KİTLE İMHA SİLAHLARININ YAYILMASININ FİNANSMANININ ÖNLENMESİ: ULUSLARARASI STANDARTLAR VE TÜRKİYE’NİN UYUMU

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 447 - 463, 30.11.2025

Mücahit Dizman

https://doi.org/10.30692/sisad.1757101

Öz

Kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanı, uluslararası güvenlik mimarisinde kritik bir zafiyet oluşturmaktadır. Bu çalışma, konu hakkındaki uluslararası normatif çerçeve ile Türkiye’nin yasal ve kurumsal düzenlemelerinin karşılaştırmalı bir analizini sunmaktadır. Türkiye, 7262 sayılı Kanun ve 2025-2029 Strateji Belgesi ile mevzuat uyumunda önemli ilerlemeler kaydetmiş olsa da pratikte belirli eksikliklere sahiptir. Analiz, karşılaştırmalı metodolojiye ek olarak literatürdeki ampirik boşlukların doldurulması için kitle imha silahlarının finansman risklerinin çok yönlü analizine yönelik özgün bir değerlendirme çerçevesi sunmaktadır. Ayrıca, ulusal otoritelerin süreklilik-etkililik ikilemini çözmekte zorlandığı ve uluslararası yaptırım hukukunun öngördüğü hızlı müdahale kapasitesine henüz ulaşılamadığı anlaşılmaktadır. Bulgular, Türkiye’de son mevzuat reformlarının konu hakkındaki hukuki boşluğu doldurduğunu; ancak malvarlığı dondurmanın sürekliliği, özel sektörün kırmızı bayrak analitiği ve yaptırım ihlaline dair caydırıcı uygulamaların yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Çalışmada, yapay zekâ tabanlı erken-uyarı sistemi, görünür para cezaları, gerçek-zamanlı uluslararası düzenleyicilerle entegrasyon ve kurumsal sertifikasyon destekli uzman havuzu oluşturulması gibi dört somut politika önerisi sunulmaktadır. Bu önerilerle, Türkiye’nin hem ulusal güvenlik stratejilerini güçlendirmesi hem de küresel finansal düzende norm-yaratıcı aktör konumuna yükselmesi beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanı , CPF , mali istihbarat , AML/CFT , FATF , MASAK , FIU , Egmont Grubu

Preventing the Financing of Weapons of Mass Destruction: International Standards and Türkiye’s Compliance

Öz

The financing of the proliferation of weapons of mass destruction constitutes a critical vulnerability within the international security architecture. This study presents a comparative analysis of the international normative framework on financing of the proliferation and Türkiye’s legal and institutional arrangements. Although Türkiye has achieved significant regulatory alignment through Law No. 7262 and the 2025-2029 Strategy Document, notable practical deficiencies persist. Beyond its comparative methodology, the analysis introduces an original assessment framework that addresses empirical gaps in the literature by conducting a multidimensional examination of financing of the proliferation risks. The study finds that national authorities struggle to resolve the continuity-effectiveness dilemma and have yet to attain the rapid-response capacity mandated by international sanctions law. The findings reveal that recent legal reforms have closed the domestic regulatory void; however, shortcomings remain in the continuity of asset-freezing measures, the private sector’s red flag analytics and the deterrent enforcement of sanctions violations. Accordingly, the study proposes four concrete policy recommendations: an artificial-intelligence-based early-warning system, visible monetary penalties, real-time integration with international regulators and the establishment of an expert pool supported by institutional certification. These measures are expected to strengthen Türkiye’s national security strategy and elevate the country to a norm-entrepreneur position within the global financial order.

Anahtar Kelimeler

The financing of the proliferation of weapons of mass destruction , CPF , financial intelligence , AML/CFT , FATF , MASAK , FIU , Egmont Group

