Bağımsızlıktan Sonra Azerbaycan’da Dinin Hukuki Çerçevesi ve Teşkilat Yapısı*
Öz
Bu çalışmada bağımsızlıktan sonra Azerbaycan’da din işleriyle ilgili gerçekleştirilen hukuki düzenlemelerin
ve bunun sonucunda meydana gelen değişimin tespiti amaçlanmıştır. Sovyet baskısından kurtulup
cumhuriyet olarak bağımsızlığını ilan eden Azerbaycan devleti, ilk iş olarak dini konularla ilgili hukuki
bazı yenilikler ve düzenlemelere gitmiştir. Bu bağlamda, Anayasanın 18. maddesinde “Din ve Devlet ilişkisi”,
48. Maddesinde de “Vicdan Özgürlüğü/Hürriyeti” ile alakalı bir takım kanunlar kabul edilmiştir. Bu
dönemde dini özgürlük alanındaki diğer bir gelişme de 20 Ağustos 1992’de gerçekleşmiştir. Bu tarihte
kabul edilen 29 maddelik “Dini İtikat Serbestliği/Özgürlüğü” hakkındaki kararlar sayesinde insanlar artık
korkmadan dini vecibelerini yapabilir hale gelmişlerdir.
Bağımsızlıktan sonra din artık devlet tarafından saygı duyulan bir olgu haline gelmiştir. Ayrıca devlet
halkın ihtiyacını ve gelişen sosyal talebi dikkate alarak dini kurumlarda köklü bir değişim ve yenilenmeyi
gerekli görmüştür. Bu doğrultuda ilk olarak var olan Kafkas Müslümanlar İdaresi değiştirilmiş, ülkedeki
tüm dini kurumların denetim ve kontrolünü yapma yetkisiyle Dini Kurumları İşi Üzere Devlet Komitesi
kurulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Azerbaycan’ın bağımsızlığı, Vicdan Özgürlüğü, Devlet-Din ilişkisi, Dini
Kaynakça
- Abbasov, Namik, Muasır Şeraitte Azerbaycan Devletinin Medeniyet Siyaseti ve Manevi De- ğerlerin İnkişaf Amilleri, Bakü: 2008.
- Akıner, Shirin, Sovyet Müslümanaları, Çev. Tufan Buzpınar, Ahmet Mutu, İstabul: İnsan yay, 1995. 104 Devlet ve Din, Temmuz-Ağustos 2009, s.6.
- Akyol, Taha, Azerbaycan Sovyetler ve Ötesi, Burak Yay, 1990
- Albayrak, Halis, “Azerbaycan’da Din”, Türk dünyasının Dini Meseleleri(Kutlu Doğum Haf- tası: 1997), Ankara: TDV Yayınları, 1998, s.136.
- Aleskerov, Alesker, Azerbaycan Anayasasındaki Devlet Sistemi ve Temel Öğeleri, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksel Lisans Tezi, İstanbul: 2000.
- Aliyev, Haydar, Müstegilliyimiz Ebedidir, 26-cı kitap Mart 2000-Nisan 2000, Bakü: Azer Ne- şir, 2008.
- Aliyev, Rafik, Devlet ve Din, Bakü: İrşad Neşriyatı, 2004.
- Altuğ, Yılmaz, Biraz Hirriyet (Sovyet Rusya’da Aydınların İnsan Haklarının İhlaline Karşı Mücadelesi), İstanbul: Boğaiçi Yayınları, 1974
- Anadol, Cemal, Türkiye’de Din ve Vicdan Hürriyeti, İstanbul: Burak Yayınevi, 1998.
- Aslan, Yasin, Bugün Azerbaycan’da Pantürkizm ve Panislamizm, İstanbul: Baysay, 1990.