Hikaye-i Simurg'da İdealize Edilen Figürün Ters Yüzü Simurg'un Olumsuz Nitelikleri

Öz

Doğu edebiyatı geleneğinde Simurg, bilgelik, rehberlik ve ilahî hakikatin sembolü olarak görülen mitolojik bir kuş figürüdür. Tasavvufî metinlerde hakikate ulaşmış insanın timsali kabul edilen bu varlık, çoğu anlatıda “kuşların sultanı” olarak idealize edilmiştir. Ancak Tübingen Eberhard Karls Üniversitesi Kütüphanesi’nde yer alan Hikâye-i Simurg adlı yazma eser, bu geleneksel temsili sorgulayarak Simurg’u olumsuz özellikleriyle ele alır. Bu makale, söz konusu metinde Simurg’un kibir, başkaldırı, kader anlayışına karşı gelme ve tehditkâr güç nitelikleriyle nasıl öne çıktığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma-da nitel araştırma yöntemlerinden metin merkezli edebî çözümleme tekniği uygulanmış; Simurg’un olumsuz yönleri klasik Doğu edebiyatındaki idealize edilmiş tasvirlerle karşılaş-tırmalı biçimde incelenmiştir. Ayrıca eserin transkripsiyonu ve günümüz Türkçesine akta-rımı da çalışmaya dâhil edilmiştir. Bulgular, Simurg’un anlatıda Tanrısal kudrete meydan okuyan, insan iradesine müdahale eden ve kendi kudretini mutlaklaştıran bir figür olarak tasarlandığını göstermektedir. Bu anlatım, onu hakikatin rehberinden çıkararak kibir, yalnızlık ve otoriterlik simgesine dönüştürür. Böylelikle metin, mitolojik bir hikâyeden çok daha fazlası olarak, insanın güç arzusu, benlik yanılsaması ve ilahî düzene karşı isyanı üzerine alegorik bir okuma sunmaktadır. Ekler kısmında eserin tıpkıbasımını da verdiği-miz çalışmanın alana katkısı, Simurg’un yalnızca bilge bir sembol olarak değil, eleştirel bir perspektifle olumsuz yönleriyle değerlendirilmesindedir. Bu yönüyle makale, klasik metin-lerdeki tek boyutlu idealizmi aşarak mitolojik figürlerin edebî ve felsefî dönüşümünü yeni bir bakış açısıyla ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Simurg
• Kuş
• Hikâye
• Olumsuz Nitelikler
• Mitoloji.

The Opposite Side Of The Idealized Figure In The Story Of The Simurg: The Negative Qualities Of The Simurg

Öz

In the tradition of Eastern literature, Simurgh is a mythological bird figure symbolizing wisdom, guidance, and divine truth. In Sufi texts, this being is regarded as the emblem of a human who has attained truth, and in most narratives, it is idealized as the “sovereign of birds.” However, the manuscript titled Hikâye-i Simurg (The Story of the Simurgh), preser-ved at the University of Tübingen’s Eberhard Karls Library, challenges this conventional representation by portraying Simurgh through its negative attributes. This article aims to reveal how Simurgh, in this particular work, is characterized by arrogance, rebellion, defi-ance of divine destiny, and threatening power. The study employs the qualitative method of text-oriented literary analysis, comparing the negative traits of Simurgh with its idealized depictions in classical Eastern literature. Furthermore, the transcription and modern Turkish translation of the manuscript are included in the study. The findings demonstrate that in the narrative, Simurgh is depicted as a being that defies divine power, interferes with hu-man will, and absolutizes its own authority. This portrayal transforms Simurgh from a guide to truth into a symbol of pride, isolation, and authoritarianism. Thus, the text trans-cends its mythological framework and offers an allegorical interpretation of human ambi-tion, self-delusion, and rebellion against divine order. The contribution of this study to the field lies in presenting the facsimile of the work in the appendix and in evaluating Simurgh not merely as a symbol of wisdom but also from a critical perspective that highlights its negative aspects. In this respect, the article moves beyond the one-dimensional idealism of classical texts, presenting a new perspective on the literary and philosophical transforma-tion of mythological figures.

Anahtar Kelimeler

• Simurgh
• Bird
• Story
• Negative Qualities
• Mythology.

