An Architectural Examination Of Educational Buildings In And Around Antalya's Kaleiçi District

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1 , 125 - 148 , 30.03.2026

Hatice Yapıcı , A. Esra Bölükbaşı Ertürk

https://doi.org/10.30692/sisad.1762458

https://izlik.org/JA67XA89UZ

Öz

Antalya, where human life was seen 40 thousand years ago in archaeological excavations, is a port city located in the Mediterranean region. Since its early days, the city has hosted different civilizations due to its geographical location and being on migration routes. It has appealed to a wide range of people in social and cultural terms and has become one of the important cities that have enabled people of different beliefs and cultures to live together. Since it has been a settlement center for a long time, it is rich in terms of historical artifacts and archaeological remains. It is possible to follow the physical development of the city, especially thanks to the artifacts that have been preserved in Kaleiçi and its surroundings until recent periods and have survived to the present day. Among these are religious structures such as mosques, churches, tombs; military structures such as castles and ramparts, as well as examples of civil architecture such as inns, baths, schools and residences. Although the development in the city during the Late Ottoman and Early Republican periods was reflected in every area, this study was limited to the educational buildings in Kaleiçi and its surroundings. Four examples of educational structures were identified within the scope of the research. These buildings were built in the same region but in different periods. It is understood that these buildings, which were used for other functions during the process, have an importance in the formation of urban memory as well as their contribution to the urban identity. Within the scope of this study, these four educational buildings identified in Antalya Kaleiçi and its surroundings will be examined within the framework of the political, social and cultural environment of the Late Ottoman and Early Republican periods and their architectural analyses will be made.

Anahtar Kelimeler

Antalya , Kaleiçi , educational building , architectural heritage

ANTALYA KALEİÇİ VE ÇEVRESİNDEKİ EĞİTİM YAPILARI ÜZERİNE MİMARİ BİR İNCELEME

https://izlik.org/JA67XA89UZ

Öz

Yapılan arkeolojik kazılarda 40 bin yıl önce insan yaşamının görüldüğü Antalya; Akdeniz bölgesinde bulunan bir liman kentidir. Kent ilk dönemlerinden itibaren coğrafi konumundan ve göç yolları üzerinde olması sebebiyle farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Sosyal -kültürel anlamda geniş bir kesime hitap etmiş olup farklı inanışta ve kültürde insanların beraber yaşamasına olanak sağlamış önemli şehirlerden birisi haline gelmiştir. Uzun süreli bir yerleşim merkezi olduğu için tarihi eserler ve arkeolojik kalıntılar yönünden zengindir. Özellikle yakın dönemlere kadar Kaleiçi ile çevresinde korunabilen ve günümüze ulaşabilen eserler sayesinde şehrin fiziki gelişimini izlemek mümkündür. Bunlar arasında cami, kilise, türbe gibi dini yapılar; kale, sur gibi askeri yapıların yanı sıra han, hamam, okul ve konutlar gibi sivil mimarlık örnekleri bulunmaktadır. Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet döneminde şehirdeki gelişim her alana yansımakla beraber bu çalışma Kaleiçi ve çevresindeki eğitim binalarıyla sınırlandırılmıştır. Araştırma kapsamında eğitim yapısı olarak dört örnek tespit edilmiştir. Bu binalar aynı bölgede ancak farklı dönemlerde inşa edilmiştir. Süreç içinde başka işlevlerle de kullanıldıkları anlaşılan bu binaların, kent kimliğine katkısıyla birlikte kent belleğinin oluşmasında da önemi bulunmaktadır. Bu çalışma kapsamında Antalya Kaleiçi ve çevresinde tespit edilen bu dört eğitim binasının Son Osmanlı ve Erken Cumhuriyet dönemi siyasi, sosyal, kültürel ortamı çerçevesinde incelenerek mimari analizleri yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Antalya , Kaleiçi , eğitim yapısı , mimari miras