Kaynakça

• ABD Adalet Bakanlığı. (2014). BNP Paribas Agrees to Plead Guilty and to Pay $8.9 Billion for Illegally Processing Financial Transactions for Countries Subject to U.S. Economic Sanctions. Basın Açıklaması. https://www.justice.gov/archives/opa/pr/bnp-paribas-agrees-plead-guilty-and-pay-89-billion-illegally-processing-financial
• ABD Hazine Bakanlığı. (2019). Settlement Agreement between the U.S. Department of the Treasury’s Office of Foreign Assets Control and Standard Chartered Bank. Basın Açıklaması. https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20190409
• ABD Hazine Bakanlığı. (2024). 2024 Report to Congress of The U.S.-China Economic and Security Review Commission. One Hundred Eighteenth Congress. https://www.uscc.gov/sites/default/files/2024-11/2024_Annual_Report_to_Congress.pdf
• AKSU, Z. ve AKKAN GÜNGÖR, F. (2019). Birleşmiş Milletler’in İran’a Uyguladığı Yaptırımların Değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 43-51.
• Anayasa Mahkemesi. (2024). 18 Ocak 2024 - Genel Kurul Gündemi ve Sonuçları. https://www.anayasa.gov.tr/tr/mahkeme-gundemi/genel-kurul/18-ocak-2024-genel-kurul-gundemi-ve-sonuclari/
• ARSLAN, A. C. (2024). Hukuk Devleti ve Kamu Düzeni İlişkisinde Güvenlik Politikalarının Oluşumu. Liberal Düşünce Dergisi, (116), 51-74. https://doi.org/10.36484/liberal.1400587
• AYOZGER ONGUN, Ç. (2024). MASAK Updated Suspicious Transaction Notification Guidelines for Payment and Electronic Money Institutions. Turkish LawBlog. https://turkishlawblog.com/insights/detail/masak-updated-suspicious-transaction-notification-guide-for-crypto-asset-service-providers
• BDDK. (2021). Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararı (Ek Listeler Dâhil). https://www.bddk.org.tr/Duyuru/Detay/738
• BMGK. (2004). S/RES/1540. https://docs.un.org/S/RES/1540(2004)
• BMGK. (2006). S/RES/1718. https://docs.un.org/S/RES/1718(2006)
• BMGK. (2014). S/2014/394. https://docs.un.org/S/2014/394 (2014)
• BMGK. (2015). S/RES/2231. https://docs.un.org/S/RES/2231(2015)
• BREWER, J. (2016). Proliferation Financing: The Potential Impact of the Nuclear Agreement with Iran on International Controls. Strategic Trade Review, 2(2), 25-43.
• BREWER, J. (2017). Study of Typologies of Financing of WMD Proliferation: Final Report. Project Alpha, Centre for Science and Security Studies, King’s College London.
• BREWER, J. (2018). The Financing of Nuclear and Other Weapons of Mass Destruction Proliferation. Center for a New American Security. https://www.cnas.org/publications/reports/the-financing-of-nuclear-and-other-weapons-of-mass-destruction-proliferation
• BYRNE, J., DILL, C., BYRNE, J. ve SOMERVILLE, G. (2019). Project Sandstone Report 3: On the Trail of the Tae Yang: AIS Spoofing and North Korean Coal Smuggling. RUSI. https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/special-resources/project-sandstone-report-3-trail-tae-yang-ais-spoofing-and-north-korean-coal-smuggling
• Chainalysis. (2023). 2022 Biggest Year Ever For Crypto Hacking with $3.8 Billion Stolen, Primarily from DeFi Protocols and by North Korea-linked Attackers. https://www.chainalysis.com/blog/2022-biggest-year-ever-for-crypto-hacking/
• CHP. (2024). Yankı Bağcıoğlu AYM’nin Kayyum Yasası ile İlgili Kararını Değerlendirdi: THK ve TESUD Gibi Köklü Kurumlarımızın, Artık Kendi Organları Eliyle Yönetilebilecek Olmaları Önem Taşıyor. https://chp.org.tr/haberler/yanki-bagcioglu-aymnin-kayyum-yasasi-ile-lgili-kararini-degerlendirdi-thk-ve-tesud-gibi-koklu-kurumlarimizin-artik-kendi-organlari-eliyle-yonetilebilecek-olmalari-onem-tasiyor
• DALL, E., KEATINGE, T. VE BERGER, A. (2017). Countering Proliferation Finance: An Introductory Guide For Financial Institutions (RUSI Guidance Paper). Royal United Services Institute for Defence and Security Studies. https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/special-resources/countering-proliferation-finance-introductory-guide-financial-institutions
• DE KOKER, L. (2023). Editorial: Towards Meaningful Action Against Proliferation Financing. Journal of Money Laundering Control, 26(2), 213-214. https://doi.org/10.1108/JMLC-03-2023-172
• DE KOKER, L. (2024). The FATF’s Combating of Financing of Proliferation Standards: Private Sector Implementation Challenges. In D. Goldbarsht ve L. de Koker (Ed.s), Financial crime and the law: Identifying and mitigating risks (s. 123-166). Springer.
