Araştırma Makalesi

Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye'de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları

Cilt: 7 Sayı: 4 25 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye'de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları

Öz

Uluslararası politik ekonomi literatüründe seçim sistemlerinin bütçe disiplini üzerindeki mali etkileri sıklıkla tartışılsa da, Türkiye’nin kurumsal kırılmalar içeren özgün siyasal geçmişinde bu ilişkinin nasıl şekillendiği sorusu literatürde bir boşluk olarak kalmıştır. Bu çalışma, söz konusu teorik ve ampirik boşluğu doldurmak amacıyla, 1960–2023 döneminde Türkiye’de seçim sistemlerinin kamu harcamalarının büyüklüğü ve bileşimi üzerindeki etkisini ortak havuz problemi çerçevesinde incelemektedir. Çalışma, seçim sistemlerindeki farklılaşmaların yasama organının parçalanma düzeyini ve karar alıcı sayısını etkileyerek maliyetlerin içselleştirilme derecesini değiştirdiği ve bu yapı üzerinden kamu harcamalarını şekillendirdiği varsayımına dayanmaktadır. Bu varsayımın ampirik olarak sınanması amacıyla ARDL sınır testi yöntemi kullanılarak kamu harcamaları ile seçim sistemleri (nispi temsil ve çoğunluk seçim sistemleri) arasındaki eş bütünleşme ilişkisi, ortak havuz problemi teorik çerçevesi kapsamında analiz edilmiştir. Bulgular, seçim sistemlerinin ürettiği kurumsal yapıların kamu harcamaları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkiler yarattığını göstermektedir. Sonuçlar, nispi temsilin daha yüksek kamu harcaması ürettiği yönündeki yaygın literatürün ötesine geçerek, güçlü yürütme ve sınırlı yasama parçalanması koşullarında çoğunlukçu sonuçlar üreten seçim düzenlemelerinin de kamu harcamalarının genişlemesine elverişli kurumsal teşvikler oluşturabildiğine işaret etmektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’nin kurumsal bağlamında veto gücünün zayıflaması ve yürütme hegemonyasının güçlenmesinin mali genişlemeyi tetikleyen temel politik-ekonomik dinamikler olduğunu ampirik olarak göstermesi bakımından özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

ortak havuz problemi, seçim sistemleri, nispi temsil, çoğunluk seçim sistemleri, kamu harcamaları, yasama parçalanması

Kaynakça

  1. Afonso, A., & Rault, C. (2009). Spend-and-tax: A panel data investigation for the EU (CESifo Working Paper No. 2705). CESifo. https://doi.org/10.2139/ssrn.1433678
  2. Akça, H., & Bilgin, C. (2013). Harca-vergilendir veya vergilendir-harca: Türkiye üzerine ampirik bir araştırma. Business and Economics Research Journal, 4(1), 143-157.
  3. Alesina, A., & Passalacqua, A. (2016). The political economy of government debt. In J. B. Taylor, & H. Uhlig (Eds.), Handbook of macroeconomics (Vol. 2, pp. 2599-2651). Elsevier. https://doi.org/10.1016/bs.hesmac.2016.03.014
  4. Alesina, A., & Tabellini, G. (1990). A positive theory of fiscal deficits and government debt. The Review of Economic Studies, 57(3), 403-414. https://doi.org/10.2307/2298021
  5. Altun, T. (2017). Farklı hükümet biçimleri iktisadi ve mali sonuçları değiştirir mi? Türkiye ekonomisi üzerine bir inceleme. Amme İdaresi Dergisi, 50(3), 27-66.
  6. Altun, T. (2022). Kamusal karar alma süreci: Literatür incelemesi. Maliye Çalışmaları Dergisi, (68), 133-157. https://doi.org/10.26650/mcd2022-1162458
  7. Altun, T. (2023). Türkiye’de bütçe prosedürlerinin gelişimi ve mali disipline etkileri: 1998-2021 dönemi için bir inceleme. Yönetim Bilimleri Dergisi, 21(50), 1170-1205. https://doi.org/10.35408/comuybd.1338534
  8. Apergis, N., Payne, J. E., & Saunoris, J. W. (2012). Tax‐spend nexus in Greece: Are there asymmetries?. Journal of Economic Studies, 39(3), 327-336, https://doi.org/10.1108/01443581211245900
  9. Arrow, K. J. (1951). Social choice and individual values. John Wiley & Sons.
  10. Attari, M. I. J., & Javed, A. Y. (2013). Inflation, economic growth and government expenditure of Pakistan: 1980-2010. Procedia Economics and Finance, 5, 58-67. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(13)00010-5

Kaynak Göster

APA
Ateş, A. (2026). Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye’de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları. Sosyal Mucit Academic Review, 7(4), 416-450. https://doi.org/10.54733/smar.1912022
AMA
1.Ateş A. Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye’de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları. SMAR. 2026;7(4):416-450. doi:10.54733/smar.1912022
Chicago
Ateş, Abdulkadir. 2026. “Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye’de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları”. Sosyal Mucit Academic Review 7 (4): 416-50. https://doi.org/10.54733/smar.1912022.
EndNote
Ateş A (01 Eylül 2026) Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye’de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları. Sosyal Mucit Academic Review 7 4 416–450.
IEEE
[1]A. Ateş, “Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye’de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları”, SMAR, c. 7, sy 4, ss. 416–450, Eyl. 2026, doi: 10.54733/smar.1912022.
ISNAD
Ateş, Abdulkadir. “Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye’de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları”. Sosyal Mucit Academic Review 7/4 (01 Eylül 2026): 416-450. https://doi.org/10.54733/smar.1912022.
JAMA
1.Ateş A. Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye’de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları. SMAR. 2026;7:416–450.
MLA
Ateş, Abdulkadir. “Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye’de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları”. Sosyal Mucit Academic Review, c. 7, sy 4, Eylül 2026, ss. 416-50, doi:10.54733/smar.1912022.
Vancouver
1.Abdulkadir Ateş. Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye’de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları. SMAR. 01 Eylül 2026;7(4):416-50. doi:10.54733/smar.1912022