Bu makale, kutsal zamanının toplumsal inşasını dini ritüeller üzerinden ele alırken toplumsal belleğin kurucu işlevini, toplumsal belleğin öne çıkan kuramcılarının görüşleri etrafında, tartışmaktadır. Halbwachs’ın belleğin toplumsal çerçevelerle inşa edildiği fikrinden hareketle, dini ritüellerin bireysel hafızaları ortak bir anlam ufkunda buluşturduğu vurgulanmaktadır. Assman’ın “Kültürel Bellek” yaklaşımı, ritüellerin zaman ve mekanın ötesine geçerek kuşaklararası aktarımda süreklilik sağladığını göstermektedir. Connerton ise ritüelin bedensel pratikler ve performatif tekrarlar yoluyla geçmişi tekrar yaşattığını hatırlatmaktadır. Eliade ise, kutsal zamanın döngüselliğini öne çıkararak, toplumsal hafızanın sadece tarihsel değil, aynı zamanda kutsal bir boyut taşıdığını göstermektedir. Hervieu-Leger’in “hafıza zinciri olarak din” düşüncesi, kutsal zamanın sadece hatırlama edimi değil, aynı zamanda bir kimlik kurma aracı olduğunu açığa çıkarmaktadır. Nora’nın “hafıza mekanları” kavramı ise ritüelleri, toplumsal belleğin somutlaştığı sembolik zaman-mekan düğümleri olarak konumlandırmaktadır. Sonuçta kutsal ve dinî zaman, bireysel yaşantıları aşan, toplumsal bellek tarafından örülen ve ritüeller aracılığıyla canlı tutulan bir tecrübe olarak tezahür etmektedir. Dolayısıyla kutsal zamanın sadece inanç dünyası değil, aynı zamanda toplumsal var oluşun temelini kurduğunu bu kuramcıların görüşleri çerçevesinde ortaya koymaktadır. Bu bağlamda dinî ritüeller, sadece geçmişi muhafaza eden pratikler değil, topluluklara aidiyet, anlam ve süreklilik kazandıran yaşanmış zaman deneyimleridir.
Toplumsal Bellek Kutsal Zaman Kültürel Bellek Dinî Ritüel Kimlik
This article explores the social construction of sacred time through religious rituals, examining the constitutive role of collective memory within the framework of its leading theorists. Building on Maurice Halbwachs’ notion that memory is constructed through social frameworks, it emphasizes how religious rituals unite individual memories within a shared horizon of meaning. Jan Assmann’s concept of *cultural memory* demonstrates that rituals transcend time and space, ensuring continuity across generations. Paul Connerton reminds us that ritual revives the past through embodied practices and performative repetitions. Mircea Eliade, highlighting the cyclical nature of sacred time, reveals that collective memory carries not only a historical but also a sacred dimension. Danièle Hervieu-Léger’s idea of religion as a “chain of memory” uncovers sacred time as both an act of remembrance and a means of identity formation. Pierre Nora’s concept of *lieux de mémoire* situates rituals as symbolic nodes of time and space where collective memory materializes. Ultimately, sacred and religious time emerges as an experience that transcends individual existence, woven by collective memory and sustained through ritual practice. Thus, within the perspectives of these theorists, sacred time is shown to constitute not only the realm of belief but also the foundation of social existence. In this context, religious rituals are not merely practices that preserve the past but lived temporal experiences that provide communities with belonging, meaning, and continuity.
