ÖZEL EĞİTİM ÖĞRETMENLERİNİN ÖĞRETİM SÜRECİNDE YAPAY ZEKÂ UYGULAMALARINI KULLANMAYA YÖNELİK TUTUMLARININ ANALİZİ

Öz

Araştırmanın amacı, özel eğitim öğretmenlerinin öğretim süreçlerinde yapay zekâ uygulamalarını kullanmaya yönelik tutumlarını çeşitli değişkenler bağlamında analiz etmektir. Araştırmada, karma yöntem desenlerinden gömülü desen yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırma, Karadeniz Bölgesi'nde yer alan bir ilin, ilçelerinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı özel eğitim okullarında görev yapan 140 özel eğitim öğretmeninin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak, “Yapay Zekâ Uygulamaları Tutum Ölçeği” ve “Görüşme Formu” kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde, betimsel ve içerik analizi; nicel verilerin analizinde, bağımsız örneklemler t testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, özel eğitim öğretmenlerinin yapay zekâ uygulamalarına karşı genel olarak olumlu bir tutum sergiledikleri tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerin yapay zekâ uygulamalarına yönelik tutum puanlarının; cinsiyet, mesleki kıdem, teknolojik araçları kullanma düzeyi ve öğrenim düzeyi değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiği; ancak öğretim yapılan sınıf düzeyi değişkenine göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Sağlanan sonuçlardan hareketle; öğretmenlerin mesleki yeterliklerinin, örnek olay analizleri ve etkileşimli atölye çalışmaları ile desteklenerek artırılması önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ
• Özel Eğitim
• Öğretmen.

Analysis of Special Education Teachers' Attitudes towards Using Artificial Intelligence Applications in the Teaching Process

Öz

The aim of the study is to analyze the attitudes of special education teachers towards using artificial intelligence applications in their teaching processes in the context of various variables. The embedded design approach, which is one of the mixed method designs, was used in the study. The research was carried out with the participation of 140 special education teachers working in special education schools affiliated to the Ministry of National Education in the districts of a province in the Black Sea Region. “Artificial Intelligence Applications Attitude Scale” and “Interview Form” were used as data collection tools. Descriptive and content analysis was used in the analysis of qualitative data; independent samples t-test and one-way analysis of variance were used in the analysis of quantitative data. As a result of the study, it was determined that special education teachers generally have a positive attitude towards artificial intelligence applications. In addition, it was found that the attitude scores of teachers towards artificial intelligence applications showed statistically significant differences according to the variables of gender, professional seniority, level of use of technological tools and level of education, but did not show a significant difference according to the variable of grade level taught. Based on the obtained results; It may be recommended that teachers' professional competencies be increased by supporting them with case studies and interactive workshops.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Special Education
• Teacher

Kaynakça

1. Aghaziarati, A., Nejatifar, S. & Abedi, A. (2023). Artificial intelligence in education: Investigating teacher attitudes. AI and Tech in Behavioral and Social Sciences, 1(1), 35-42. https://doi.org/10.61838/kman.aitech.1.1.6
2. Ahammad, F. (2023). The attitudes of pupil-teachers towards artificial intelli-gence. International Journal of Scientific Development and Research, 8(9), 548.
3. Aksakal, Ş., Emre, İ. ve Özbek, M. (2024). Sınıf öğretmenlerinin yapay zekaya ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 7(1), 1-13.
4. Alan, B., Keçeci, G. & Kırbağ Zengin, F. (2025). Öğretmenler için yapay zekâ tutum ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (63), 120-149. https://doi.org/10.9779/pauefd.1418456
5. Arı, S. (2024). Sınıf öğretmenlerinin yapay zekâ kaygılarının farklı değişkenler açısın-dan incelenmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 14(4), 2393-2405.
