Ergenlerde Arkadaşlığa Ait İnançların ve Arkadaşlık Kalitesinin Yalnızlıkla İlişkisinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, ergenlerin arkadaşlığa yönelik inançları ve arkadaşlık ilişkile-rinin niteliğinin yalnızlık düzeyleriyle ilişkisini incelemektir. Çalışma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde, Gaziantep ilinde yer alan üç devlet lisesinde öğrenim gören toplam 539 öğrenci ile yürütülmüştür. Katılımcıların 398’i kız, 141’i ise erkektir. Araştır-mada veri toplamak amacıyla Kişisel Bilgi Formu, Arkadaşlık Kalitesi Ölçeği, UCLA Yalnızlık Ölçeği Kısa Formu (UCLA-KF) ve Ergenler İçin Arkadaşlık İnançları Ölçeği (EAİÖ) kullanılmıştır. Toplanan veriler Pearson korelasyon katsayısı ve çoklu doğrusal regresyon yöntemiyle incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ergenlerin sahip olduğu kaderci ve akılcı arkadaşlık inançları ile arkadaşlık kalitesinin “kabul” boyutunun, yalnızlık düzey-leri üzerinde anlamlı yordayıcılar olduğunu göstermektedir. Araştırma sonuçları, kadercilik değişkeninin yalnızlık düzeyini pozitif yönde; akılcı inançlar ve arkadaşlık ilişkilerinde algılanan kabul boyutunun ise negatif yönde yordadığını göstermektedir. Sonuç olarak, ergenlik dönemindeki yalnızlık deneyimlerinin bireysel inanç yapıları ve sosyal ilişki kali-tesi ile ilişkili olduğu anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda, okul temelli psikoeğitsel program-larda ergenlerin arkadaşlık inançlarını ve arkadaşlık ilişkilerinde algılanan kabul düzeyini ele alan içeriklere yer verilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ergenlik
• Yalnızlık
• Arkadaşlık Kalitesi.

Investigating the Relationship of Beliefs about Friendship and Friendship Quality with Loneliness in Adolescents

Öz

The main purpose of this study is to examine adolescents' beliefs about friendship and the relationship between the quality of friendship relationships and loneliness levels. The study was conducted in the spring semester of the 2023-2024 academic year with a total of 539 students studying at three public high school in Gaziantep. 398 of the participants were girls and 141 were boys. Personal Information Form, Friendship Quality Scale, UCLA Loneliness Scale Short Form (UCLA-CF) and Friendship Beliefs Scale for Adolescents (LDS) were used to collect data in the study. The collected data were examined by Pearson correlation coefficient and multiple linear regression method. The findings show that the fatalistic and rational friendship beliefs of adolescents and the "acceptance" dimension of friendship quality are significant predictors on loneliness levels. The results of the research showed that the fatalism variable positively affected the level of loneliness; rational beliefs and perceived acceptance in friendship relationships are negative. In conclusion, it is un-derstood that loneliness experiences in adolescence are related to individual belief structures and social relationship quality. Accordingly, it is recommended that school-based psyc-hoeducational programs include content that addresses adolescents' friendship beliefs and perceived acceptance level in friendship relationships.

Anahtar Kelimeler

• : Adolescence
• Loneliness
• Friendship Quality.

Kaynakça

1. Alsarrani, A., Hunter, R. F., Dunne, L., and Garcia, L. (2022). Association between friendship quality and subjective wellbeing among adolescents: a systematic review. BMC Public Health, 22(1), 2420.
2. Arnett, J. J. (2014). Adolescence and emerging adulthood: A cultural approach (5th ed.). Pearson. Attachment to Friends and Perceived Social Support from Friends as Predictors of Loneliness in Adolescents, International Online Journal of Educational Sciences, 11 (4), 211-227
3. Batık Yılmaz, A., ve Özgüngör, S. (2023). The Mediating Role of Irrational Beliefs in the Relationship Between Social Cognition and Friendship Relationships. International Journal of Educational Researchers (IJERs), 14(3). https://doi.org/10.29329/ijer.2023.595.3
4. Beck, A. T. (1976). Cognitive therapy and the emotional disorders. International Universities Press.
5. Beck, A. T. (2011). Cognitive therapy: Basics and beyond (2nd ed.). The Guilford Press.
6. Beck, J. S. (2011). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond (2nd ed.). The Guilford Press.
7. Berndt, T. J. (2002). Friendship quality and social development. Current Directions in Psychological Science, 11(1), 7–10. https://doi.org/10.1111/1467-8721.00157
8. Bilgiç, S. (2000). Ergenlik döneminde yalnızlık. Türk Psikoloji Dergisi, 15(3), 52-60.