Collective Memory Sacred Time Cultural Memory Religious Ritual Identity
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Din Sosyolojisi |
| Bölüm | Derleme |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 18 Ekim 2025 |
| Kabul Tarihi | 27 Ocak 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 25 Şubat 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.37991/sosdus.1806353 |
| IZ | https://izlik.org/JA23MA54FA |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 2026/1 |
Sosyolojik Düşün, sosyolojik araştırma ve incelemeleri konu edinen fakat sosyal bilimler alanında yapılmış çalışmalara da yer vermeye çalışan uluslararası ve hakemli bir dergi olarak sosyoloji ve sosyal bilimler camiasında soluk alan akademisyenlerin çalışmalarına olduğu kadar, lisansüstü eğitimlerine devam etmekte olan öğrencilerin de çalışmalarına yer vermek, sosyolojide “söz”üyle varolmak isteyen her kalem erbabının ürünlerine bir barınak sağlamak amacındadır.
Sosyolojik Düşün, özelde sosyolojik araştırma ve incelemeleri konu edinen ancak diğer sosyal bilim dallarına ait multidisipliner bir yaklaşımla yürütülmüş araştırma ve incelemelere de yer veren bir uluslararası dergidir. Dergiye gönderilen çalışmalar Yayın Kurulu kararıyla en az iki hakemin değerlendirilmesine sunulur. Yayın Kurulu gerekli gördüğü durumlarda çalışmayı ikiden fazla hakeme inceletebilir. Dergi, gönderilen yazılarda düzeltme yapmak, yazıları yayımlamak ya da yayımlamamak haklarına sahiptir.
ETİK İLKELER VE ARAŞTIRMA YAYIN ETİĞİNE İLİŞKİN DERGİ POLİTİKAMIZ;
ETİK İLKELER
Dergiye gönderilen bilimsel yazılarda, ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) tavsiyeleri ile COPE (Committee on Publication Ethics)’un Editör ve Yazarlar için Uluslararası Standartları dikkate alınmalıdır.
ARAŞTIRMA YAYIN ETİĞİ
1-Etik Kurul izni gerektiren çalışmalar (anket ya da ölçek uygulamayı gerektiren, görüşme ve gözlem içeren; doküman, resim, anket vb. diğerleri tarafından geliştirilen ve kullanım izni gerektiren çalışmalar) (Sosyal bilimler dahil olmak üzere tüm bilim dallarında yapılan araştırmalar için ve etik kurul kararı gerektiren klinik ve deneysel insan ve hayvanlar üzerindeki çalışmalar için ayrı ayrı etik kurul onayı alınmış olmalı, bu onay makalede belirtilmeli ve belgelendirilmelidir.) için etik kurullardan ya da komisyonlardan gerekli izinlerin araştırma yapılmadan önce alınmış olması, bunların makale içeriğinde belirtilmesi ya da ek olarak sunulması gerekmektedir. Bu izinlerin olmaması durumunda yayın ön inceleme safhasında yazara iade edilir.
2-ETİK KURUL İZNİ gerektiren çalışmalarda, izinle ilgili bilgiler (kurul adı, tarih ve sayı no) makalenin İLK sayfasında ve sayfanın ALTINDA yer almalıdır. Ayrıca olgu sunumlarında, bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formunun imzalatıldığına dair bilgiye makalede yöntem kısmında yer verilmesi gereklidir. Bunların sorumluluğu yazara aittir. Uygulamalı araştırmalarda talep edilen izinler ibraz edilmezse makale değerlendirmeye alınmadan iade edilecektir.
3-Kullanılan fikir ve sanat eserleri için telif hakları düzenlemelerine riayet edilmesi gerekmektedir.
4-Hakem değerlendirmelerinde olan araştırmalara ilişkin ham verilerin hakemler tarafından talep edildiğinde sunulması şarttır. Verilerin makalenin yayımı sonrasında da gerektiğinde sağlanması zorunludur.
Yazarlar İçin Etik Kurallar
Yazarlar çalışmalarının özgün olduğunu garanti eder ve diğer araştırmacıların fikir, dil, resim, grafik ve tablolarına çalışmalarında yer verdikleri zaman bunu alıntı olarak belirtmek durumundadır. Kaynağı belirtmeden yapılan alıntı intihal nedenidir.