6. Ata, R. & Alpaslan, M. M. (2025). Examining attitudes of Turkish pre-service teachers towards artificial intelligence. In International Workshop on Learning Tech-nology for Education Challenges (pp. 47–54). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-98003-9_4
7. Ateş, V., Dişlioğlu, T. A. & Medeni, T. D. (2025). Yapay zeka teknolojilerinin eğitim-de kullanılmasi: Öğretmen değerlendirmeleri. Kamu Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, 7(2), 167-191.
8. Azizoğlu, B. & Çakır, R. (2025). Özel eğitim öğretmenlerinin BİT tutumları, dijital materyal tasarımı yeterlikleri ve üretken yapay zekâ okuryazarlıklarının incelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 231-257. https://doi.org/10.51119/ereegf.2025.129

9. Balıkçı, H. C., Alpsülün, M. ve Hayoğlu, G. (2024). Determination of teachers’ percep-tions of artificial intelligence concept: A metaphor analysis. Sakarya University Journal of Education, 14(Special Issue-AI in Education), 179–193. https://doi.org/10.19126/suje.1433360
10. Bergdahl, N. & Sjöberg, J. (2025). K-12 eğitiminde tutumlar, algılar ve yapay zeka öz yeterliliği. Bilgisayarlar ve Eğitim: Yapay Zeka, 8, 1-8. (100358). https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100358
11. Börekci, C. ve Uyangör, N. (2025). The role of academic self-efficacy in pre-service mathematics and science teachers' use of generative artificial intelligence tools. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 27(2), 681–704. https://doi.org/10.25092/baunfbed.1596547
12. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F., (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık.
13. Chemnad, K. & Othman, A. (2024). Digital accessibility in the era of artificial intelli-gence: Bibliometric analysis and systematic review. Frontiers in Artificial Intel-ligence, 7, 1–17. https://doi.org/10.3389/frai.2024.1349668
14. Chounta, I. A., Bardone, E., Raudsep, A. & Pedaste, M. (2022). Exploring teachers’ perceptions of artificial intelligence as a tool to support their practice in Estoni-an K-12 education. International Journal of Artificial Intelligence in Educa-tion, 32(3), 725–755. https://doi.org/10.1007/s40593-021-00243-5
15. Cojean, S., Brun, L., Amadieu, F. & Dessus, P. (2023). Teachers’ attitudes towards AI: What is the difference with non-AI technologies? In Proceedings of the Annual Meeting of the Cognitive Science Society, 45(45), 2069-2076.
16. Creswell, J. ve Plano Clark, V. L. (2007). Understanding mixed methods research. In J. Creswell (Ed.), Designing and conducting mixed methods research (pp. 1-19). Thousand Oaks, CA: Sage.
17. Çayak, S. (2024). Investigating the relationship between teachers’ attitudes toward artificial intelligence and theirartificial intelligence literacy. Journal of Educa-tional Technology & Online Learning, 7(4), 367-383.
18. Çolak Yazıcı, S. & Erkoç, M. (2024). Kimya, fizik, biyoloji ve fen bilimleri öğretmen-lerinin yapay zekâ kullanımına yönelik görüş ve tutumlarının teknoloji kabul modeline göre analizi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 1606-1641. https://doi.org/10.51460/baebd.1496347
19. Denes, G. (2023). A case study of using AI for General Certificate of Secondary Edu-cation (GCSE) grade prediction in a selective independent school in Eng-land. Computers and Education: Artificial Intelligence, 4, 100129. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100129
20. Dietrich, L. K. & Grassini, S. (2025). Assessing ChatGPT acceptance and use in educa-tion: a comparative study among german-speaking students and teach-ers. Education and Information Technologies, 1-26. https://doi.org/10.1007/s10639-025-13658-7
21. Drigas, A., Mitsea, E. & Skianis, C. (2022). Virtual reality and metacognition training techniques for learning disabilities. Sustainability, 14(16), 10170. https://doi.org/10.3390/su141610170
22. Dovgyi, S., Babiichuk, S., Davybida, L. & Biletska, M. (2024). Teachers’ and students’ attitudes towards the use of artificial intelligence: All-Ukrainian Research. Inf. Technol. Learn. Tools, 104, 197–215. doi:10.33407/itlt.v104i6.5890
23. El Ghami, M., Smedsund, T. & Bratland, E. (2025). Integration of artificial intelligence into schools: Mathematics teachers' beliefs and gender differences. EDU-LEARN25 Proceedings. https://doi.org/10.21125/edulearn.2025.1189
24. Fakhar, H., Lamrabet, M., Echantoufi, N., El Khattabi, K. & Ajana, L. (2024). Artificial intelligence from teachers’ perspectives and understanding: Moroccan study. International Journal of Information and Education Technology, 14(6), 856-864.
