The Validity of Unilateral Penalty Clauses Stipulated for Breaches of Confidentiality Obligations

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 1, 478 - 492, 10.07.2025

Sema Deniz Özkan Koç

Öz

The employee cannot use for their own benefit or disclose to others the information they learn during their work, particularly production and business secrets, for the duration of the employment relationship. To the extent necessary to protect the employer's legitimate interests, the employee is also obligated to maintain confidentiality after the termination of the employment relationship. Confidentiality agreements, which aim to concretize the employee's obligations, often include provisions related to penalty clauses. Indeed, in claims for damages arising from breaches of the employee's confidentiality obligation, the employer bears the burden of proving the existence of the breach, the damage, and the causal link. However, in practice, determining the extent to which the employee accessed business secrets, which of these were shared with or used by a competitor, and, most importantly, the amount of damage resulting from such actions, is a highly challenging and complex process. Considering that the damage caused by a breach of confidentiality may increase over time, it is also quite difficult to fully calculate and compensate for such damages. Within this framework, it is necessary to assess whether the provision in Article 420 of the Turkish Code of Obligations, which states that "Penalty clauses imposed solely against the employee in service contracts are invalid," would apply to the validity of the penalty clause agreed upon. In our study, we will examine this issue through a Supreme Court decision on the subject.

Anahtar Kelimeler

Obligation of Confidentiality , Penalty Clause , Prohibition of Unilateral Stipulation

Sır Saklama Yükümlülüğünü Aykırılık Halinde Kararlaştırılan Tek Taraflı Cezai Şartın Geçerliliği Sorunu

Öz

İşçi, iş gördüğü sırada öğrendiği, özellikle üretim ve iş sırları gibi bilgileri, hizmet ilişkisinin devamı süresince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz. İşverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğu ölçüde işçi, hizmet ilişkisinin sona ermesinden sonra da sır saklamakla yükümlüdür. İşçinin yükümlülüğünün somutlaştırılması amacıyla yapılan sır saklama sözleşmelerinde sıklıkla cezai şarta ilişkin düzenlemelere de yer verilmektedir. Gerçekten de işçinin sır saklama yükümlülüğüne aykırı davranışından doğan tazminat taleplerinde işverenin, ihlal davranışının varlığını, zararı ve uygun nedensellik bağını ispat yükümlülüğü bulunmaktadır. Ancak uygulamada, işçinin iş sırlarına ne oranda nüfuz ettiğinin, bunlardan hangisi veya hangilerini rakip işletme ile paylaştığının veya kullandığının, en önemlisi de bu eylemden doğan zarar miktarının ortaya konması oldukça zor ve karmaşık bir süreçtir. Sırrın ihlali davranışının işveren nezdinde doğuracağı zararın zaman içerisinde artan bir niteliğe sahip olması karşısında tam anlamıyla hesaplanması ve tazmin edilmesi de oldukça zordur. Bu çerçevede kararlaştırılan cezai şartın geçerliliği bakımından TBK m. 420 hükmünde yer alan “Hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir” düzenlemesinin uygulama alanı bulup bulmayacağı hususunun ise ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Biz de çalışmamızda konuya ilişkin verilen bir Yargıtay kararı çerçevesinde bu hususu inceleyeceğiz.