Çalışmada adı geçen her yazar çalışmanın içeriğinden aynı oranda sorumludur. Çalışmaya katkısı olup da araştırmacının ismine yer verilmemesi veya katkısı olmadığı halde haksız yere adına yer verilmesi kabul edilemez bir durumdur.
Yazarlar araştırmalarının bulgularına sadık kalmalıdır. Bulguların değiştirilmesi, bulgu ve sonuç uydurmak ve bunlardan yola çıkarak araştırma yapmak söz konusu değildir. Veriler ve materyaller üzerinde oynama, silme, çıkarma ya da baş etmesi güç verilerin yorumlanma işlemini atlama gibi durumlar güven kırıcıdır.
Çalışmanın dergilere eş zamanlı gönderimi söz konusu olamaz. Yazarlar önceden yayımlanmış çalışmalarını da dergiye gönderemezler.
Hakemler İçin Etik Kurallar
Hakemler değerlendirme sürecinin gizli olduğunun ve dışarıdan üçüncü kişilerle paylaşılmaması gerektiğini bilmelidir.
Hakemler, belirlenen süre içerisinde çalışma ile ilgili objektif, tarafsız, bilimsel, anlaşılır ve yapıcı bir değerlendirme raporu sunmalıdır.
Hakem raporları, makalenin bilimsel niteliği (ele aldığı konu, kullanılan yöntem ya da ilgili literatürün uygun kullanımı) ile ilgili değerlendirme de içerecektir. Bu değerlendirme olumlu ya da olumsuz, içerik hakkında mutlaka yapılmalıdır.
Çalışmanın intihal olduğu ya da önceden başka bir yerde yayımlandığı anlaşılması üzerine hakemler durumu editöre bildirmelidir.
ORTAK YAZARLIK KONUSU HAKKINDA DERGİ POLİTİKAMIZ
Dergimizde yer alacak çalışmalar bir ya da birden fazla yazar tarafından hazırlanmış olabilir. Birden fazla yazarlı çalışmalarda yazarların çalışmaya olan katkıları doğrultusunda isim sıralaması yapılmalı ve "Telif devir formu"nda bütün yazarların ıslak imzası bulunmalı ve bu imzalar çalışmadaki yazar sıralamasına göre olmalıdır. Telif Devir formu, yayımlanma kararı alınan makalelerin yazarlarından daha sonra istenecektir. Makale gönderirken, göndermeyiniz.
ETİK KURUL ONAYI
ULAKBİM 2020 kriterleri doğrultusunda Sosyal Bilimler de dâhil olmak üzere klinik ve deneysel insan ve hayvanlar üzerinde tüm alanlarda yapılan araştırmalar için etik kurul onayının alınmış olması, bu onayın makalede belirtilmesi ve belgelendirilmesi gerekmektedir. Alınan etik kurul onayıyla ilgili kurul adı, tarih ve sayı numarası bilgilerine makalenin ilk sayfasında ve en altında yer verilmelidir.
Etik kurul onayı gerektiren çalışmalar aşağıda belirtilmiştir:
1. Mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, anket ve görüşme tekniklerinin kullanıldığı ve bu doğrultuda verilerin toplandığı nitel ya da nicel her türlü araştırmalar,
2. İnsanların veya hayvanların deneysel ve diğer bilimsel amaçlarla kullanılması durumları,
3. İnsanlar ve hayvanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar,
4. Kişisel verilerin korunması kanunu gereği, retrospektif çalışmalar.
Dergiye gönderilen olgu sunumlarında ise gönüllü olur/onam formunun imzalatıldığına dair bilgiye yer verilmesi önem arz etmektedir.
