Comprehensive Review of Theses on Masculinities in Türkiye between 2000 and 2024

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: 57, 190 - 210, 30.12.2025

Ömer Anlatan

https://doi.org/10.70854/sobbiad.1713389

https://izlik.org/JA96HB45XW

Öz

This study aims to provide an inventory of graduate theses on masculinities in Türkiye over the past 25 years (2000-2024). Employing document analysis, the study identified 254 theses with the keywords “erkeklik” (masculinity), “erkeklikler” (masculinities), “maskülen” (masculine) in their titles. Excluding one thesis each from 2025 and 1997, 252 theses were analyzed. The findings reveal that nearly half of these theses (49.6%) were published in the last five years, with the highest number produced in 2019 (n=37). The vast majority (86.5%) are master’s theses, while 33 are doctoral dissertations, and only one is in arts proficiency. In terms of the departments, the top five fields are sociology (20.2%), gender and women’s studies (13.5%), radio, television and cinema (7.9%), Turkish language and literature (7.1%), and English language/culture and literature (6.0%). Regarding universities, Hacettepe University leads with 24 theses on masculinities. Nearly three-quarters of the theses (73.4%) were written in Turkish. The theses were most frequently tagged under sociology (37%), and 88.9% employed qualitative methodologies. These findings are expected to contribute to making visible the current trends, gaps, and potential research areas within the field of masculinity studies in Türkiye, thus offering a comprehensive portrayal of its development over the past quarter-century.

Anahtar Kelimeler

Psychology , Masculinity studies , Gender studies , Graduate theses , Document analysis

Etik Beyan

Since this is a review study, no ethical committee approval is required.

Türkiye’de 2000-2024 Yılları Arasında Erkeklikler Konusunda Hazırlanmış Tezlere Kapsamlı Bir Bakış

https://izlik.org/JA96HB45XW

Öz

Bu çalışma, son 25 yılda (2000-2024) Türkiye’de erkeklik alanında hazırlanmış lisansüstü tezlerin bir dökümünü ortaya koymayı hedeflemektedir. Doküman analizinin kullanıldığı çalışmada başlığında “erkeklik” veya “erkeklikler” veya “maskülen” kelimelerinin bulunduğu 254 tez çalışmasına ulaşılmıştır. 2025 ve 1997 yıllarında yayımlanan birer tezin dışarıda bırakılmasıyla 252 tez incelenmiştir. Buna göre, tezlerin yaklaşık yarısının (%49,6) son beş yıl içinde yayımlanmış olduğu, en çok sayıda tezinse 2019 yılında (n=37) hazırlanmış olduğu görülmüştür. İncelenen tezlerin büyük bir çoğunluğu (%86,5) yüksek lisans düzeyindedir; doktora düzeyinde 33 tez bulunurken sanatta yeterlik düzeyindeyse yalnızca 1 tez hazırlanmıştır. Yazarların eğitim gördüğü bölümlere göre incelendiğinde en çok sayıda tezin hazırlandığı ilk beş bölüm sırasıyla sosyoloji (%20,2), toplumsal cinsiyet ve kadın çalışmaları (%13,5), radyo, televizyon ve sinema (%7,9), Türk dili ve edebiyatı (%7,1), İngiliz dili/kültürü ve edebiyatı (%6,0) olarak belirlenmiştir. Eğitim görülen üniversiteye göre bir değerlendirme yapıldığında, 24 tezle Hacettepe Üniversitesi’nin erkeklikler alanında en çok tez üretilen üniversite olduğu görülmektedir. İncelenen tezlerin yaklaşık dörtte üçünün (%73,4) Türkçe dilinde yazıldığı belirlenmiştir. Tezlerin en çok etiketlendiği konunun %37 oranla sosyoloji olduğu görülürken %88,9 oranla nitel yöntemler kullanıldığı anlaşılmıştır. Bu bulguların, Türkiye’de erkeklik çalışmalarının son çeyrek yüzyıldaki gelişimini detaylı biçimde ortaya koyarak alanın mevcut eğilimlerini, boşluklarını ve potansiyel araştırma alanlarını görünür kılmaya yardımcı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikoloji , Erkeklik çalışmaları , Toplumsal cinsiyet çalışmaları , Lisansüstü tezler , Doküman analizi

Etik Beyan

Bu, bir derleme çalışması olduğundan herhangi bir etik kurul izni gerektirmemektedir.