Anahtar Kelimeler

Sır Saklama Yükümlülüğü , Cezai Şart , Tek Taraflı Kararlaştırma Yasağı

Kaynakça

• Alpagut, Gülsevil. “İşçinin Sadakat Borcu ve Türk Borçlar Kanunu ile Getirilen Düzenlemeler.” Sicil İHD 25 (2012).
• Arıcı, Kadir. “Hizmet Akitlerine Cezai Şart Konulması.” Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1, no. 1 (Haziran 1997).
• Arslan Ertürk, Arzu. Türk İş Hukukunda İşçinin Sadakat Borcu. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2010.
• Başbuğ, Aydın. “Tacir İşveren ve İş Hukukunda Cezai Şarttan İndirim.” Kamu-İş 7, no. 2 (2003).
• Baycık, Gaye. “İş Hukukunda Cezai Şart”. İş Hukukunda Genç Yaklaşımlar II. İstanbul: Koç Üniversitesi, 2018.
• Bentele, R. Die Konventionalstrafe nach Art. 160-163 OR. Diss. Freiburg, 1994.
• Bucher, E. Schweizerisches Obligationenrecht, Allgemeiner Teil ohne Deliktrecht. 2. Aufl. Zürich: Schulthess Verlag, 1988.
• Buz, Vedat. “Genel Olarak Cezai Şart.” İş Hukukunda Güncel Sorunlar. İstanbul: Kadir Has Üniversitesi, 2012.
• Demircioğlu, Murat. “İş Hukukunda Cezai Şart.” Prof. Dr. Ali Güzel’e Armağan, Cilt I. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2010.
• Doğan Yenisey, Kübra. “İş Hukukunda Cezai Şart.” İş Hukukunda Güncel Sorunlar. İstanbul: Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi, 2012.
• Ekinci, Hüseyin. Doktrin ve Uygulamada Cezai Şart. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2004.
• Ekmekçi, Ömer. “Türk Borçlar Kanunu Tasarısının Genel Hizmet Sözleşmesine İlişkin Hükümleri Üzerine.” Mess Mercek Dergisi (Temmuz 2005).
• Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 26. Baskı. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2021.
• Erman, Walter. Bürgerliches Gesetzbuch: Handkommentar. 14. Auflage. Köln: Verlag Dr. Otto Schmidt, 2014.
• Gauch, Peter, Walter Schluep, Jörg Schmid, ve Heinz Rey. Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil: ohne außervertragliches Haftpflichtrecht. 7. Aufl. Zürich: Schulthess Verlag, 1998.
• Günay, Cevdet İlhan. Cezai Şart. Ankara: Turhan Kitabevi, 2002.
• Hatemi, Hüseyin - Emre Gökyayla. Borçlar Hukuku Genel Bölüm. 5. Bası. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2021.
• Karagöz, Veli. İş Hukukunda Cezai Şart. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2006.
• Keller, Max - Christian Schöbi. Allgemeine Lehren des Vertragsrechts: Das Schweizerische Schuldrecht, Band I. 3. Aufl. Basel/Frankfurt: Helbing & Lichtenhahn, 1988.
• Keser, Hakan. “İş Sözleşmelerinde Kararlaştırılan Cezai Şartlara İlişkin Bir Değerlendirme.” Sicil İHD 5 (2016).
• Kılıçoğlu, Ahmet. Türk Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 28. Baskı. Ankara: Turhan Kitabevi, 2024.
• Kocaağa, Köksal. Türk Özel Hukukunda Cezai Şart (BK. m. 158-161). Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2003.
• Koller, Alfred. Schweizerisches Obligationenrecht, Allgemeiner Teil: Handbuch des allgemeinen Schuldrechts ohne Deliktsrecht. 16. Aufl. Bern: Stämpfli Verlag, 2023.
• Kreitner, Jochen. Arbeitsrecht-Lohnsteuerrecht-Sozial Versicherungsrecht. 24. Vollständig neubearbeitete Auflage. München: C. H. Beck Verlag, 2017.
• Lohr, Martin. “Vertragsstrafen im Arbeitsverhältnis.” MDR 8 (2000).
• MüKoBGB/Gottwald. Münchener Kommentar zum BGB. 10. Aufl. München: C. H. Beck Verlag, 2024.
• Müller-Glöge, Rudi vd. Erfurter Kommentar zum Arbeitsrecht. Beckische-Kurz-Kommentare Band 51, 24. Auflage. München: C. H. Beck Verlag, 2024.
