On the /y/ Sound Occurring in the Copular Inflection of Nouns Ending in a Vowel in Turkish

Öz

One of the controversial issues in studies of Turkish grammar is the question of buffer consonants, particularly the phoneme /y/. Although /y/ is generally classified as a buffer consonant, its occurrence in copular constructions suggests a distinct morphological function. This study examines the status of /y/ that emerges when the copular morpheme attaches to vowel-final nouns, excluding present/simple present tense forms. After reviewing the main approaches in the literature, it argues that the most consistent analysis is to treat /y/ as the result of phonological alternation derived from the copular morpheme {i-}, rather than as an independent buffer consonant. This claim is supported through linguistic evidence and synchronic analysis. The study aims to clarify the nature of /y/ in copular inflection and to demonstrate that its appearance reflects a morphophonological process with morphological significance, contributing to a more coherent account of Turkish copular morphology.

Anahtar Kelimeler

• Turkish
• buffer consonant
• copula
• noun inflection
• morpho-phonology

TÜRKÇEDE ÜNLÜYLE BİTEN İSİMLERİN EK FİİLLE ÇEKİMİNDE ORTAYA ÇIKAN /Y/ SESİNE DAİR

Öz

Türkçe dil bilgisi çalışmalarında, tartışmalı konulardan birisi yardımcı ünsüzlerdir. Literatürde, hangi seslerin yardımcı ünsüz olarak kabul edilmesi gerektiği konusunda farklı yaklaşımlar ve ölçütlerin bulunduğu görülmektedir. Bu çerçevede /y/ sesi, her ne kadar yardımcı ünsüzler tartışması içinde ele alınsa da ek fiil çekimlerinde farklı bir morfolojik statüye işaret eden bir görünüm sergilemektedir. İncelemenin odak noktası, isimlere gelerek onların yüklem görevinde kullanılmasını sağlayan ek fiilin, şimdiki/geniş zaman kullanımı müstesna, ünlüyle biten isimlerle çekimlenmesi sırasında ortaya çıkan /y/ sesinin statüsüdür. Çalışmada, öncelikle konuya ilişkin görüşler tartışılmış, ardından bu değerlendirmeler ışığında /y/ sesinin fonolojik alternans doğrultusunda {i-} ek fiilinden dönüştüğü yönündeki görüşün daha tutarlı olduğu savunulmuş ve bu yaklaşım dil bilimsel veriler esasında temellendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın temel amacı, eş zamanlı bakış açısıyla Türkçede ünlüyle biten sözcüklerin ek fiil ile çekimlenmesi sırasında ortaya çıkan /y/ sesinin doğasını açıklığa kavuşturmak ve bu sesin morfolojik işlevini ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe
• yardımcı ünsüz
• ek fiil
• isim çekimi
• morfo-fonoloji

Etik Beyan

Makale araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.

Kaynakça

1. Adalı, O. (2004). Türkiye Türkçesinde biçimbirimler. Papatya Yayıncılık.
2. Aksan, D. (2015). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim. Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Banguoğlu, T. (2019). Türkçenin grameri. Türk Dil Kurumu Yayınları.
4. Bilgegil, K. (2014). Türkçe dilbilgisi. Salkımsöğüt Yayınları.
5. Bilgin, M. (2013). Anlamdan anlatıma Türkçemiz. Anı Yayıncılık.
6. Bozkurt, F. (2017). Türkiye Türkçesi. Eğitim Yayınevi.
7. Coşkun, V. (2001). Standart Türkçedeki ünsüzlerin akustik özellikleri ve görüntüleriyle boğumlanma yerleri bakımından sınıflandırılması. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, (44), 63-85.
8. Demir, T. (2006). Türkçe dilbilgisi. Kurmay Kitap Yayın Dağıtım.

9. Demir, N. & Yılmaz, E. (2016). Türk Dili el kitabı. Grafiker Yayınları.
10. Demircan, Ö. (2015). Türkçenin sesdizimi. Der Yayınları.
11. Deny, J. (1995). Türk Dili gramerinin temel kuralları (Türkiye Türkçesi). (Çev: O. Şahin), Türk Dil Kurumu.
12. Dursunoğlu, H. (2017). Türkiye Türkçesi dil bilgisi I: Türkiye Türkçesi ses bilgisi. Pegem Akademi Yayınları.
13. Ediskun, H. (2010). Türk dilbilgisi. Remzi Kitabevi.
14. Eker, S. (2017). Çağdaş Türk dili. Grafiker Yayınları.
15. Ercilasun, A. B. (2000). Türkiye Türkçesinde yardımcı ses. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, (585), 219-225.
16. Ergin, M. (2013). Türk dil bilgisi. Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım.
17. Erguvanlı-Taylan, E. (2008). Türkçede kaynaştırma sesleri var mıdır?. M. Sarıca (Haz.), 22. Dilbilim Kurultayı Bildirileri içinde (219-228. ss.), Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları.
18. Gemalmaz, E. (1997). Türkçede bağlayıcı (yardımcı) ses konusu üzerine. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (7), 1-5.
19. Gencan, T. N. (2001). Dilbilgisi. Ayraç Yayınevi.
20. Göksel, A. & Kerslake, C. (2005). Turkish: A comprehensive grammar. Routledge.
21. Gülensoy, T. (2000). Türkçe el kitabı. Akçağ Yayınevi.
22. Hatipoğlu, V. (1976). Dilbilgisi terimleri sözlüğü. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları.
23. Hengirmen, M. (1999). Dilbilgisi ve dilbilim terimleri sözlüğü. Engin Yayınevi.
24. Karaağaç, G. (2016). Türkçenin dil bilgisi. Akçağ Yayınevi.
25. Karademir, F. (2011). Eş zamanlı bakışla Türkiye Türkçesinde yardımcı ünsüzler. Turkish Studies, 6(2), 561-598.
26. Karadoğan, A. (2024). Türkçenin tek yardımcı ünsüzü neden y sesidir?. Türk Dili, (876), 4-8.
27. Karaörs, M. (2005). Ders kitaplarındaki yardımcı seslerle ilgili bilgi yanlışları. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (19), 27-36.
28. Korkmaz, Z. (2017a). Dil bilgisi terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
29. Korkmaz, Z. (2017b). Türkiye Türkçesi grameri -şekil bilgisi-. Türk Dil Kurumu Yayınları.
30. Kornfilt, J. (1997). Turkish. Routledge.
31. Özalan, U. (2014). Türk dilinde cevheri ek fiil (Yayımlanmamış doktora tezi). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
32. Özçelik, S. & Erten, M. (2005). Türkiye Türkçesi dilbilgisi.
33. Öztekten, Ö. (2008). Türkiye Türkçesinde yardımcı sesin ekleşmesi. VI. Uluslararası Türk Dili Kurultayı içinde.
34. Tekin, T. (2013). Türkçede kaynaştırma sesleri. E. Yılmaz, N. Demir (Haz.), Çağdaş Türk Dilleri Makaleler 3 içinde (487-490. ss.), Türk Dil Kurumu Yayınları.
35. Yazım kılavuzu (2012). Türk Dil Kurumu Yayınları.
36. Yılmaz, Y. (2012). Zamir /n/’si ve /y/ yardımcı ünsüz karışıklığı: “Kırklareli’ne mi, Kırklareli’ye mi?” demeli. Turkish Studies, 7(3), 2761-2777.