Kaynakça

• Addis, M. E., & Mahalik, J. R. (2003). Men, masculinity, and the contexts of help seeking. American Psychologist, 58(1), 5-14. https://doi.org/10.1037/0003-066X.58.1.5.
• Akça, E. B., & Tönel, E. (2011). Erkek(lik) çalışmalarına teorik bir çerçeve: Feminist çalışmalardan hegemonik erkekliğe. Şu kitapta: Medyada hegemonik erkek(lik) ve temsil. İstanbul: Kalkedon Yayınları (s. 11-39).
• Altay, H. (1997). Güç mesafesi, erkeklik-dişilik ve belirsizlikten kaçınmanın başarıya etkisi. İnönü Üniversitesi.
• Altheide, D. (1996). Process of document analysis. Şu kitapta: Qualitative Media Analysis (Ed. D. Altheide). Thousand Oaks: Sage Publications.
• Atay, T. (2004). Çin işi Japon işi: Cinsiyet ve cinsellik üzerine antropolojik değiniler. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Avşar, S. (2017). Toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında tarihsel rollerini yitiren erkekliğin çöküşü: Küllerinden “yeni erkek”liğin doğuşu. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 3(2), 224-241. https://doi.org/10.21798/kadem.20182365990
• Bayram, A. C. (2024). Masculinities of their own: The representations of the male characters in Thomas Hardy's The Mayor of Casterbridge, Tess of The D’urbervilles and Fude The Obscure. Yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul.
• Berksü, H. (2000). Symbolic masculine and feminine identities in Turkish Grand National Assembly. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
• Biz Erkek Değiliz İnisiyatifi. (2009). Biz erkek değiliz inisiyatifi. https://www.blogger.com/profile/02692150528346391202 (Erişim tarihi: 4 Mayıs 2025).
• Booth, A., Sutton, A. & Papaioannou, D. (2016). Systematic approaches to a successful literature review. California: SAGE.
• Bowen, G. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://dx.doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Bozok, M. (2009). Feminizmin erkekler cephesindeki yankısı: Erkekler ve erkeklik üzerine eleştirel incelemeler. Cogito, 58, 269-284.
• Bozok, M. (2011). Soru ve cevaplarla erkeklikler. İstanbul: Sosyal Kalkınma ve Cinsiyet Eşitliği Politikaları Merkezi Derneği.
• Bozok, M. (2019). Raewyn Connell ve erkeklik çalışmalarının köşe taşı çalışması olarak Erkeklikler. VivaVerita E-Dergi: Disiplinlerarası Karşılaşmalar, 9, 199-205.
• Cengiz, K., Tol, U. U. & Küçükural, Ö. (2004). Hegemonik erkekliğin peşinden. Toplum ve Bilim, 101, 50. Cohen, D. (1995). Erkek olmak. İstanbul: Alan Yayıncılık.
• Collins, P. H., & Bilge, S. (2016). Intersectionality. Malden: Polity Press.
• Connell, R. W. (1998). Toplumsal cinsiyet ve iktidar: Toplum, kişi ve cinsel politika. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Connell, R. W. (2005). Masculinities (2. ed.). California: University of California Press.
• Connell, R. W. (2019). Erkeklikler. Ankara: Phoenix Yayınları.
• Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the intersection of race and sex: A Black feminist critique of antidiscrimination doctrine, feminist theory, and antiracist politics. University of Chicago Legal Forum, 139-167.
• Çallıoğlu, Ç. (2019). Antalya Aksu ilçesinde çalışan öğretmenlerin toplumsal cinsiyet, erkeklik ve kadınlık tanımlamaları üzerine bir çalışma. Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
• Çarpar, M. C. (2019). Vücut geliştirme ve erkeklik kimliği: Sosyolojik bir yaklaşım. Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
• Çekiç, F. (2021). Toplumsal cinsiyet temelli kimlik inşası: Erkeklik kimliğinin oluşumu, tutum ve davranışlar üzerinde etkisi. Yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Nevşehir.
• Çetinkıran, S. (2024). Yakın dönem Türk sinemasında erkeklik temsilleri: Çoğunluk, Kız Kardeşler, Tepenin Ardı. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Dörtköşeoğlu, G. (2002). 12-15 yaş arası kız ve erkek çocukların kadınlık ve erkeklik rollerini algılayış biçimleri. Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Eleştirel Erkeklik Çalışmaları İnisiyatifi. (t.y.). Hakkımızda. https://siddetsizerkeklik.com/hakkimizda/ (Erişim tarihi: 4 Mayıs 2025).