Etik Kurul Onayı İstenmeyen Çalışmalar:
2020 yılı öncesi elde edilen verilerle yapılmış çalışmalarda (yöntem kısmında verilerin toplandığı tarih verilmelidir), 2020 yılı öncesi verileri toplanmış yüksek lisans/doktora çalışmalarından elde edilmiş çalışmalarda (dipnot olarak belirtilmelidir), 2020 yılı öncesi verileri toplanmış ve sunulmuş bildiri çalışmalarında (dipnot olarak belirtilmelidir), 2020 yılı öncesi dergiye gönderilen çalışmalarda ve derleme çalışmalarda etik kurul izni onayı istenmemektedir.
MAKALE BENZERLİK RAPORU VE BENZERLİK ORANI HAKKINDA DERGİ POLİTİKAMIZ
Aday makaleler akademik intihal engelleme programından (Örneğin: Ithenticate, intihal.net vb.) alınmış orijinallik raporu ile birlikte gönderilmelidir. Bu oran %20'ye kadar kabul edilmektedir. %20'nin üzerinde benzerlik oranı olan çalışmalar ön kontrol aşamasında iade edilecektir.
Bu derginin; makale gönderim ve süreç işletimi ücretsizdir. Hiçbir sürecinden ücret alınmamaktadır.
2008 yılında Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Seramik Bölümü’nden mezun olmuştur. 2009 yılında İnönü Üniversitesi Seramik Ana sanat Dalı’nda Yüksek Lisans eğitimine başlamıştır. 2011 yılında Yüksek Lisansı ‘‘Maskelerin Farklı Materyallerle Seramik Sanatına Uygulanması’’ isimli raporla tamamlamıştır. 2014 yılında Bitlis Eren Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Seramik Bölümü’nde Araştırma Görevlisi olarak çalışmaya başlamıştır. 2015 yılında Hacettepe Üniversitesi Seramik Ana sanat Dalı’nda Sanatta Yeterlik eğitimine başlamıştır. ‘‘Ahlat Mezar Taşlarındaki Kandil Kavramının Çağdaş Seramik Formlarda Yorumu’’ başlıklı tezi başarılı bulunup 2019 yılının haziran ayında mezun olmuştur. Halen Bitlis Eren Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesinde Dr. Öğr. Üyesi olarak çalışmaya devam etmektedir. Çeşitli yurtiçi- yurtdışı sergi ve sempozyumlara katılmıştır ayrıca Türk Seramik Derneği ve Sanat Eğitimcileri Derneği üyesidir.
2005 yılında İnönü Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Hemşirelik bölümünden mezun oldu. 2009 Yılında İnönü Üniversitesi Halk Sağlığı Hemşireliği yüksek lisans programından mezun olarak bilim uzmanı ünvanını aldı. 2016 yılında İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Doktora programından mezun olarak doktor ünvanını aldı.
1965 yılı Akcadağ doğumlu olup eğitim hayatını Malatya ve Elazığda başladım Yüksek öğrenimimi Atatürk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve sanat Tarihinde tamamladım Y. lisansı yine aynı üniversitede tamamladım. Doktoramı Ankara Üniversitesi sosyal Bilimler Enstitüsü Türkislam tarihi ve sanatları Türkİslam Sanatları bilim dalında tamamladım
İnönü üniversitesi İlahiyat Fakakültesinde Araştırma görevlisi olarak 1993-2008 yılları arasında çalıştım. 2008 yılından Adıyaman üniversitesinde Dr. Öğretim üyesi olarak göreve başladım halen aynı üniversitede Fen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi bölümünde Doç. Dr. Olarak görev yapmaktayım.
Lisans :İnönü Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi,
Yüksek Lisans: İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Doktora: İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Çalıştığı Kurumlar:1996-2015 MEB
2015- Manisa Celal Bayar Üniversitesi
Dos., Dr. Faiq Qəzənfər oğlu Ələkbərli
Həyat və yaradıcılğı:
Faiq Qəzənfər oğlu Ələkbərli 12 aprel 1977-ci ildə Gədəbəy rayonunun Dəyirmandağ kəndində anadan olub. 1994-1998-ci illərdə M.Ə.Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin Sosial elmlər və psixologiya fakültəsində fəlsəfə ixtisası üzrə bakalavraturada təhsil alıb. 1999-2001-ci illərdə BDU-nun magistraturasında elmi təhsilini davam etdirərək fəlsəfə tarixi üzrə magistr elmi dərəcəsi əldə edib.