25. Fteiha, M., Al-Rashaida, M.& Ghazal, M. (2025). General and special education teach-ers’ readiness for artificial intelligence in classrooms: A structural equation modeling study of knowledge, attitudes, and practices in select UAE public and private schools. PLoS One, 20(9), e0331941. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0331941
26. Galindo-Domínguez, H., Delgado, N., Campo, L. & Losada, D. (2024). Relationship between teachers’ digital competence and attitudes towards artificial intelli-gence in education. International Journal of Educational Research, 126, 102381. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2024.102381
27. Ghalloudi, J. & Nafidi, Y. (2025). Integrating AI into primary science education: Per-ceptions and practices of future teachers. Science Step Journal, 3(8), 354–372. https://doi.org/10.5281/zenodo.15116133
28. Gjermeni, O. (2023). Artificial intelligence perceptions in higher education: A Com-prehensive analysis in the albanian context. International Conference on New Research and Advances on Computer Science and Information Technology.
29. Guest, G., Bunce, A. & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An ex-periment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
30. Hocaoğlu, A. Y. (2025). Özel eğitim öğretmenlerinin yapay zekâ farkındalık düzeyle-rinin incelenmesi. Journal of Individual Differences in Education, 7(1), 1-16. https://doi.org/10.47156/jide.1638417
31. Hussein, E., Hussein, M. & Al-Hendawi, M. (2025). Investigation into the applications of artificial intelligence (AI) in special education: A literature review. Social Sciences, 14(5), 288. https://doi.org/10.3390/socsci14050288
32. Ibrahim, R. A. A. E. A. (2025). Psychological attitudes of special education teachers towards employing artificial intelligence applications. Journal of Faculty of Education-Assiut University, 41(1), 83–141.
33. Iqbal, N., Ahmed, H. & Azhar, K. A. (2022). Exploring teachers’ attitudes towards us-ing ChatGPT. Global Journal for Management and Administrative Scienc-es, 3(4), 97-111.
34. Isidori, M. V. (2024). Digital teaching methodologies, didactic evaluation, agency in schools: A survey among teachers of all levels and grades. ICERI2024 Proceed-ings (pp. 1249–1253). IATED.
35. İçöz, S. ve İçöz, E. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ uygulamalarına yönelik farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(3), 987-1001. https://doi.org/10.5281/zenodo.10909458
36. Kandemir, M. A., Uğurlar, A. & Aktaş Yıldız, H. (2025). Özel eğitim öğretmenlerinin eğitimde yapay zekâ uygulamalarını kullanmaya yönelik görüşleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(16), 225-247. https://doi.org/10.56677/mkuefder.1737218
37. Karasar, N. (2011). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Nobel Akademik Yayıncılık. Karayiğit, M. G., Çilingir Altıner, E. & Ayanoğlu, K. (2025). Sınıf öğretmeni adaylarının yapay zekâya yönelik tutumlarının belirlenmesi. International Pri-mary Education Research Journal, 9(2), 289-300.