• DİZMAN, M. (2024). Türkiye'deki Lisansüstü Tezler Üzerinden Terörizmin Finansmanının Değerlendirilmesi (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Polis Akademisi Başkanlığı.
• DİZMAN. M. (2025). Kitle Fonlaması ve Terörizmin Finansmanı İlişkisi. Bankacılar Dergisi, 36(132), 19-39.
• Egmont Grubu. (2022). News Release: Latvia wins International Competition for Best Anti-Money Laundering Case 2022. https://egmontgroup.org/news/news-release-latvia-wins-the-international-competition-for-best-anti-money-laundering-case-2022/
• Egmont Grubu. (2023). 2022/2023 Annual Report. https://egmontgroup.org/wp-content/uploads/2024/07/2022-2023-Egmont-Group-Annual-Report.pdf
• Egmont Grubu. (2025). 2025 Egmont Plenary, Luxembourg – Co-Chairs’ Statement. https://egmontgroup.org/news/2025-egmont-plenary-luxembourg-co-chairs-statement/
• FATF. (2008). Proliferation Financing Report. https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/reports/Typologies%20Report%20on%20Proliferation%20Financing.pdf
• FATF. (2010). Combating Proliferation Financing: A Status Report on Policy Development and Consultation. https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/reports/Status-report-proliferation-financing.pdf
• FATF. (2018). Best Practices and Guidelines on the Fight against Proliferation Financing - Strengthening Authorities for Action. https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Fatfgeneral/Speech-psi-political-meeting-may-2018.html
• FATF. (2019). Mutual Evaluation Report-Turkey. https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/mer/Mutual-Evaluation-Report-Turkey-2019.pdf.coredownload.inline.pdf
• FATF. (2020). FATF Training and Support Activities. https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Fatfgeneral/Fatf-training.html
• FATF. (2021a). Guidance on Proliferation Financing Risk Assessment and Mitigation. https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Financingofproliferation/Proliferation-financing-risk-assessment-mitigation.html
• FATF. (2021b). Turkey: 1st Enhanced Follow-up Report & Technical Compliance Re-Rating. https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/fur/Follow-Up-Report-Turkey-2021.pdf.coredownload.pdf
• FATF. (2023). Beneficial Ownershıp of Legal Persons. https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/guidance/Guidance-Beneficial-Ownership-Legal-Persons.pdf.coredownload.pdf
• FATF. (2025a). Complex Proliferation Financing and Sanctions Evasion Schemes. https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Financingofproliferation/complex-proliferation-financing-sanction-evasion-schemes.html
• FATF. (2025b). Türkiye. https://www.fatf-gafi.org/en/countries/detail/Turkey.html
• FATF/OECD ve Egmont Grubu. (2020). Trade-Based Money Laundering: Trends and Developments. https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Methodsandtrends/Trade-based-money-laundering-trends-and-developments.html
• FBI. (2025). North Korea Responsible for $1.5 Billion Bybit Hack. Federal Buerau of Investigation Public Service Announcement. https://www.ic3.gov/psa/2025/psa250226?utm_source.com
• GHASSEMINEJAD, S. (2020). UAE Continues to Serve as Hub for Iranian Sanctions Evasion. Foundation for Defense of Democracies. https://www.fdd.org/analysis/2020/03/20/uae-continues-to-serve-as-hub-for-iranian-sanctions-evasion/
• HO, K.-T. (2024). Reconciliation between International Standards on Countering Proliferation of Financing and Counter-Terrorism Financing (Taiwan) Act. Criminal Policy and Crime Studies Journal, 27, 107-138. https://doi.org/10.6482/ECPCR.202401.0005
• İnsan Hakları İzleme Örgütü. (2023). World Report 2023 Event of 2022 (s. 607-616). https://www.hrw.org/world-report/2023
• KARAOĞLU, A. O. (2023). Uluslararası Hukukta Kitle İmha Silahlarının Yayılması ve Finansmanının Önlenmesi: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Yükümlülükleri ve Türkiye. Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 18(213), 337-364.
• KASSENOVA, T. (2018). Challenges With Implementing Proliferation Financing Controls: How Export Controls Can Help. Carneige Endowment for Internationa Peace. https://carnegieendowment.org/posts/2018/05/challenges-with-implementing-proliferation-financing-controls-how-export-controls-can-help?lang=en
