Türk Hukukunda Küçüğe Yönelik Tıbbî Müdahalelerde Rıza

Consent to medical interventions on minors, whether fully incapacitated or limited incapacitated, is given by the legal representative of the minor. Although the right to give consent is a right that is strictly attached to the person, the legal regulation stipulates that this right is exercised by the legal representative in order to protect the minor. In addition, the opinion of the minor should be sought as much as possible and the minor should be included in the decision-making process as much as possible. It is also argued in the doctrine that limited incompetents have the power of discernment and the provision of Art. 16/2 of the Civil Code should be taken into consideration. According to this provision, even if they do not have full capacity, those who have the power of discernment can exercise their rights that are strictly bound to the person on their own. The problem in this view stems from the nature of the power of discernment, i.e. its relativity. Therefore, it varies from person to person and from one medical intervention to another. Besides, some medical interventions both exceed the minor's capacity of discernment and fall outside the scope of intervention of the legal representative. In such interventions that are not mandatory for the continuation of the minor's life. Especially aesthetic interventions for beautification purposes, which are similar to interventions such as organ and tissue transplantation, sterilization, and treatments such as the use of sex hormone suppressing drugs are evaluated in this context.

Türk hukukunda kişinin vücut bütünlüğüne yönelen tüm eylemler haksız fiil oluşturur. Bunun istisnalarından birisi hukuka uygunluk sebepleri arasında yer alan tıbbî müdahaleye rızadır. 1219 s. Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun m. 70 ve Hasta Hakları Yönetmeliği hükümleri gereği, ister tam ehliyetsiz ister sınırlı ehliyetsiz olsun, küçüğe yönelik tıbbî müdahalelerde rıza küçüğün yasal temsilcisi tarafından verilir. Rıza verme hakkı kişiye sıkı surette bağlı bir hak olmasına rağmen, yasal düzenleme kapsamında bu hakkın yasal temsilci tarafından kullanılması öngörülmüştür. Yine yasa gereği mümkün olduğunca küçüğün fikri de alınmaya çalışılmalı ve küçük mümkün mertebe karar sürecine dâhil edilmelidir. Küçüğe yönelen tıbbî müdahaleler konusunda rızayı yasal temsilcinin vermesi karşısında doktrinde sınırlı ehliyetsizlerin ayırt etme gücüne sahip oldukları ve MK m. 16/2 hükmünün dikkate alınması gerektiği de savunulmaktadır. Bu hükme göre tam ehliyetli olmasa da ayırt etme gücüne sahip olanlar kişiye sıkı surette bağlı olan haklarını tek başlarına kullanabilirler. Bu görüşün küçüğe yönelik tıbbî müdahaleler konusunda sıkıntılı olduğu kısım ayırt etme gücünün yapısından, yani nispîliğinden ileri gelir. Ayırt etme gücü, somut tıbbî müdahalede takdir edilmesi gereken bir unsurdur. Türk hukukunda bunun için bir yaş belirlenmemiştir. Dolayısıyla kişiden kişiye ve tıbbî müdahaleden diğerine değişiklik göstermektedir. Öte yandan bazı tıbbî müdahaleler hem küçüğün ayırt etme gücünü aşmakta hem de yasal temsilcinin müdahale alanının dışında kalmaktadır. Küçük için zorunlu olmayan bu tür müdahalelerde yasal temsilcinin küçük adına karar verememesi gerekir. Özellikle organ ve doku nakli, sterilizasyon gibi müdahalelere benzerlik gösteren güzelleştirme amaçlı estetik müdahaleler ve cinsiyet hormonlarını baskılayıcı ilaçların kullanılması gibi tedaviler bu bağlamda değerlendirilir.