2001-2004-cü illərdə AMEA Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun aspirantı olub. 2005-ci ilə “XX əsrdə Azərbaycanın ictimai-siyasi və fəlsəfi fikir tarixində Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin yeri və rolu” mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi alıb. AAK tərəfindən 2013-cü ildə dosent (prof.assisent) elmi adına layiq görülüb.
1997-2004-cü illlərdə “Çağ”, “Millət”, “525-ci qəzet”, “Üç nöqtə” və digər qəzetlərdə jurnalist kimi fəaliyyət göstərib. Hazırda bir sıra qəzet və saytlarda elmi-publisistik, fəlsəfi-ideoloji məqalələr yazır. Azərbaycançılıq, türkçülük, islamçılıq, modernləşmə, milli ideologiya, milli ideya, milli kimlik, milli şüur, Türk fəlsəfəsi, Azərbaycan Türk fəlsəfəsi və digər sahələr üzrə araşdırmaları vardır.
Hazırda AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun “Türk xalqlarının fəlsəfi fikir tarixi və müasir fəlsəfəsi” şöbəsinin müdiridir. Eyni zamanda, 2003-cü ildən bir sıra ali məktəblərdə (Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti, Bakı Dövlət Universiteti, Azərbaycan Əmək və Sosial Münasibətlər Akademiyası və b.) müəllim kimi pedaqoji fəaliyyət də göstərməkdədir. Eyni zamanda, 2016-ci ildən etibarən Bütöv Azərbaycan Ocaqlarının (BAO) Türk dünyasıyla əlaqələr üzrə müavin vəzifəsini icra edir.
Türk-İslam mədəniyyəti, Türk fəlsəfəsi, Azərbaycan Türk fəlsəfəsi, Azərbaycan milli ideyası, M.Ə.Rəsulzadənin mədəni-fəlsəfi irsi ilə bağlı yazılarına görə bir neçə mükafatlara layiq görülüb.
Evlidir: iki övladı var
On kitab-monoqrafiya (onlardan beşi həmmüəllifliklə), 250-dən çox elmi məqalənin müəllifidir ki, bəzi kitabları Türkiyə, Özbəkistan və Qırğızıstanda da nəşr olunub.
Kitablar və monoqrafiyalar:
1. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin dünyagörüşü. Bakı, “Elm”, 2007, 269 s.
2. Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış" (I cild). Bakı, “Təknur”, 2011, 408 s.
3. Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış" (I cild). Bakı, “Elm və Təhsil”, 2014, 408 s. (2-ci nəşr)
4. Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış" (II cild), Bakı, “Elm və Təhsil”, 2014, 500 s.
5. Muhammed Emin Resulzadenin Dünya Görüşü. Konya, Buğra Yayın Evi, 2014, 256 s.
6. Turan sivilizasiyasına giriş: Turan məfkurəsi və Tanrıçılıq. Bakı, Xan nəşriyyatı, 2017, 512 s.
7. Azərbaycan Türk fəlsəfi və ictimai fikir tarixi (XIX-XX əsrlər). I cild. Bakı, Elm və təhsil, 2018, 504 s.
8. Turan Uyğarlığına Giriş: Turan Mefkuresi ve Tanrıcılık. Ankara, Astana yayınları, 2020, 356 s.
9. Azərbaycan Türk fəlsəfi və ictimai fikir tarixi (XIX-XX əsrlər). I cild. Bakı, Elm və təhsil, 2020, 504 s. (2-ci nəşr)
10. Azərbaycan Türk fəlsəfəsi və ictimai fikir tarixi (XIX-XX əsrlər). II cild. Bakı, Elm və təhsil, 2020, 864 s.
11. Azərbaycan Türk fəlsəfəsi və ictimai fikir tarixi (XIX-XX əsrlər). III cild. Bakı, Elm və təhsil, 2021, 684 s.
12. Azerbaycan Türk Felsefesi ve İçtimai Fikir Tarihi (XIX-XX. Yüzyıllar). I Cilt. Ankara, Astana yayınları, 2021, 393 s.
