Yaşlılıkta Sosyal Dışlanmanın Yapısal Dinamikleri: Çok Boyutlu Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Iğdır ilinde yaşayan 60 yaş ve üzeri bireylerin sosyal dışlanma düzeylerini inceleyerek, yaşlılıkta dışlanmanın yalnızca bireysel koşullardan değil, ekonomik, mekânsal ve kurumsal eşitsizliklerden kaynaklandığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Sosyal dışlanma, yaşlı bireylerin toplumsal yaşama katılımını sınırlayan çok boyutlu ve yapısal bir süreç olarak ele alınmıştır. Nicel araştırma kapsamında 381 katılımcıdan elde edilen veriler Yaşlılarda Sosyal Dışlanma Ölçeği kullanılarak SPSS ve AMOS programlarıyla analiz edilmiştir. Analizlerde betimsel istatistiklerin yanı sıra regresyon ağacı algoritması ve Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Bulgular, maddi yoksunluk, sosyal ve enformel destek eksikliği, hizmetlere erişim güçlüğü ve çevresel dışlanma arttıkça genel sosyal dışlanma düzeyinin anlamlı biçimde yükseldiğini göstermektedir. Çalışmanın temel sonucu, sosyal dışlanmanın yaşlı bireylerin kişisel tercihlerinden ziyade gelir düşüklüğü, istihdamdan kopuş, kırsal bölgelerde yaşama ve güvencesiz barınma gibi yapısal dezavantajlarla ilişkili olduğudur. Bulgular, mevcut sosyal politika ve hizmet altyapısının yaşlı bireylerin ihtiyaçlarını karşılamada yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, yaşlılıkta sosyal dışlanmanın yapısal bir sorun olduğunu ve bütüncül, adil sosyal politikalara duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Dışlanma
• Yaşlılık
• Yapısal Eşitsizlikler
• Toplumsal Katılım
• Sosyal Politika

Etik Beyan

Yazar, bu çalışmanın bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlandığını beyan eder. Yazar, bu çalışma için Iğdır Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu Başkanlığı’nın 22.05.2025 tarihli ve 2025/16 sayılı kararı ile etik kurul onayı alındığını beyan eder.

The structural dynamics of social exclusion in old age: A multidimensional analysis

Öz

This study aims to examine the levels of social exclusion among individuals aged 60 and over living in the province of Iğdır, and to demonstrate that exclusion in old age is shaped not only by individual circumstances but also by economic, spatial, and institutional inequalities. Social exclusion is conceptualized as a multidimensional and structural process that restricts older adults’ participation in social life. Within the scope of a quantitative research design, data obtained from 381 participants were analyzed using the Social Exclusion Scale for Older Adults through SPSS and AMOS software. In addition to descriptive statistics, the analysis included the use of a decision tree algorithm and Pearson correlation analysis. The findings indicate that overall social exclusion increases significantly with rising levels of material deprivation, lack of social and informal support, difficulties in accessing services, and environmental exclusion. The main conclusion of the study is that social exclusion is closely related to structural disadvantages such as low income, detachment from employment, residence in rural areas, and insecure housing conditions rather than older adults’ personal choices. The results further reveal that existing social policy instruments and service infrastructure are insufficient to meet the needs of older individuals. The study emphasizes that social exclusion in later life is a structural problem and highlights the need for comprehensive and equitable social policies that enhance older adults’ participation in social life.

Anahtar Kelimeler

• Social Exclusion
• Old Age
• Structural Inequalities
• Social Participation
• Social Policy

Etik Beyan

The author declares that this study has been prepared in accordance with the principles of scientific research and publication ethics. The author further declares that ethical approval for this study was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Iğdır University with the decision dated 22.05.2025 and numbered 2025/16.

Kaynakça

1. Aksoy, M., Karademir, B., Kadirhanoğulları, İ. H. (2021). Organic agriculture comprehension of soil agriculture farmers in Amasya province of Turkey. Turkish Journal of Agriculture - Food Scienceand Technology, 9(11), 2065-2072. https://doi.org/10.24925/turjaf.v9i11.2065-2072.4646
2. Apak, E., Apak, H. (2020). Yaşlılarda sosyal dışlanma ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kadim Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 1-15. https://izlik.org/JA53SA82MF
3. Apak, E., Apak, H., Doğan, B. (2021). Kırsal alanda yaşayan yaşlılarda sosyal dışlanma: Sosyodemografik değişkenlerle ilişkiler. Akademik MATBUAT, 5(2), 143-164. https://izlik.org/JA84PP85AG
4. Atchley, R. C. (1989). A continuity theory of normal aging. The gerontologist, 29(2), 183-190. https://doi.org/10.1093/geront/29.2.183
5. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241-258). Greenwood.https://www.ucg.ac.me/skladiste/blog_9155/objava_66783/fajlovi/Bourdieu%20The%20Forms%20of%20Capital%20_1_.pdf
6. Burchardt, T., Le Grand, J., Piachaud, D. (2002). Understanding social exclusion. Oxford University Press.
7. Butler, R. N. (1980). Ageism: A foreword. Journal of Social Issues, 36(2), 8-11. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1980.tb02018.x
8. Eryaşar, A. S., Özel, R. (2025). Earlyeducationfor a sustainablefuture: theperspectives of pre-service preschool teachers. The Independent Journal of Teachingand Learning, 20(1), 68-86.https://doi.org/10.17159/9k7smc02