• Emen, N. (2018). Reha Erdem sinemasında erkeklik halleri: Korkuyorum Anne filmi örneği. Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi, Elazığ.
• Evren, B. S. (2024). Evolving masculinities in the case of evolving military service: Perceptions and experiences of middle-class men in Türkiye. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
• Farrell, W. (1974). The liberated man - beyond masculinity: Freeing men and their relationships with women. New York: Bantam Book.
• Fişek, G. O., Boratav, H. B. & Ziya, H. E. (2018). Erkekliğin Türkiye halleri. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi.
• Flood, M. (2019). Engaging men and boys in violence prevention. Şu kitapta: The Wiley Blackwell encyclopedia of gender and sexuality studies. (Ed. N. Naples). New York: Wiley.
• Gönen, D. (2019). Représentations du discours de la masculiniité hégémonique à travers du sportérisme de football en Turquie. Yüksek lisans tezi, Galatasaray Üniversitesi, İstanbul.
• Grant M.J. & Booth, A. (2009). A typology of reviews: An analysis of 14 review types and associated methodologies. Health Information & Libraries Journal, 26(2), 91-108. https://doi.org/10.1111/j.1471-1842.2009.00848.x
• Gülçek, Y. (2024). Adana kırsalında kuşaklararası erkeklik inşası ve erkeklik algılarında değişim/dönüşüm: Baklalı köyü örneği. Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
• Günay Erkol, Ç. (2021). Yaralı erkeklikler: 12 Mart romanlarında yalnızlık, yabancılaşma ve öfke. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Hocaoğlu, M. (2002). Eşcinsel erkekler: Yirmi beş tanıklık. İstanbul: Metis Kitap.
• Hopkins, P., & Noble, G. (2009). Masculinities in place: Situated identities, relations and intersectionality. Social & Cultural Geography, 10(8), 811-819. http://dx.doi.org/10.1080/14649360903305817
• İyigören, B. (2020). Kimlik inşası sürecinde erkek olmak: Kuşaklar ekseninde farklılaşan erkeklik. Yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.
• Kadılar Sarhanlı, E. (2024). Kuşaklararası değişen erkekliğin toplumsal inşasını anlamak. Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi, Mersin.
• Kandiyoti, D. (1997). Cariyeler, bacılar, yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler. (Ed. A. Bora, F. Sayılan, Ş. Tekeli, H. Tapınç, & F. Özbay). İstanbul: Metis Kitap.
• KaosGL. (2012). Erkek muhabbeti. https://kaosgl.org/gokkusagi-forumu-kose-yazisi/erkek-muhabbeti (Erişim tarihi: 4 Mayıs 2025).
• Kara, A. (2016). Hegemonik erkeklik ve eşcinselliğe yönelik tutumlar (Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma). Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
• Kimmel, M. S. (1994). Masculinity as homophobia: Fear, shame, and silence in the construction of gender identity. Şu kitapta: Theorizing masculinities (Ed. H. Brod & M. Kaufman, s. 119-141). California: SAGE.
• Labuschagne, A. (2003). Qualitative research: Airy fairy or fundamental? The Qualitative Report, 8(1), 100-103. https://dx.doi.org/10.46743/2160-3715/2003.1901
• Landreau, J. C., & Rodriguez, N. M.. (2011). Queer masculinities: A critical reader in education. Londra: Springer.
• Laloğlu, P. (2023). Hegemonik erkeklik üzerinden Erzurum'da erkeklik görünümleri. Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
• Lillis, T., & Curry, M. J. (2010). Academic writing in a global context: The politics and practices of publishing in English. New York: Routledge.
• Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th Ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
• Messerschmidt, J. W. (2018). Hegemonic masculinity: Formulation, reformulation, and amplification. Londra: Rowman & Littlefield.
