Çevre Hakkının Anayasa Mahkemesi Önünde Bireysel Başvuruya Konu Edilebilirliği ve Konuya İlişkin Olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Yaklaşımı
Öz
Sanayileşme, kentleşme ve hızlı nüfus artışı olgularına bağlı olarak insan yaşamı üzerindeki etkisi yoğunlaşan çevre sorunları, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası bir insan hakları meselesi haline gelmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın (“Anayasa”) madde 56 hükmü tek başına, çevre hakkının bireysel başvuru bağlamında konu bakımından yetki kriterini Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi (“AYM”) nezdinde sağlamamaktadır. Bu nedenle, AYM’ye çevre hakkına dayanılarak yapılan bireysel başvurularda öncelikle konu ve kişi bakımından kabul edilebilirlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığının tespit edilmesi önem arz etmektedir. Kabul edilebilirlik şartını sağlayan bireysel başvuruların esas bakımından incelenmesi aşamasında ise AYM’nin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (“AİHM”) içtihatlarına paralellik gösteren bir yaklaşımı tercih ettiği gözlemlenmektedir. Ne var ki, AİHM içtihatları ile uyumlu gözüken AYM’nin bu yaklaşımı, Türkiye’deki pek çok çevre sorununun anayasal düzlemde bireysel başvuru yoluyla çözüme kavuşmasını sağlamakta yetersiz kalabilmektedir.
Anahtar Kelimeler
İnsan Hakları, Çevre Hakkı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, Kabul Edilebilirlik Kriterleri
Kaynakça
- Akad M., Dinçkol Vural B., ve Bulut N., “Genel Kamu Hukuku”, Der Yayınları, 13. Baskı, 2018, Sayfa 286.
- Akbulut Peerzada, Rabia, “Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Hakların İkincilleştirilmesinin Bir Nedeni Olarak ‘Aşamalı Sağlama’ Kavramı”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Sayı: 1, 2018. Erişim Tarihi: 23 Şubat 2021, URL: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/428230.
- Arıkan, Engin, “Çevreci Düşünce ve Çevre Hukuku İçin Radikal Bir Kılavuz: Anne Naess’in Derin Ekoloji Yaklaşımı”, Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Sayı: 2 (1), 2020. Erişim Tarihi: 17 Şubat 2021. URL: http://openaccess.tau.edu.tr/ xmlui/bitstream/handle/20.500.12846/111/3-8.pdf?sequence=1&isAllowed=y.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Branduse/ Romanya, No: 6586/03, 07.07.2009, Erişim Tarihi: 17.02.2021. URL: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-92073%22]}.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Brincat ve Diğerleri/ Malta, No: 60908/11, 62110/11, 62129/11, 62312/11 ve 62338/11, 24.10.2014. Erişim Tarihi: 17.02.2021. URL: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-145790%22]}.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Budayeva ve Diğerleri/ Rusya, No: 15339/02, 21166/02, 20058/02, 11673/02 ve 15343/02, 29.09.2008. Erişim Tarihi: 18.02.2021. URL: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22fulltext%22:[%22budayeva%22],%22doc umentcollectionid2%22:[%22GRANDCHAMBER%22,%22CHAMBER%22],%22itemid%22:[%22001-85436%22]}.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Büyük Daire, Öneryıldız/Türkiye, No: 48939/99, 30.11.2004. Erişim Tarihi: 17.02.2021. URL: https://hudoc.echr.coe.int/tur-#{%22fulltext%22:[%22%C3%B6nery%C4%B1ld%C4%B1z%22],%22documentcollectionid2%22:[%22GRANDCHAMBER%22,%22CHAMBER%22],%22itemid%22:[%22001-67614%22]}.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Di Sarno ve Diğerleri/ İtalya, No: 30765/08, 10.04.2012. Erişim Tarihi: 17.02.2021. URL: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22appno%22:[%2230765/08%22],%22itemid%22:[%22001-108480%22]}.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Fadeyeva/ Rusya, No: 55723/00, 30.11.2005. Erişim Tarihi: 18.02.2021. URL: https://hudoc.echr.coe.int/tur#{%22fulltext%22:[%22Fadeyeva%22],%22documentcollectionid2%22:[%22GRANDCHAMBER%22,%22CH AMBER%22],%22itemid%22:[%22001-69315%22]}.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Fredin/ İsveç (No. 1), No: 12033/86, 18.02.1991. Erişim Tarihi: 20.02.2021. URL: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22fulltext%22:[%22fredin%22],%22documentcollectionid2%22:[%22GRANDCHAMBER%22,%22CH AMBER%22],%22itemid%22:[%22001-57651%22]}.