9. Brage, D., Meredith, W. M., ve Woodward, J. (1993). Correlates of loneliness among Midwestern adolescents. Adolescence, 28(111), 685-694.
10. Brown, B. B., ve Larson, J. (2009). Peer relationships in adolescence. In Handbook of adolescent psychology, 2(Cilt I), 74-104.
11. Buğa, A., & Çekiç, A. (2022). Ergenler için arkadaşlık inançları ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. MKÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 134-150. https://dergipark.org.tr/en/pub/mkuefder/issue/74783/1137070
12. Bukowski, W. M., Hoza, B., & Boivin, M. (1994). Promises and problems of peer relations research: A view from the field. Merrill-Palmer Quarterly, 40(3), 373-380. https://doi.org/10.1353/mpq.1994.0024
13. Candan, İ., & Yalçın, İ. (2018). Ergenlik döneminde arkadaşlık ilişkilerinin duygusal ve sosyal gelişime etkisi. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 22(1), 15-30.
14. Candan, K. ve Yalçın, A. F. (2018). Ergenlerin Sosyal Duygusal Öğrenme Becerilerinin Sosyal İlişki Unsurları ve Umut Düzeyi ile İlişkisinin İncelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 9(16), 319-348. https://doi.org/10.26466/opus.468698
15. Chen, W.C. (2009). Adolescent Interpersonal Relationship Quantity and Quality, Be-longingness, and Loneliness. 31(1), 17–37.https://doi.org/10.7040/JGC.200905.001
16. Clark, D. M., & Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. Behavioural Research and Therapy, 33(6), 349-365. https://doi.org/10.1016/0005-7967(94)00075-U
17. Compas, B. E., Connor-Smith, J. K., Saltzman, H., Thomsen, A. H., & Wadsworth, M. E. (2001). Coping with stress during childhood and adolescence: Problems, progress, and potential in theory and research. Psychological Bulletin, 127(1), 87-127. https://doi.org/10.1037/0033-2909.127.1.87
18. Crockett, L. J., & Crouter, A. C. (2014). Adolescence and adulthood: A developmental perspective. Cambridge University Press.
19. Cüceloğlu, D. (1999). İnsan insana. Remzi Kitabevi.
20. Cüceloğlu, D. (1999). İnsan ve Davranışı. Remzi Kitabevi.
21. Çelik, F. (2020). Arkadaşlık ilişkilerinde beklentilerin rolü. Psikoloji ve Eğitim Dergisi, 29(2), 52-67.
22. Çivilidağ, A. (2012). Ortaöğretimde Öğrenim Gören Ergenlerin Sosyal Beceri Düzeylerine Yönelik Bir Analiz: Antalya İli Örneği. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(2), 38-51.
23. Demir, M., & Weitekamp, L. A. (2007). The effects of friendship on well-being: The mediating role of perceived social support. Journal of Social and Personal Relationships, 24(4), 422-431. https://doi.org/10.1177/0265407507083972
24. Demirtaş, Z. (2020). Ergenlik dönemi yalnızlık ve psikolojik sağlık. Genel Psikoloji Dergisi, 10(1), 45-55.
25. Doğan, T., Çötok, N. A., & Tekin, E. G. (2011). UCLA yalnızlık ölçeği kısa formunun Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 44(2), 177-190. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001235
26. Döğücü, E. (2004). Ergenlik dönemi arkadaşlıklarının psikolojik gelişim üzerindeki etkileri. Psikolojik Araştırmalar, 12(2), 32-40.
27. Duman, B. (2000). Ergenlik dönemi aile içi ilişkiler ve arkadaşlıklar. Aile ve Toplum Dergisi, 4(1), 50-60. Ellis, A. (1962). Reason and emotion in psychotherapy. Lyle Stuart.
28. Erath, S. A., Tu, K. M., & El-Sheikh, M. (2009). The role of friendship in adolescent development: A review of the literature. Developmental Review, 29(1), 1-27. https://doi.org/10.1016/j.dr.2008.12.001
29. Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and Crisis. New York: W. W. Norton & Company.
30. Eskin, M. (2001). Ergenlerde depresyon ve yalnızlık. Journal of Clinical Psychology, 57(2), 150-160. https://doi.org/10.1002/jclp.1021
31. Eskin, M. (2001). Ergenlikte yalnızlık, baş etme yöntemleri ve yalnızlığın intihar davranışı ile ilişkisi. Klinik Psikiyatri, 4(5), 5-11.
32. Fikrie, F., Hermina, C., ve Ariani, L. (2021). Apakah Anda Merasa Kesepian? Eksplorasi Kepribadian dan Kualitas Pertemanan pada Remaja. 9(1), 82–99. https://doi.org/10.18592/JSI.V9I1.4166