• KASSENOVA, T. ve EARLY, B. R. (2023). Countering the Challenges of Proliferation Financing. Center for Policy Research, Rockefeller College of Public Affairs & Policy, https://www.albany.edu/rockefeller/news/2023-countering-challenges-proliferation-financing
• KUKUK, D. ve ASAL, U. Y. (2022). Terörizmin Finansmanının Önlenmesinde Mali Eylem Görev Gücünün Rolü: Türkiye IV. Tur Karşılıklı Değerlendirme Raporu İncelemesi. Working Paper Series, 3(3), 20-33. https://doi.org/10.5281/zenodo.7079501
• LEE, M. H. (2025). Breaking the Sanctions Trap: Reinventing Enforcement. Yale Journal of International Affairs. https://www.yalejournal.org/publications/breaking-the-sanctions-trap-reinventing-enforcement
• MASAK. (2022). 2021 Yılı Faaliyet Raporu. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2022/03/Faaliyet-Raporu-2021.pdf
• MASAK. (2023). 2022 Yılı Faaliyet Raporu. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2023/04/2022-Faaliyet-Raporu.pdf
• MASAK. (2024). 2023 Yılı Faaliyet Raporu. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2024/04/Faaliyet-Raporu-2023.pdf
• MASAK. (2025a). Türkiye’de Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanı (KİSYF) ile Mücadelede Etkinliğin Artırılması Strateji Belgesi (2025-2029). https://masak.hmb.gov.tr/duyuru/duyuru-3
• MASAK. (2025b). Ulusal Risk Değerlendirmesi (Özet): Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanı. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2025/04/KISYF-URD-Rapor-Ozeti-23bbc0a63d31f380.pdf
• MASAK. (2025c). Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanunun Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. https://masak.hmb.gov.tr/kitle-imha-silahlarinin-yayilmasinin-finansmaninin-onlenmesine-iliskin-kanunun-uygulanmasina-dair-usul-ve-esaslar-hakkinda-yonetmelik/
• MASAK. (2025d). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2025/05/Faaliyet-Raporu-2024-5d43beb8aa394397.pdf
• MASAK. (2025e). Sektörel ŞİB Rehberleri. https://masak.hmb.gov.tr/sektorel-sib-rehberleri
• MASAK. (2025f). Kitle İmha Silahlarinin Yayilmasinin Finansmaninin (KİSYF) Önlenmesine Yönelik Rehber. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2025/10/rehber-689d6c4735e3ebc6.pdf
• ÖZKAYA, N. S. (2022). Suç Gelirlerinin Aklanması ve Terörizmin Finansmanı Kapsamında Uyum Süreçleri (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi.
• RAJIC, T. ve Brock, J. (2025). The ByBit Heist and the Future of U.S. Crypto Regulation. CSIS. https://www.csis.org/podcasts/audio-briefs/bybit-heist-and-future-us-crypto-regulation
• SPK. (2021). Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararı. https://spk.gov.tr/duyurular/basin-duyurulari/2021/kitle-imha-silahlarinin-yayilmasinin-finansmaninin-onlenmesine-iliskin-cumhurbaskanligi-karari
• T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2025). Arms Control and Disarmament. https://www.mfa.gov.tr/arms-control-and-disarmament.en.mfa
• T.C. Ticaret Bakanlığı. (2018). Stratejik Ticaret Kontrolleri. https://gumrukrehberi.gov.tr/sayfa/stratejik-ticaret-kontrolleri
• T.C. Ticaret Bakanlığı. (2022). Çift Kullanımlı ve Hassas Maddelerin İhracatının Kontrolüne İlişkin Tebliğ. https://ticaret.gov.tr/ihracat/mevzuat/ihracat-rejimi/cift-kullanimli-ve-hassas-maddelerin-ihracatinin-kontrolune-iliskin-teblig-ihrac
• T.C. Ticaret Bakanlığı. (2025). 7262 Sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun Kapsamındaki İşlemler Hakkında Rehber. https://ticaret.gov.tr/data/6050a37613b87603ac1c4f42/Rehber%20(T%C3%BCrk%C3%A7e).pdf
• TEKGÜL LEVENT, M. A. (2024). Kripto Varlıkların Terörizmin Finansmanında Kullanılması ve Mali Eylem Görev Gücü (FATF) Tavsiyeleri (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi.
• TRM. (2025). TRM Links North Korea to Record $1.5 Billion Record Hack. https://www.trmlabs.com/resources/blog/trm-links-north-korea-to-record-1-5-billion-record-hack
• Türkiye Sigortalar Birliği. (2021). Aklama, Terörizmin ve Kitle İmha Silahlarının Finansmanı İle Mücadelede Sigorta ve Bireysel Emeklilik Sektör Rehberi. https://www.tsb.org.tr/content/PageAssets/masak_sektor-rehberi-002-v2-01112021.pdf
• TUYGAN, A. (2019). Turkey–US Relations and Iran Sanctions. EDAM. https://edam.org.tr/en/blog/turkey-us-relations-and-iran-sanctions