13. Turan sivilizasiyasına giriş: Turan məfkurəsi və Tanrıçılıq. Bakı, Elm və təhsil, 2021, 492 s.
14. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sosial-fəlsəfi görüşləri: milli həmrəylik və azərbaycançılıq. Bakı, “Elm və təhsil”, 2022, 414 səh.
15. Bir Vatandan Bir Vatana: Elmas Yıldırım. İstanbul, Türk Edebiyatı Vakfi yayınları, 2022, 88 seh. (həmmüəllif)
16. Karabağdan Doğan Güneş ve Ay: Hurşidbanu Natevan ve Fatma Kemine. İstanbul, Türk Edebiyatı Vakfi yayınları, 2022, 72 seh. (həmmüəllif)
17. Türk Ruhunun Söz Bayrağı: Ahmed Cavad. İstanbul, Türk Edebiyatı Vakfi yayınları, 2022, 96 seh. (həmmüəllif)
18. Türk Ruhining Soz Bayroği: Ahmad Javod. Daşkent-Ozbekistan, 2022, 92 s. (həmmüəllif)
19. Qoraboğda porlagan quyosh: Xurshidbonu Notavon. Daşkent-Ozbekistan, 2022, 54 s. (həmmüəllif)
20. Yürüyordu Çırpınan Bir Yürekle. Abdulla Şaik ve Şiirileri. İstanbul, Ötüken, 2022, 192 s. (həmmüəllif)
21. Karabaxtın Künü – Xurşidbanu Natevan. Bişkek, 2022, 42 s. (həmmüəllif)
22. Bağımsızlığa Adanmış Ömür Yusuf Vezir Çemenzeminli.İstanbul, Türk Edebiyatı Vakfi yayınları, 2023. 68 s. (həmmüəllif)
23. Azərbaycan Türk fəlsəfi və ictimai fikir tarixi (XIX-XX əsrlər). Üç cilddə, I cild. Bakı, “Elm və təhsil”,2023, 784 s.
24. Azərbaycan Türk fəlsəfi və ictimai fikir tarixi (XIX-XX əsrlər). Üç cilddə, II cild (Birinci kitab). Bakı, “Elm və təhsil”,2023, 800 s.
25. Azərbaycan Türk fəlsəfi və ictimai fikir tarixi (XIX-XX əsrlər). Üç cilddə, II cild (2 kitab).Bakı, “Elm və təhsil”, 2024
26. Azərbaycan Türk fəlsəfi və ictimai fikir tarixi (XIX-XX əsrlər). Üç cilddə, III cild. Bakı, “Elm və təhsil”, 2024
1965 yılı Akcadağ doğumlu olup eğitim hayatını Malatya ve Elazığda başladım Yüksek öğrenimimi Atatürk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve sanat Tarihinde tamamladım Y. lisansı yine aynı üniversitede tamamladım. Doktoramı Ankara Üniversitesi sosyal Bilimler Enstitüsü Türkislam tarihi ve sanatları Türkİslam Sanatları bilim dalında tamamladım
İnönü üniversitesi İlahiyat Fakakültesinde Araştırma görevlisi olarak 1993-2008 yılları arasında çalıştım. 2008 yılından Adıyaman üniversitesinde Dr. Öğretim üyesi olarak göreve başladım halen aynı üniversitede Fen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi bölümünde Doç. Dr. Olarak görev yapmaktayım.