33. Fitri, R. A., ve Anggita, S. J. (2015). Loneliness and Cognitive Distortion in Adolescent Facebookers. 30(3), 155–162. https://doi.org/10.24123/AIPJ.V30I3.545
34. Frydenberg, E. (2008). Adolescent coping: Advances in theory, research, and practice. Springer.
35. Geukens, F., Buecker, S., Van den Noortgate, W., Bijttebier, P., Bosmans, G., Van Leeuwen, K., ve Goossens, L. (2023). Loneliness and friendship quality in early adolescence: Analyzing bidirectional associations. Current Research in Behavioral Sciences, 5, 100132.
36. Goswick, R. A., ve Jones, W. H. (1982). Components of loneliness during adolescence. J Youth Adolescence, 11, 373–383. https://doi.org/10.1007/BF01540375
37. Gümüş, G., & Talu, G. (2022). Sosyal kabul ve yalnızlık deneyimi: Ergenler üzerinde yapılan bir araştırma. Psikoloji ve Toplum Dergisi, 35(1), 44-56.
38. Hartup, W. W., ve Stevens, N. (1997). Friendships and adaptation in the life course. Psychological Bulletin, 121(3), 355.
39. Haskan, Özlem. (2009). Ergenlerde Şiddet Eğilimi, Yalnızlık ve Sosyal Destek. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara.
40. İçardak, M., & Sakallı-Uğurlu, N. (2013). Arkadaşlık Kalitesi Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 28(72), 89-102.
41. Jones, D. E. (2021). The role of peers in emotional development during adolescence. Developmental Science, 24(3), 100-115. https://doi.org/10.1111/desc.12902
42. Kahriman, İ. ve Yeşilçiçek, K. (2007). Karadeniz Teknik Üniversitesi Trabzon Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinin Aile ve Arkadaşlarından Algıladıkları Sosyal Destek Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(1), 10-21.
43. Kalkan, N. (2008). Ergenlerde bilişsel yapılar ve sosyal kaygı arasındaki ilişkinin bilişsel davranışçı yaklaşım açısından yorumlanması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi.
44. Karameh, K., ve Al-Ammar, K. (2013). The relationship between irrational beliefs and loneliness. Damascus University Journal, 29(1), 69-82.
45. Karasar, N. (2010). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler ve teknikler (21. basım). Nobel Yayıncılık.
46. Katmer, A.N., Buğa, A., ve Kaya, I. (2019). An investigation of friendship quality, attachment to friends and perceived social support from friends as predictors of loneliness in adolescents. International Online Journal of Educational Sciences, 11(4), 211-227.
47. Kaya, N., & Demir, M. (2021). Ergenlik döneminde arkadaşlık inançlarının ilişkiler üzerindeki etkisi. Çocuk ve Ergen Psikolojisi Dergisi, 27(4), 65-80.
48. Kim, J.Y., Doh, H.S., Kim, M.J., ve Shin, N. (2012). Linking Parenting to Loneliness in Adolescents : The Mediating Effects of the Quality of Peer Relationships. 33(1), 111–131. https://doi.org/10.5723/KJCS.2012.33.1.111
49. Köknel, O. (2019). Ergenlik dönemi arkadaşlık ilişkileri ve kimlik gelişimi. Psikolojik Araştırmalar Dergisi, 28(3), 123-137. Krause-Parello, C. A. (2008). Sosyal aidiyet ve ergenlerde yalnızlık. Journal of Adolescent Research, 23(4), 412-426. https://doi.org/10.1177/0743558408314825
50. Langheit, S., ve Poulin, F. (2024). Links between best-friendship quality and well-being from early emerging adulthood to early established adulthood. Emerg-ing Adulthood. https://doi.org/10.1177/21676968241248877
51. Laursen, B. (1993). The nature and consequences of conflict in adolescent peer relationships. *In J. A. Graber, J. Brooks-Gunn, & A. C. Peterson (Eds.), Transitional periods: Adolescence and the search for identity (pp. 181-210). Lawrence Erlbaum Associates.
52. Laursen, B., & Hartl, A. C. (2013). The dynamics of adolescent peer relationships. Child Development Perspectives, 7(3), 141-146. https://doi.org/10.1111/cdep.12042
