying during the period when Generation Z starts and continues school. In this study, Generation Z is accepted as individuals born in 2000 and after. Document analysis, which is one of the qualitative research methods, was conducted in the study. Within the scope of document analysis, the types of publications, types of methods used, sample sizes, educational levels at which the studies were conducted, and publication years were classified with descriptive analyzes. The findings revealed that the most common publication type was master's theses, the most frequently preferred method was quantitative research, the sample size in the studies was at most 201-500 participants, the majority of studies were conducted on middle school and high school students, and the most studies were conducted between 2021 and 2024. As a result of the study, the researchers; It is recommended that studies with parent participation be conducted at the preschool level, the number of studies conducted with qualitative and mixed methods be increased, studies that will be a guide to reduce peer bullying be included, and more doctoral thesis level research be conducted on peer bullying.

Anahtar Kelimeler

Generation Z , Peer Bullying , Document Analysis , school

Kaynakça

• Albayrak, S. (2012). İlköğretim okullarında zorbalığı önleme programının etkisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı. İstanbul.
• Bayhan, V. (2020). Z kuşağı lise gençlerinde sosyal medya bağımlılığı ile siber zorbalık ve siber mağduriyet deneyimleri. İlahiyat Akademi, 12, 117-144.
• Beran, T., & Li, Q. (2007). The relationship between cyberbullying and school bullying. Journal of Student Wellbeing, 1(2), 15-33.
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Centers for Disease Control and Prevention. (2021). Understanding Bullying. National Center for Injury Prevention and Control. https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/bullying/CDC_Bullying_Infographic_2021.pdf
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.
• Espelage, D. L., & Swearer, S. M. (2003). Research on school bullying and victimization: What have we learned and where do we go from here? School Psychology Review, 32(3), 365–383.
• Göktaş, Y., Küçük, S., Aydemir, M., Telli, E., Arpacık, Ö., Yıldırım, G., & Reisoğlu, İ. (2012). Türkiye’de eğitim teknolojileri araştırmalarındaki eğilimler: 2000-2009 Dönemi makalelerinin içerik analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(1), 177-199.
• Hebebci, M., Çelik, İ. & Şahin, İ. (2016). Eğitim ortamlarında etkileşimli tahta kullanımı: Araştırmalar ve eğilimler. Eğitim, Bilim ve Teknoloji Araştırmaları Dergisi, 1 (1), 55-76.
• Hinduja, S., & Patchin, J. W. (2019). Cyberbullying: Identification, prevention, and response (3rd ed.). Routledge.
• Inchley, J., Currie, D., Budde, H., Lorant, V., Samdal, O., Torsheim, T., & van der Sluijs, W. (Eds.). (2020). Spotlight on adolescent health and well-being: Findings from the 2017/2018 Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) survey in Europe and Canada. WHO Regional Office for Europe.
• Kılınç, S. (2023). Türkiye’de akran zorbalığı konusunda yapılan çalışmaların sistematik analizi (2010-2020). Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 97-115. https://doi.org/10.57115/karefad.1276921
• Korkmaz, T., Erkin, M., & Atbaşı, Z. (2021). Akran zorbalığı kavramının lisansüstü tezlerde incelenmesi. Turkish Special Education Journal: International, 3(1), 1-19.
• Kowalski, R. M., & Limber, S. P. (2013). Psychological, physical, and academic correlates of cyberbullying and traditional bullying. Journal of Adolescent Health, 53(1), S13-S20.
• Kowalski, R. M., Giumetti, G. W., Schroeder, A. N., & Lattanner, M. R. (2014). Bullying in the digital age: A critical review and meta-analysis of cyberbullying research among youth. Psychological Bulletin, 140(4), 1073–1137. https://doi.org/10.1037/a0035618
• Kowalski, R. M., Limber, S. P., & Agatston, P. W. (2020). Cyberbullying: Bullying in the digital age (4th ed.). Wiley-Blackwell.
• Mannheim, K. (1952). Essays on the Sociology of Knowledge. Routledge & Kegan Paul.
• McCrindle, M., & Fell, A. (2020). The abc of xyz: Understanding the global generations. McCrindle Research.
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation (2nd ed.). Jossey-Bass.
• Miles, M.B. & Huberman, A. M. (2015). Nitel veri analizi. (Çev. Ed. Sadegül Akbaba Altun ve Ali Ersoy). Ankara: Pegem
• Noblit, G. W., & Hare, R. D. (1988). Meta-ethnography: Synthesizing qualitative studies. SAGE Publications.
• Olweus, D. (1993). Bullying At school: What we know and what we can do. Oxford: Blackwell.
• Organisation for Economic Co-operation and Development. (2019). PISA 2018 Results (Volume III): What School Life Means for Students’ Lives. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/acd78855-en
• Pew Research Center. (2018, May 31). Teens, social media & technology 2018. https://www.pewresearch.org/internet/2018/05/31/teens-social-media-technology-2018/
• Pişkin, M. (2010). Examination of peer bullying among primary and middle school children in Ankara. Education and Science, 35 (156), 175-189.
• Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5), 1–6. https://doi.org/10.1108/10748120110424816
• Rigby, K. (2002). New perspectives on bullying. Jessica Kingsley Publishers.
• Seçer, İ., Ay, İ., Ozan, C., & Yılmaz, B. Y. (2014). Rehberlik ve psikolojik danışma alanındaki araştırma eğilimleri: Bir içerik analizi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 5(41), 49-60.
• Seven, Z. D., & Uçar Çabuk, F. (2023). Okul öncesi dönemde akran zorbalığı ile ilgili yapılan çalışmaların incelenmesi. International Journal of Arts and Social Studies, 6(10), 1-17.
• Smith, P. K., Mahdavi, J., Carvalho, M., & Tippett, N. (2008). Cyberbullying: Its nature and impact in secondary school pupils. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 49(4), 376–385.
• Sözbilir, M., & Kutu, H. (2008). Development and current status of science education research in Turkey. Essays in Education [Special issue], 1-22.
• Tokunaga, R. S. (2010). Following you home from school: A critical review and synthesis of research on cyberbullying victimization. Computers in Human Behavior, 26(3), 277-287.
• Twenge, J. M. (2017). İgen: Why today’s super-connected kids are growing up less rebellious, more tolerant, less happy—and completely unprepared for adulthood. Atria Books.
• UNESCO. (2017). School violence and bullying: Global status report. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000246970
• Viner, R. M., Ozer, E. M., Denny, S., Marmot, M., Resnick, M., Fatusi, A., & Currie, C. (2019). Adolescence and the social determinants of health. The Lancet, 393(10170), 727–738. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31830-0