Kaynakça

• AKYÜZ, Y. (2021). Türk Eğitim Tarihi: M.Ö. 1000 M.S. 2021. Ankara: Pegem Akademi.
• ANTALYA LİSESİ. (2024). Antalya Lisesi Kısa Tarihçesi. Milli Eğitim Bakanlığı. Erişim Tarihi: 07.12.2024, https://antalyalisesi.meb.k12.tr/icerikler/antalyalisesikisatarihce_11074243.html
• ANTALYA TİCARET BORSASI. (2020). 1920 Bir Adım-2020 Bir Asır, Antalya Ticaret Borsası 100. Yıl Kitabı. Antalya.
• ANTALYA VALİLİĞİ. (2023). Antalya hükümet konağı. Erişim Tarihi: 25.12.2024, http://www.antalya.gov.tr/antalya--hukumet-konagi
• ANTALYA VALİLİĞİ. (t.y.). Tarih- Nüfus yapısı. Erişim Tarihi: 07.12.2024, http://www.antalya.gov.tr/tarih---nufus-yapisi
• ARMAĞAN, A. (2005). XVI. Yüzyılda Antalya. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 93-111.
• AYDEMIR, S.S. (2006). Antalya Lisesi ve Tarihi Gelişimi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Konya: Selçuk Üniversitesi.
• BCA, (Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi) 1318 Ş-13, İ. AZN. / 40- 33. Ankara
• BCA, (Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi) 180-9-0-0 / 96- 468 – 11. Ankara
• BEAUFORT, F. (1817). Karamania: Or, a Brief Description of the South Coast of Asia-Minor and of the Remains of Antiquity. London: R. Hunter.
• ÇİMRİN, H. (2007). Bir Zamanlar Antalya Tarih, Gözlem ve Anılar (Cilt 1). Antalya: Antalya Ticaret ve Sanayi Odası Kültür Yayınları.
• ÇOKONA, A. (2016). 20. Yüzyıl Başlarında Anadolu ve Trakya’daki Rum Yerleşimleri. İstanbul. Literatür Yayıncılık.
• DANİELOĞLU, D. E. (2010). 1850 Yılında Yapılan bir Pamfilya Seyahati (Çev. A. Özil).
• İstanbul: Suna- İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Yayınları.
• DAYAR, E. (2020). Osmanlı İmparatorluğu’nun Son Dönemlerinde Antalya Kaleiçi ve Çevresi. METU JFA, 37(2), 59-84.
• DENIZ, M. (2015). Kapatılan Antalya İpekböcekçilik Mektebi ve Antalya’da İpekçilik. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 319-327.
• DİNÇ, G. (2017). The Social and Economic Status of the Rum (Greeks) of Antalya in the First Half of the 19th Century. Adalya, 20, 449-490.
• DUMLUPINAR ORTAOKULU. (t.y.). Okulumuzun tarihçesi. Milli Eğitim Bakanlığı. Erişim tarihi: 13.12.2024, https://dumlupinaro.meb.k12.tr/
• EVLİYA ÇELEBİ. (2011). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi. (Çev. S.A. Kahraman). (9. Kitap, C.1). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• GÜÇLÜ, M. (1997). 19. Yüzyılın İlk Yarısında Antalya. Antalya: ATSO Kültür Yayınları.
• GÜNBULUT, A. (2013). Cumhuriyet Döneminde Antalya’da İpekböcekçiliği Eğitimi (1926- 1960), Akdeniz Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Antalya.
• GÜVEN, İ. (2014). Türkiye'de Okul Mimarisi: Tarihsel Gelişim ve Değişim. Ankara: Pegem Akademi.
• İBNİ BATUTA. (2004). İbni Batuta Seyahatnamesi. (A.S. Aykut, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• KARADENIZ, C. H. (2017). “Cumhuriyet Dönemi Okul Mimarisi: Ankara'daki İlk Örnekler” Mimarlık Dergisi, 395, 42-47.
• KÜLTÜR ENVANTERİ. (t.y.). Antalya Kültür Varlıkları Haritası. Erişim Tarihi: 25.12.2024, kulturenvanteri.com/harita/#17.68/36.88219/30.707025
• KÜLTÜR ENVANTERİ.(t.y.) İpek Böcekçiliği Mektebi. Erişim Tarihi : 25.12.2024 https://kulturenvanteri.com/harita/#16.86/36.879557/30.706899
• MOĞOL, H. (1997). Antalya Tarihi. Ankara: Mehter Yayınları.
• RESMİ ANTALYA GAZETESİ. (1928-1940). Resmi Antalya Gazetesi Arşivi. Antalya.
• ŞİMŞEK, H. (2019). “Cumhuriyet Dönemi Eğitim Programlarının İncelenmesi”. Eğitim ve Bilim, 44 (197), 1-22.
• TEKİN, O. (2006). Antalya Tarihi. Antalya: Antalya Ticaret ve Sanayi Odası Yayınları.
• UTTA. (1995). Antalya Anakenti Yapısal Planı- 1/ 25 000 Raporu. Antalya: Antalya Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
• UZUNÇARŞILI, İ, H. (1982). Osmanlı Tarihi (Cilt 1). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.