53. Lodder, G. M. A., Scholte, R. H. J., Goossens, L., ve Verhagen, M. (2017). Loneliness in Early Adolescence: Friendship Quantity, Friendship Quality, and Dyadic Processes. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 46(5), 709–720. https://doi.org/10.1080/15374416.2015.1070352
54. Newall, N. E., Chipperfield, J. G., Clifton, R. A., Perry, R. P., Swift, A. U., ve Ruthig, J. C. (2009). Causal beliefs, social participation, and loneliness among older adults: A longitudinal study. Journal of Social and Personal Relationships, 26(2-3), 273-290.
55. Oltean, H. R., ve David, D. O. (2018). A meta‐analysis of the relationship between rational beliefs and psychological distress. Journal of Clinical Psychology, 74(6), 883-895.
56. Parker, J. G., & Asher, S. R. (1993). Friendship and friendship quality in middle childhood: Links with peer group acceptance and feelings of loneliness and social dissatisfaction. Developmental Psychology, 29(4), 611-621. https://doi.org/10.1037/0012-1649.29.4.611
57. Qualter, P., Brown, S. L., Munn, P., & Rotenberg, K. J. (2015). The impact of loneliness on adolescent development. Journal of Adolescence, 43, 22-34. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2015.05.005
58. Rapee, R. M., & Heimberg, R. G. (1997). A cognitive-behavioral model of social phobia. Behaviour Research and Therapy, 35(8), 741-756. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(97)00022-3
59. Rodriguez, L. M., Moreno, J. E., ve Mesurado, B. (2021). Friendship relationships in children and adolescents: Positive development and prevention of mental health problems (pp. 433–443). Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-61721-9_31
60. Russell, D., Peplau, L. A., & Cutrona, C. E. (1980). The revised UCLA loneliness scale: Concurrent and discriminant validity evidence. Journal of Personality and Social Psychology, 39(3), 472-480. https://doi.org/10.1037/0022-3514.39.3.472
61. Santrock, J. W. (2014). Adolescence (15th ed.). McGraw-Hill Education.
62. Santrock, J. W. (2019). Adolescence (16th ed.). McGraw-Hill Education.
63. Sapmaz, F. (2023). Relationships between Cognitive Distortions and Adolescent Well-Being: The Mediating Role of Psychological Resilience and Moderating Role of Gender. International Journal of Psychology and Educational Studies, 10(1), 83-97.
64. Shaffer, D. R., & Kipp, K. (2013). Developmental psychology: Childhood and adolescence (9th ed.). Wadsworth.
65. Shaffer, D., Kipp, K., Willoughby, T., ve Wood, E. (2013). Developmental Psychology: Childhood and Adolescence (4th ed.). Toronto: Nelson Education.
66. Steinberg, L. (2020). Adolescence (10th ed.). McGraw-Hill Education.
67. Subrahmanyam, K., & Greenfield, P. M. (2008). Online communication and adolescent relationships. The Future of Children, 18(1), 119-146. https://doi.org/10.1353/foc.0.0006
68. Şahin, H. (2019). Bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı psiko-eğitim programının psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi).
69. Wang, M.T., ve Eccles, J. S. (2012). Social Support Matters: Longitudinal Effects of Social Support on Three Dimensions of School Engagement From Middle to High School. Child Development, 83(3), 877–895. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2012.01745.x
70. Weymouth, BB, Fosco, GM, Mak, HW, Mayfield, K., LoBraico, EJ ve Feinberg, ME (2019). Ergenlerin akran ilişkileri için ebeveynler arası çatışmanın etkileri: Tehdit değerlendirmeleri ve sosyal kaygı semptomları boyunca uzunlamasına bir yol. Gelişim Psikolojisi, 55 (7), 1509–1522. https://doi.org/10.1037/dev0000731
71. Yıldırım, A., & Yıldız, S. (2021). Ergenlik dönemi yalnızlık ve sosyal ilişkiler. Psikolojik Duygu, 13(1), 56-67.
72. Yılmaz, C. (2019). Ergenlik döneminde arkadaşlık inançlarının rolü. Türk Psikoloji Dergisi, 23(4), 112-123.
73. Zhang, K., Purwono, U., ve French, D. C. (2024). Loneliness in Indonesian adolescents: Associations with quantity and quality of friendship and status within and between peer groups. Social Development, 34(1). https://doi.org/10.1111/sode.12771