• Mozafari, S. (2022). Göçle dönüşen yeni erkeklik inşası: Ankara'da yaşayan evli Suriyeli erkekler. Yüksek lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara.
• Nichols, J. (1975). Men’s liberation: A new definition of masculinity. New York: Penguin Books.
• Oğurlu, U. Ş. (2022). Türk sinemasında biyografik filmlerde hegemonik erkeklik inşası. Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Ok, O. C. (2023). Doing, undoing, and cooking gender: Mapping the masculinities of white-collar men in the home kitchen. Doktora tezi, Sabancı Üniversitesi, İstanbul.
• Önder, E. (2023). Türkiye'de erkeklik inşa süreci: Genç erkekler üzerine nitel bir analiz. Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Ankara.
• Özdemir, H. (2018). Türkiye’de erkeklik konusunda üretilen lisansüstü tezlerin yapısal incelemesi. Erkeklik ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-14.
• Samurçay, C. (2002). Dreaming of liberation: Codes of masculinity in some upper middle class literati male texts. Yüksek lisans tezi, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul.
• Sancar, S. (2009). Erkeklik: İmkânsız iktidar. İstanbul: Metis Kitap.
• Sancar, S. & Göç-Bilgin, M. (2021). Erkekler, erkeklikler ve toplumsal cinsiyet eşitliği: Haritalama ve izleme çalışması. Ankara: CEİD Yayınları.
• Saraçgil, A. (2000). Bukalemun erkek: Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Türkiye Cumhuriyeti’nde ataerkil yapılar ve modern edebiyat. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Segal, L. (1992). Ağır çekim: Değişen erkeklikler, değişen erkekler. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Sevim, E. (2020). Erkeklik. https://feministbellek.org/erkeklik/ (Erişim tarihi: 4 Mayıs 2025).
• Sünbüloğlu, N. Y. (2010). Türk modernleşmesinde erkeklik kirizi: Aganta, Burina, Burinata. Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Şeker, H. (2015). Popüler Türk sinemasında hegomonik erkeklik ve eşcinsellik. Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
• Tekke, A., & Yıldız, S. (2020). Türk toplumundaki erkeklik yüklerinin lisansüstü tezler üzerinden analizi. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, (6), 131-135. https://doi.org/10.48131/jscs.825095
• Telatar, G. (2024). İşsiz olmanın erkeklik kurgusundaki etkisi: İşsiz erkeklerin dertlerine toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında bir bakış. Yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.
• Topçu, Ş. (2012). 1980 sonrası Türk öyküsünde erkek ve erkeklik olgusu. Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.
• Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Derneği. (2021). Programlar ve merkezler. https://tocikad.org/ (Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025).
• Türk, B. (2008). Eril tahakkümü yeniden düşünmek: Erkeklik çalışmaları için bir imkân olarak Pierre Bourdieu. Toplum ve Bilim, 112, 119-146.
• Wright, L. (2005). Introduction to "Queer" Masculinities. Men and Masculinities, 7(3), 243-247. https://doi.org/10.1177/1097184X04271883.
• Yazıcı, S. (2022). Ahmet Hamdi Tanpınar’ın öykülerinde erkeklik biçimleri. Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
• Yıldız, G. (2023). Moda ve erkeklik kimliği ilişkisinin gündelik hayat alanına yansıma biçimleri: Şanlıurfa örneği. Doktora tezi, Kırıkkale Üniversitesi, Kırıkkale.
• Yurdabakan, C. (2022). Sinemada erkeklik krizi: Subay ve Centilmen-Top Gun filmleri üzerinden araştırma. Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Yüksel, E. (2013). 2000’ler Türkiye sinemasında erkeklik krizi ve erkek kimliğinin inşası. Doktoa tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Zeybek, D. M. (2022). Erkeklik, milliyetçilik, askerlik: Ekşi Sözlük örneği. Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Zeybekoğlu, Ö. (2009). Toplumsal cinsiyet bağlamında erkeklik olgusu. Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya.