Eşit İşlem İlkesinin Anonim Şirketlerde Pay Sahipleri Dışındaki Kişiler Yönünden Uygulanabilirliği

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 1, 387 - 407, 10.07.2025

Habibe Dinç Doğan

https://doi.org/10.56701/shd.1601877

Öz

Sözcük anlamı “kanunlar yönünden insanlar arasında ayrım bulunmaması durumu” olarak tanımlanabilen eşitlik, hem özel hukukta hem kamu hukukunda farklı kapsamlarda yer almaktadır. Türk ticaret hukukunda da yargı kararları ve öğreti tarafından uzun süredir kabul edilmekte olan eşit işlem ilkesi, 13.01.2011 tarihinde kabul edilen 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ile yasal düzenlemeye kavuşmuştur. TTK m. 357 hükmü uyarınca “pay sahipleri eşit şartlarda eşit işleme tabi tutulur”. Hükmün gerekçesinde, kurumsal yönetim yaklaşımından hareket eden bazı yabancı yazarların “eşit işlem ilkesine pay sahiplerini aşan ve tüm şirket ilgililerini kapsayan bir boyut kazandırmak” istedikleri, ancak TTK m. 357’nin ilkeyi pay sahiplerine özgülediği belirtilmiştir. Çalışmada öğretideki eşit işlem ilkesinin pay sahiplerini aşan boyutta uygulanması gerektiği yönündeki görüşler irdelenecek; kendi görüşümüz sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Anonim Şirket , Eşit İşlem İlkesi , Pay Sahipleri , Yönetim Kurulu , Eşitlik İlkesi

Enforceability of the Equal Treatment Principle in Joint Stock Companies for Persons Other Than Shareholders

Öz

Equality, which can be defined as ‘the state of no discrimination between people in terms of laws’, is included in different scopes in both private and public law. In Turkish commercial law, the equal treatment principle, which has been accepted by judicial decisions and the doctrine, has been legally regulated by the Turkish Commercial Code No. 6102 (TCC) adopted on 13.01.2011. Pursuant to Article 357 of the TCC, ‘shareholders shall be subject to equal treatment under equal conditions’. In the reasoning of the provision, it is stated that some foreign authors, who are motivated by the corporate governance approach, wished to give the principle of equal treatment a dimension that goes beyond the shareholders and covers all company stakeholders, but Article 357 of the TCC specifically defines the principle for the shareholders. In this study, the opinions in the doctrine that equal treatment principle should be applied beyond the shareholders will be analysed and our own opinion will be presented.

Anahtar Kelimeler

Joint Stock Company , Equal Treatment Principle , Shareholders , Board of Directors , Equality Principle

Kaynakça

• Akdağ Güney, Necla. “Yeni Yasal Düzenlemeler Çerçevesinde Tüzel Kişi Ortağın Yönetim Kurulunda Temsili”. İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 10/2 (2011), 273-294.
• Akdağ Güney, Necla. “Anonim Şirketlerde Eşitlik İlkesi”. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 18/3-4 (2014), 115-135.
• Akdağ Güney, Necla. Anonim Şirket Yönetim Kurulu. Ankara: Vedat Kitapçılık, 2017.
• Akın, Murat Yusuf – Yağmur, Setenay. “Türk Anonim Şirketler Hukukunda Eşit İşlem İlkesinin Uygulanması Açısından Objektif Kriter Kavramı”. Terazi Hukuk Dergisi 13/144 (2018), 96-105.
• Akın, Murat Yusuf. Şirketler Hukukunda ve Özellikle Anonim Şirketlerde Pay Sahibinin Sadakat Borcu. İMKB, 2002.
• Any., Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Kanun No. 2709) Resmî Gazete 17863 (9 Kasım 1982). Erişim 1 Aralık 2024. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• Bahar Sayın, Hediye. Pay Sahibi Haklarının Korunması Kapsamında Anonim Şirket Yönetim Kurulu Kararlarının Butlanı. İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık, 2015.
• Bahar Sayın, Hediye. “Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Toplantı Dışında Bilgi Alma Hakkının Konusu”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi 124/Mayıs Haziran (2016), 485-496.
• Bahar Sayın, Hediye. “Yönetim Kurulu Üyelerinin Kişisel Haklarının Kurul Kararı ile İhlal Edilmesi ve İlgili Kararların Butlanı”. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Akar Öcal Armağanı 2/3 (2016), 201-210.
• Bahtiyar, Mehmet. Ortaklıklar Hukuku. İstanbul: Beta Basım Yayın, 2024.
• Baş, Kadir. “Anonim Şirketlerde Belirli Bir Pay Sahibi Grubu Tarafından Aday Gösterilen Yönetim Kurulu Üyelerine Veto Hakkı Tanınabilir Mi?” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 29/2 (2023), 1273-1291.
• Bilgin, Esra Pınar. “Anonim Ortaklıklar Hukukunda Eşit İşlem İlkesi ve İlkeye Aykırılığın Yaptırımları”. Banka ve Finans Hukuku Dergisi 5/19 (2016), 997-1019.
• Böckli, Peter. Schweizer Aktienrecht. Schulthess Verlag, 2009.
• Burckhardt, Christoph. Loyalitätsaktien im schweizerischen Recht de lege lata und de lege ferenda. Dike Verlag, 2023.
• Dinç Doğan, Habibe. Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulunun Eşit İşlem Yükümlülüğü. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
• Directive (EU) 2017/1132 of The European Parliament and of The Council (14 Haziran 2017) Erişim 1 Aralık 2024. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=%20CELEX:32017L1132
• Dural, Mustafa – Öğüz, Tufan. Kişiler Hukuku Cilt II Gerçek ve Tüzel Kişiler. Ankara: Filiz Kitabevi, 2022.
• Eminoğlu, Cafer. Türk Ticaret Kanunu’nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance). İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık, 2014.
• Eminoğlu, Cafer. “Anonim Şirket Pay Sahipleri Açısından "Eşit Şartlarda Eşit İşlem" İlkesi”. Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku (TFM) Dergisi (2015), 79-87.
• Erdem, Ercüment. “Türk ve İsviçre Hukuklarında Eşit İşlem İlkesi”. İsviçre Borçlar Kanunu’nun İktibasının 80. Yılında İsviçre Borçlar Hukukunun Türk Ticaret Hukukuna Etkileri (2009), 393-407.
• Erdem, Nuri. Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi. Ankara: Vedat Kitapçılık, 2019.
• Eroğlu, Muzaffer. “Payları Borsada İşlem Gören Halka Açık Şirketlerde Kurumsal Yönetim İlkelerine İlişkin Yeni Sistem”. Legal Hukuk Dergisi 12/136 (2014), 31-71.
• eSerPK, Sermaye Piyasası Kanunu (Kanun No. 2499) Resmî Gazete 17416 (30 Temmuz 1981) Erişim 1 Aralık 2024. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2499.pdf
• eTTK, Türk Ticaret Kanunu (Kanun No. 6762) Resmî Gazete 9353 (9 Temmuz 1956). Erişim 1 Aralık 2024. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/5.3.6762.pdf
• Fernando, A. C. Corporate Governance Principles, Policies and Practices. India: Pearson, 2011.
• Forstmoser, Peter vd. Schweizerisches Aktienrecht. St mpfli Verlag AG, 1996.
• Gerekçe, Türk Ticaret Kanunu (6102) Madde Gerekçeleri. Erişim 1 Aralık 2024. https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/gerekceler/turk-ticaret-kanunu-madde-gerekceleri/1
• Götze, Cornelius. Münchener Kommentar zum Aktiengesetz: AktG Band 1: §§ 1-75. C.H. Beck, 6. Auflage, 2024.
• Gürbüz Gökberk, İdil Nur. Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Bakımından Eşit İşlem İlkesi. İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık, 1. Basım, 2020.
• Hueck, Götz. Der Grundsatz der Gleichmäßigen Behandlung im Privatrecht. München und Berlin: 1958.
• Huguenin Jacobs, Claire. Das Gleichbehandlungsprinzip im Aktienrecht. Schulthess Polygraphischer Verlag, 1994.
• Hüffer, Uwe – Koch, Jens. Aktiengesetz Beck’sche Kurz-Kommentare Band 53. Verlag C.H. Beck oHG, 2024.
• İİK, İcra ve İflas Kanunu (Kanun No: 2004) Resmî Gazete 2128 (19 Haziran 1932) Erişim 1 Aralık 2024. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.2004.pdf
• Karahan, Sami. Anonim Şirketlerde Tasfiye. Konya: Mimoza Yayıncılık, 1998.
• Karasu, Rauf. “Türk Ticaret Kanunu Tasarısı'na Göre Anonim Şirketlerde Pay Sahibinin Bilgi Alma Hakkı”. Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 23/2 (2005), 73-114.
• Karayalçın, Yaşar. “İsviçre Borçlar Kanunu’nda Anonim Şirketler Hukuku Alanında Yapılan Değişiklikler”. BATİDER 17/1 (1993), 5-48.
• Kendigelen, Abuzer. “Türk Ticaret Kanunu Tasarısında İntifa Senetleri” BATİDER 25/2 (2009), 57-72.
• Kırca, İsmail vd. Anonim Şirketler Hukuku Cilt 1. Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 1. Basım, 2013.
• Kortunay, Ayhan. 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununa Göre Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu ve Üyelerin Bilgi Edinme Hakkı. İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık, 1. Basım, 2015.
• KYİ, Sermaye Piyasası Kurulu, Kurumsal Yönetim İlkeleri. Resmî Gazete 28158 (30 Aralık 2011) Erişim 1 Aralık 2024. https://spk.gov.tr/kurumsal-yonetim-ilkeleri
• Mayer, Bernd R. - Albrecht vom Kolke, Michael (Ed. Wolfgang Hölters - Markus Weber). Aktiengesetz: AktG Kommentar. Verlag C.H. Beck oHG, 2022.
• Moroğlu, Erdoğan. Anonim Ortaklıkta Genel Kurul Kararlarının Hükümsüzlüğü. İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık, 2020.
• Müller, Roland vd. Der Verwaltungsrat Ein Handbuch für Theorie und Praxis. Schulthess, 2021.
• Nomer, Füsun. “Anonim Ortaklıkta Eşit Davranma (Eşit İşlem) İlkesi”. Prof. Dr. Oğuz İmregün'e Armağan (1998), 469-490.
• Nomer, Füsun. Anonim Ortaklıkta Pay Sahibinin Sadakat Yükümlülüğü. İstanbul: Beta Yayıncılık, 1999.
• Oğuzman, Kemal vd. Kişiler Hukuku Gerçek ve Tüzel Kişiler. Ankara: Filiz Kitabevi, 2011.
• Omağ, Merih Kemal. “Anonim Şirketler Hukukunda Eşit İşlem İlkesi”. Hukuk Araştırmaları Dergisi 1 (1986), 1-8.
• Özer, Işık. Türk ve Yabancı Hukuk Sistemlerinde Anonim Şirket Yöneticilerinin Mali Hakları. Ankara: Adalet Yayınevi, 2013.
• Özkorkut, Korkut. Anonim Ortaklıklarda Yönetim Kurulu Kararlarının İptali. Ankara, 1996.
• Paslı, Ali. Anonim Ortaklık Kurumsal Yönetimi (Corporate Governance). Çağa Hukuk Vakfı Yayınları, 2004.
• Pulaşlı, Hasan. Şirketler Hukuku Şerhi Cilt II. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
• Pulaşlı, Hasan. Şirketler Hukuku Şerhi Cilt III. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
• Pulaşlı, Hasan. “Yeni Türk Ticaret Kanunu’na Göre Yönetim Kurulu Üyelerinin Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 18/2 (2012), 587-600.
• SerPK, Sermaye Piyasası Kanunu (Kanun No: 6362) Resmî Gazete 28513 (30 Aralık 2012) Erişim 1 Aralık 2024. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6362.pdf
• Şahin, Ayşe. Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi. Ankara: Vedat Kitapçılık, 2013.
• TDK Güncel Türkçe Sözlük. Erişim 28 Eylül 2024. https://sozluk.gov.tr/
• Tekil, Fahiman. “Anonim Şirketlerde Eşit İşlem İlkesi”. Argumentum Aylık Hukuk Dergisi 17 (1991), 258.
• Tekinalp, Ünal. Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku. Ankara: Vedat Kitapçılık, 5. Basım, 2020.
• Tekinalp, Ünal vd. Ortaklıklar ve Kooperatif Hukuku. Ankara: Vedat Kitapçılık, 2010.
• Tekinalp, Ünal vd. Ortaklıklar Hukuku I. Ankara: Vedat Kitapçılık, 15. Basım, 2021.
• Tekinalp, Ünal vd. Ortaklıklar Hukuku II. Ankara: Vedat Kitapçılık, 14. Basım, 2019.
• TTK, Türk Ticaret Kanunu (Kanun No: 6102) Resmî Gazete 27846 (14 Şubat 2011). Erişim 1 Aralık 2024. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/5.3.6762.pdf
• Uçar, Sercan. Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli. Ankara: Adalet Yayınları, 2023.
• Verse, Dirk A. Der Gleichbehandlungsgrundsatz im Recht der Kapitalgesellschaften. Mohr Siebeck, 2006.
• Vogt, Hans-Ueli. “Die neue bundesgerichtliche Rechtsprechung zur Absichtsanfechtung und ihre Bezüge zur aktienrechtlichen Sorgfaltspflicht der Organe”. AJP/PJA 9 (2010), 1075-1099.
• Weber, Markus. (Ed: Wolfgant Hölters - Markus Weber). Aktiengesetz: AktG Kommentar. Verlag C.H. Beck oHG, 2022.
• Wedemann, Frauke. Zum Grundsatz der Gleichberechtigung aller Vorstandsmitglieder. AG, 2023.
• Yağmur, Setenay. Anonim Şirketlerde Eşit İşlem İlkesi. İstanbul: Oniki Levha Yayınları, 1. Basım, 2020.
• Yıldız, Şükrü. Anonim Ortaklıkta Pay Sahipleri Açısından Eşit İşlem İlkesi. Ankara: Seçkin Yayıncılık 1. Basım, 2004.