38. Kasinidou, M., Kleanthoys, S. & Otterbacher, J. (2025). Cypriot teachers’ digital skills and attitudes towards AI. Discov Educ 4(1), 1-23. https://doi.org/10.1007/s44217-024-00390-6
39. Kaya, F., Aydin, F., Schepman, A., Rodway, P., Yetişensoy, O. & Demir Kaya, M. (2022). The roles of personality traits, AI anxiety, and demographic factors in attitudes towards artificial intelligence. International Journal of
40. Human–Computer Interaction. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2151730
41. Kilmen, S. (2015). Eğitim araştırmaları için SPSS uygulamalı istatistik. Edge Akade-mi.
42. Konecki, M., Baksa, T. & Konecki, M. (2024). Teachers' perception of AI and their attitudes towards AI. CSEDU (1), 564-568.
43. Kovačević, A. & Demić, E. (2024). The impact of gender, seniority, knowledge and interest on attitudes to artificial intelligence. IEEE Access, 12, 129765–129775. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2024.3454801
44. Küçük, E. ve Solak, Ö. (2025). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yapay zekâ kullanımına dair öğrenici görüşleri. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1-24.
45. Lamanauskas, V. (2025). Pre-service preschool and primary school teachers’ position on artificial intelligence: Aspects of benefits and impact in the future. Gam-tamokslinis Ugdymas Bendrojo Ugdymo Mokykloje, 31(1), 24–35.
46. Lamrabet, M., Fakhar, H., Echantoufi, N., Khattabi, K. E. & Ajana, L. (2025). Revolu-tionizing teachers' professional development: the critical role of AI-based tools. International Journal of Information and Education Technology, 15(4), 696–715. https://doi.org/10.18178/ijiet.2025.15.4.2277
47. Mart, M. & Kaya, G. (2024). Okul öncesi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ve yapay zekâ okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Edutech Research, 2(1), 91-109.
48. Mitsea, E., Drigas, A. & Skianis, C. (2023). VR gaming for meta-skills training in spe-cial education: The role of metacognition, motivations, and emotional intelli-gence. Education Sciences, 13, 1–25. https://doi.org/10.3390/educsci13070639
49. Muzaffer, N. & Ünal, F. (2025). Öğretmenlerin yapay zekâ okuryazarlığı ve bilişim teknolojileri etik kullanım durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(2), 2411-2438. https://doi.org/10.51460/baebd.1670058
50. Nidhi, S. (2025). Attitude towards AI: Exploring role of psychological factors. In M. Al Mubarak (Ed.), Sustainable Digital Technology and Ethics in an Ever-Changing Environment. Studies in Systems, Decision and Control (pp. 545–552). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-86712-5_48
51. Ogbu Eke, E. (2024). Nijeryalı öğretmen yetiştiricilerinin eğitim ortamlarında yapay zekanın benimsenmesine yönelik hazır bulunuşluk ve tutumlarının değer-lendirilmesi. Eğitim Teknolojisi ve Çevrimiçi Öğrenme Dergisi, 7(4), 473-487. https://doi.org/10.31681/jetol.1503305
52. Özden, M., Örge Yaşar, F. & Meydan, E. (2025). Öğretmen adaylarının yapay zekaya yönelik tutumları ile yz okuryazarlıkları arasındaki ilişki. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 15(3), 121–131. https://doi.org/10.47750/pegegog.15.03.13
53. Özmen, H. ve Karamustafaoğlu, O. (Ed.). (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
54. Öztürk, H., Aksoy, S., Ozer, S. & Gurses, I. (2025). Investigation of special education pre-service teachers' opinions and experiences regarding artificial intelligence technology. EDULEARN25 Proceedings (pp. 3451–3451). https://doi.org/10.21125/edulearn.2025.0912
55. Perla, L., Agrati, L. S. & Beri, A. (2025). Post-teaching and professional learning: An investigation on teachers’ attitudes towards AI. Professional Development in Education, 51(3), 466-477. https://doi.org/10.1080/19415257.2025.2465970
56. Polak, S., Schiavo, G. & Zancanaro, M. (2022, April). Teachers’ perspective on artifi-cial intelligence education: An initial investigation. In CHI Conference on Hu-man Factors in Computing Systems Extended Abstracts (pp. 1-7). https://doi.org/10.1145/3491101.3519866
57. Pokrivcakova, S. (2023). Pre-service teachers’ attitudes towards artificial intelligence and its integration into EFL teaching and learning. Journal of Language and Cultural Education, 11(3), 100-114. https://doi:10.2478/jolace-2023-0031
58. Țîru, L. G., Gherheș, V., Stoicov, I. & Stanici, M. (2025). Not Ready for AI? Exploring teachers’ negative attitudes toward artificial intelligence. Societies, 15(12), 337. https://doi.org/10.3390/soc15120337
59. Samsa Yetik, S. (2025). The impact of artificial intelligence on university teaching processes: An analysis based on faculty perspectives. Kastamonu Education Journal, 33(3), 448–468. https://doi.org/10.24106/kefdergi.1748350
60. Schepman, A. & Rodway, P. (2020). Initial validation of the general attitudes towards artificial intelligence scale. Computers in Human Behavior Reports (1), 100014. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2020.100014