Kaynakça

1. Aka, M. (2024). Kibrin Psikolojisi. Harran İlahiyat Dergisi(51), 107-128. https://doi.org/10.30623/hij.1311437
2. Akalın, (. Ş. (2011). Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. And, M. (2008). Minyatürlerle Osmanlı-İslâm Mitologyası. Yapı Kredi Yayınları.
4. Batislam, H. D. (2002). Divan Şiirinin Mitolojik Kuşları: Hüma, Anka ve Simurg. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi I, 185-208.
5. Bayrakdarlar, T. (2022). Türkmen ve Azerbaycan Masallarında Mitolojik Kuş Motifi: Simurg/ Zümrüd. Söylem Filoloji Dergisi, 7(2), 533-552. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1114159
6. Çağrıcı, M. (2022). Kibir. TDV İslam Ansiklopedisi (Cilt 25, s. 561-562). içinde Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları.
7. Çakmakçı, H. (2011). Türk-İslam Minyatürlerinde Simurg Tasviri ve İkonografisi., Ondokuzmayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
8. Çoruhlu, Y. (2019). Kozmolojik, Mitolojik, Astrolojik, Dinî ve Edebî Tasavvurlara Göre Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi I, Proto-Türk Devrinden, MS 14. Yüzyıla Kadar Efsanevi ve Yırtıcı Hayvanların Sembolizmi Üzerine Bir Deneme. İstanbul: Ötüken Neşriyat.

9. Daşdemir, Ö. (2021). Simurg İle İlgili Açıklayıcı Bir Metin: Der Beyân-ı Ahvâl-i Sîmurg-ı Ankâ. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi(67), 42-51.
10. Duymaz, A. (1998). Anadolu ve Balkan Türklerinin Halk Anlatmalarında Mitolojik Bir Kuş: Zümrüdü Anka. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1, 91-97. https://izlik.org/JA84LG27GS
11. Güler, Z. (2014). Şeyh Galip Divanında Anka-Simurg Sembolü. International Journal of Language Academy, 2(1), 63-72. 10.18033/ijla.64
12. Gümüşay, İ. (2023). Türkiye'de Dini Otorite Meselesi ve Dini Bilginin Bireyselleşmesi. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi(15), 221-242. https://doi.org/10.53112/tudear.1229066
13. Kalyon, A., & Kalyon, F. (2022). Mantıku’t-Tayr'da Yer Alan Kuşların Sıfatlandırmalarına Dair Bir Değerlendirme. Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi(18), 111-126. https://doi.org/10.51592/kulliyat.1196831
14. Kartal, S., & Alp, K. Ö. (2021). Mitolojik Kuşlardan Simurg'un Minyatürler Üzerinden Sembolik Anlam Kodları. Folklor Akademi Dergisi, 4(3), 439-451.
15. Mavil, K. A. (2016). Güncel Kader Tartışmalarına Bir Katkı. Kelâm Araştırmaları Dergisi, 14(2), 408-442. https://doi.org/10.18317/kader.33651
16. Namlı, A. (2018). Kur'an'ın Işığında Kader Konusuna Bakış. Umde Dini Tetkikler Dergisi, 1(1), 65-87.
17. Namlı, A. (2023). Kaderin ve Engelliliğin Çeşitleri. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi(28/2), 49-65. https://doi.org/10.58568/firatilahiyat.1347160.
18. Önder, M. (1967). Kubad-abad Sarayı Harpi ve Simurg’ları. Türk Etnografya Dergisi(60), 5-18.
19. Rahman, F., & Çiftçi, A. (1995). İslam'da Başkaldırı Hukuku. İslami Araştırmalar, 8(2), 133-138.
20. Saygın, T. (2017). Albert Camus Düşüncesinde Başkaldıran Özne. Felsefe Dünyası(66), 66-77.
21. Şahin, C. (2001). Türklerde Ejder ve Simurg Motiflerinin Grafik Gelişimi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayınlanmamış Doktora Tezi.
22. Turan, K. (2022). Narsisistik Kişilik Bozukluğu ve Psikodinamik Alt Tipleri. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 5(9), 114-129.
23. Yavuz, Y. Ş. (2001). Kader. TDV İslâm Ansiklopedisi (Cilt 24, s. 58-63). içinde Diyanet Vakfı Yayınları.