• Nomer, Haluk. Borçlar Hukuku, Genel Hükümler. Gözden Geçirilmiş, Genişletilmiş 18. Bası. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2021.
• Oğuzman, Kemal - Turgut Öz. Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 1-2. Gözden Geçirilmiş 13. Bası. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2015.
• OR-Ehrat. Kommentar zum schweizerischen Privatrecht: Obligationenrecht I. Hrsg. von Honsell/Vogt/Wiegand. 6. Aufl. Basel: Helbing & Lichtenhahn, 2015.
• Özdemir, Erdem. “Eğitim Giderlerinin İşçiden Geri İstenebilmesi Konusundaki Temel Esaslara İlişkin Bir Karar İncelemesi.” Sicil İHD 14 (Haziran 2009).
• Özdemir, Erdem. “İş Hukukunda Cezai Şart.” AÜEFHD IX, no. 3-4 (2005).
• Özdemir, Erdem. “Yeni Borçlar Kanununun İş Sözleşmesinin Sona Ermesine İlişkin Hükümleri ve 4857 Sayılı Kanun Kapsamındaki İş İlişkilerine Etkisi.” Çalışma Mevzuatı Semineri. Antalya, 26-30 Eylül 2012.
• Özkaraca, Ercüment. “Rekabet Yasağı Sözleşmesinde Karşı Edim.” Prof. Dr. Turhan Esener 3. İş Hukuku Uluslararası Kongresi, 19-20 Nisan 2018. İstanbul, 2021.
• Özkaraca, Ercüment. “Rekabet Yasağı Sözleşmesinde Öngörülen Tek Taraflı Cezai Şartın Geçerliliği (Karar İncelemesi).” Tekstil İşveren Dergisi Hukuk Eki, no. 136 (Ekim-Kasım-Aralık 2021).
• Palandt, Otto. Bürgerliches Gesetzbuch: BGB. 80. Auflage. München: C. H. Beck Verlag, 2021.
• Reck, Rudolf M. Lohnrückbehalt, Kaution und Konventionalstrafe im schweizerischen Arbeitsrecht. Zürich: ADAG Administration & Druck AG, 1983.
• Richardi, Reinhard. Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen, Zweites Buch, Recht der Schuldverhältnisse. 16. Bearbeitung. Berlin: Sellier/ de Gruyter, 2020.
• Saymen, Ferit Hakkı - Halid Kemal Elbir. Borçlar Hukuku Dersleri: Umumi Hükümler. Cilt 1. İstanbul: İsmail Akkün Matbaası, 1958.
• Schellhammer, Kurt. Schuldrecht nach Anspruchsgrundlagen: Gesamt BGB Allgemeiner Teil. 11. Aufl. Heidelberg: C.F. Müller, 2021.
• Schliemann, Harald. Das Bürgerliche Gesetzbuch Kommentar. 12. Neubearbeitete Auflage. Berlin-New York: Walter de Gruyter, 2002.
• Schoch, Walter. Begriff, Anwendung und Sicherung der Konventionalstrafe nach schweizerischem Recht. Bern: Stämpfli & Cie, 1935.
• Soyer, Polar. Rekabet Yasağı Sözleşmesi. Ankara: Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi, 1994.
• Soyer, Polat. “Hizmet Akdinin İşçi Tarafından Feshi İçin Öngörülen Cezai Şartın Geçerliliği Sorunu.” Prof. Dr. Turhan Esener’e Armağan. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2000.
• Staehelin, Adrian. Zürcher Kommentar Band/Nr. V /2c, Der Arbeitsvertrag, Art. 319-330a OR Kommentar zum schweizerischen Zivilrecht. Völlig neu bearbeitete 4. Aufl. Basel: Schulthess Verlag, 2006.
• Şahlanan, Fevzi. “İş Sözleşmelerine Konulan Cezai Şart (Karar İncelemesi).” Tekstil İşveren Dergisi Hukuk Eki, no. 121 (Temmuz-Ağustos 2018).
• Tekinay, Selahattin Sulhi vd. Tekinay Borçlar Hukuku: Genel Hükümler. Gözden Geçirilmiş 7. Bası. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1993.
• Tunçomağ, Kenan. Türk Hukukunda Cezai Şart. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 1963.
• Uşan, Fatih. İş Sırrının Korunması (Sır Saklama ve Rekabet Yasağı). Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2003.
• von Tuhr, Andreas - Escher, Arnold. Allgemeiner Teil des schweizerischen Obligationenrecht. Bd. II. 3. Aufl. Zürich: Duncker & Humblot, 1979.
• Yayvak Namlı, İrem. İş Hukukunda Cezai Şart. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2019.