61. Seçer, İ. (2018). Psikolojik test geliştirme ve uyarlama süreci. Anı Yayımcılık.
62. Sütçü, S. S. & Sütçü, E. (2023). English teachers' attitudes and opinions towards artifi-cial intelligence. International Journal of Research in Teacher Education (IJRTE), 14(3), 183-193.
63. Şen, N. & Akbay, T. (2023). Artificial intelligence and innovative applications in special education. Instructional Technology and Lifelong Learning, 4(2), 176-199. https://doi.org/10.52911/itall.1297978
64. Tavşancıl, E. (2018). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Akademik Yayıncılık.
65. Viberg, O., Cukurova, M., Feldman-Maggor, Y., Alexandron, G., Shirai, S., Kanemune, S., et al. (2023). Teachers' trust and perceptions of AI in education: the role of culture and AI self-efficacy in six countries. https://doi.org/10.48550/arXiv.2312.01627
66. Yang, Y., Chen, L., He, W., Sun, D. & Salas-Pilco, S. Z. (2024). Artificial intelligence for enhancing special education for K-12: A decade of trends, themes, and global insights (2013–2023). International Journal of Artificial Intelligence in Education, 1-49. https://doi.org/10.1007/s40593-024-00422-0
67. Yao, N. & Wang, Q. (2024). Factors influencing pre-service special education teach-ers’ intention toward AI in education: Digital literacy, teacher self-efficacy, perceived ease of use, and perceived usefulness. Heliyon, 10(14), e34894. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e34894
68. Yeniçeri, Ü. ve Kenan, A. (2025). Öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutum ve kaygılarının çeşitli değişkenler açısından betimsel analizi. Ege Eğitim Dergisi, 26(2), 226-245. https://doi.org/10.12984/egeefd.1625648
69. Yetişensoy, O. (2024). Tomorrow's teachers and artificial intelligence: Exploring atti-tudes and perceptions of Turkish prospective social studies teachers. Eura-sianJournal of Teacher Education, 5(1), 1-31.
70. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
71. Yıldırımer, K. S. ve Karataş, E. B., (2025). Attıtudes of religious culture and moral knowledge teachers towards artificial intelligence (AI). IRASS Journal of Multi-disciplinary Studies, 2(4),5-18. https://irasspublisher.com/journal-details/IRASSJMS
72. Yue, M., Jong, M.SY. & Ng, D.T.K. (2024). Understanding K–12 teachers’ technologi-cal pedagogical content knowledge readiness and attitudes toward artificial in-telligence education. Educ Inf Technol 29, 19505–19536. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12621-2
73. Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic re-view of research on artificial intelligence applications in higher education–where are the educators? International journal of educational technology in higher education, 16(1), 1-27. https://doi.org/10.1186/s41239-019-0171-0
74. Zhang, L. (2024). Benefits and challenges in implementing artificial intelligence from Chinese EFL primary school teachers' attitude and perception. Global and Lokal Distance Education, 10(2), 48-67
75. Zormanová, L. (2024). The attitudes of Czech teachers towards the use of artificial intelligence in schools. Horyzonty Wychowania, 23(65), 31-41.