9. Eyduran E. (2020). ehaGoF: Calculates Goodness of Fit Statistics. R packageversion 0.1.1, .
10. Gilleard, C., Higgs, P. (2000). Cultures of ageing: Self, citizen and the body. Prentice Hall.
11. Grzesiak, W., Zaborski, D. (2012). Examples of theuse of data mining methods in animal breeding. Data mining applications in engineering and medicine, (pp. 303-324). https://www.intechopen.com/chapters/38584
12. Hooper, D.,Coughlan, J. ve Mullen, M. R. (2008). Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit. Electronic journal of Business Research Methods, 6(1), 53-60.https://academic-publishing.org/index.php/ejbrm/article/view/1224/1187
13. Kadirhanoğulları, İ. H., Kadirhanoğulları, M. K., Kara, M. K., Kumlay, A. (2022). Iğdır İl’inde organik gıda bilgi düzeyinin belirlenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 25(4), 882-889. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.890284
14. Kadirhanoğulları, M. K., Kadirhanoğulları, İ. H., Karadaş, K. (2022). Tüketicilerin organik gıda ürün reklamından etkilenme faktörleri: Iğdır ili örneği. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2022a; 59(1), 161-170. https://doi.org/10.20289/zfdergi.893081
15. Karadas, K., Kadirhanogullari, I. H. (2017). Predicting honey production using data mining and artificial neural network algorithms in apiculture. Pakistan Journal of Zoology, 49(5), 1611-1619. https://www.researchgate.net/publication/319133195_Predicting_Honey_Production_using_Data_Mining_and_Artificial_Neural_Network_Algorithms_in_Apiculture
16. Karakaya, C., Işıkhan, V. (2023). Yaşlı bireylerin sosyal dışlanma durumlarının ve sosyal problem çözme becerilerinin değerlendirilmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 21, 89-109. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2807545
17. Laslett, P. (1991). A fresh map of life: The emergence of the third age. Harvard University Press.
18. Levitas, R. (2006). The concept and measurement of social exclusion. In C. Pantazis, D. Gordon, R. Levitas (Eds.), Poverty and social exclusion in Britain (pp. 123-160). Bristol: Policy Press.
19. Marshall, T. H. (1950). Citizenship and social class. Cambridge University Press.
20. Mercan, M. A., Cebeci, A. F. (2025). Association between social exclusion and loneliness among older adults in Europe. Aging & Mental Health, 29(12), 2284-2293. https://doi.org/10.1080/13607863.2025.2521732
21. North, M. S., Fiske, S. T. (2015). Modern attitudes toward older adults in the aging world: A cross-cultural meta-analysis. Psychological Bulletin, 141(5), 993-1021. https://doi.org/10.1037/a0039469
22. Phillipson, C. (2013). Ageing. Polity Press.
23. Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster.
24. Ristolainen, M., Laine, M., Blomgren, J., Aaltonen, M. (2024). Patterns of multidimensional social exclusion among older home care service recipients in Finland. The Journals of Gerontology: Series B, 79(9), e165-e175. https://doi.org/10.1093/geronb/gbae118
25. Rodrigues, P. M. F., Delerue-Matos, A. (2025). The effect of social exclusion on the cognitive health of middle-aged and older adults: A systematic review. Archives of Gerontology and Geriatrics, 130, 105730. https://doi.org/10.1016/j.archger.2024.105730
26. Scharf, T., Keating, N. (2012). From exclusion to inclusion in old age: A global challenge. Bristol University Press.
27. Sevgenler, H. (2019). Keçilere ait kimi özelliklerin canlı ağırlık üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla kullanılan veri madenciliği algoritmalarının (Cart, Chaid ve Mars) karşılaştırılması. Iğdır Üniversitesi, Fen bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Iğdır, Türkiye.
28. Silver, H. (1994). Social exclusion and social solidarity: Three paradigms. International Labour Review, 133(5-6), 531-578. https://www.bristol.ac.uk/poverty/ESRCJSPS/downloads/research/uk/1%20UKPoverty,%20Inequality%20and%20Social%20Exclusion%20(General)/Articles%20(UK%20general)/SilverSocial%20Exclusion%20and%20Social%20Solidarity.pdf
29. Susanty, S., Nadirawati, N., Setiawan, A., Haroen, H., Pebrianti, S., Harun, H., … Banda, K. J. (2025). Overview of the prevalence of loneliness and associated risk factors among older adults across six continents: A meta-analysis. Archives of Gerontology and Geriatrics, 128, 105627. https://doi.org/10.1016/j.archger.2024.105627
30. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariatestatistics: International edition. Boston: Pearson Education Limited.
31. Tatlıyer, A. (2020). Kuzularda yetiştirme tipinin regresyon ağacı algoritmaları tahmin performansına etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 23(3), 772-780. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1007174
32. Teke, A., Kütük, C., Pektaş, S., Ekmen, Y. (2022). Bir sosyal dışlanma riski araştırması: Yaşlılık. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 9(84), 1208-1214. https://doi.org/10.26450/jshsr.3119
33. Walker, A. (2005). A European perspective on quality of life in old age. European Journal of Ageing, 2(2), 2-12. https://link.springer.com/article/10.1007/s10433-005-0500-0
34. Walker, A., Walker, C. (1997). Britain divided: The growth of social exclusion in the 1980s and 1990s. London: CPAG.
35. Walsh, K., Scharf, T., Keating, N. (2017). Social exclusion of older persons: A scoping review and conceptual framework. European Journal of Ageing, 14(1), 81-98. https://doi.org/10.1007/s10433-016-0398-8
36. Yang, Y. Green, S.B. (2011). Coefficientalpha: a reliabilitycoefficientforthe 21st century?. Journal of Psycho educational Assessment, 29(4), 377-392. https://psycnet.apa.org/doi/10.1177/0734282911406668