BİR SEÇKİN TİPOLOJİSİ: DEVLET-SOYLU

Yıl 2026, Sayı: 1 , - , 27.04.2026

Mehmet Rauf Nacak

https://izlik.org/JA39CD46XH

Öz

Türkiye’de seçkinlik, özellikle son iki yüzyılda ve hemen her durumda bir devlet irtibatıyla mümkündür. Modern zamanlarda, diğer toplumsal kurumlardan nispeten bağımsızlaşan ve diğer kurumlara oranla etkisi artan, siyaset ve ekonomi gibi toplumsal istikameti belirleyici iki ana kurum başta gelmek üzere, neredeyse her sahanın seçkinleri bir şekilde devletle ilişkilidirler. Bu bakımdan Türkiye’nin toplumsal tabakalaşmasını anlamak noktasında, seçkinlerin konumlandığı başlıca kurum olan devlet mekanizmasında söz sahibi olan faillerin/tiplerin çözümlenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmaya mahsus devletlu şeklinde adlandırılacak toplumsal seçkin tipi; devletin mücessem hali, yüksek, önemli ve sınırlı sayıdaki devlet makamlarını işgal eden bir profil olarak tarif edilecektir. Devletlunun soyundan gelen veya kan bağı yahut evlilik münasebetiyle devletlunun yakını olan tipi ise devlet-soylu olarak tesmiye edilecektir. Bu çalışmada esas sav; devlet-soylunun çeşitli toplumsal alanlarda devletlu yakını olması, bu yakınlığın sağladığı eğitim imkânları veya sosyal ilişki ağları sebebiyle konum sahibi olduğu, dolayısıyla statü elde etmesinin kolayca gerçekleştiğidir. Eğitim ve ilişkiler bir yeniden üretim mekanizmasına dönüşerek, devlet-soylunun çeşitli alanlarda sürekliliğini ve etkinliğini temin etmiştir. Devlet-soylu, seçkinler arasında farklı odakları birbirine bağlayan bir işlevi de hâizdir. Bu sebeple Türkiye’de toplumsal yapı araştırmalarında, sınıf ve kurumlara nispeten ihmal edilen, toplumsal tipler ve zümreler içinde devlet-soylunun rolüne dikkat çekilmeye çalışılacaktır. Yapısal analizlerin, devletin toplumsal hayattaki belirleyici etkisinin yanı sıra devlet-soylu gibi seçkin tiplerinin mevcudiyetinin farkındalığı ile derinleştirilmesi gerektiğini savunulacaktır. Bir başlangıç çalışması olması hasebiyle teorik çerçevede ve bir deneme mahiyetinde kalacak olan metin, Bourdieu lügatçesinin alan, sermaye, habitus, yeniden üretim gibi kavramları ile işlenmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Seçkin , Statü , Habitus , Devlet-soylu

A TYPOLOGY OF ELİTE: THE STATE-NOBLE

https://izlik.org/JA39CD46XH

Öz

In Turkey, elitism has been possible, especially in the last two centuries and in almost every case, through a connection to the state. In modern times, the elites in almost every field are somehow connected to the state, primarily through two main institutions that determine the direction of society, politics and economics which have become relatively independent from other social institutions and whose influence has increased compared to other institutions. In this regard, in order to understand social stratification in Turkey, it is important to analyze the actors/types who hold sway in the state mechanism, the main institution where elites are positioned. We will define the type of social elite specific to this study as the state elite, describing them as the embodiment of the state, a profile that occupies high, important, and limited state positions. We will refer to the type that descends from the state elite or is related to the state elite by blood or marriage as the state nobility. Our main argument in this study is that the state nobility is close to the state elite in various social spheres, and that it easily achieves status due to the educational opportunities or social networks provided by this closeness. Education and relationships become a mechanism of reproduction, ensuring the continuity and effectiveness of the state nobility in various fields. The state nobility also has the function of connecting different focal points among the elite. For this reason, in studies of social structure in Turkey, we will attempt to draw attention to the role of the state noble within social types and groups, which we believe has been relatively neglected in relation to class and institutions. We will argue that structural analyses need to be deepened with an awareness of the state's decisive influence on social life, as well as the existence of elite types such as the state noble. As a preliminary study, this text will remain theoretical in nature and experimental in scope, attempting to address concepts from Bourdieu's vocabulary such as field, capital, habitus, and reproduction.

Anahtar Kelimeler

Elite , Status , Habitus , State-noble

Kaynakça

• Akdağ, M. (1963). Osmanlı tarihinde ayanlık düzeni devri 1730- 1839. Tarih Araştırmaları Dergisi, 8(14), s. 51-61.
• Almog, O. (2018). Sosyal tip problemi: Bir gözden geçirme. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 18, 357–394.
• Arslan, A. (2007). Elit sosyolojisi. Phoenix Yayınevi.
• Asunakutlu, T. ve Avcı, U. (2010). Aile işletmelerinde nepotizm algısı ve iş tatmini ilişkisi üzerine bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 93–109.
• Atmaca, Y. ve Günay, M. C. (2020). Bürokratik oligarşi: Türk kamu yönetimi ekseninde bir analiz. Research Studies Anatolia Journal, 3(3), 199–210.
• Aydın, M. (2015). Değişim sosyolojisi. Açılım Kitap.
• Aykaç, N. Ö. (2016). Kent-mekan-insan sarmalında bir toplumsal tip: Ankaralı. M. A. Aydemir (Ed.), Toplumsal tipler içinde (357–384). Açılım Kitap.
• Bora, T. (2000). Demirel. Birikim, (132), 3–6.
• Bottero, W. (2004). Stratification: Social division and inequality. Routledge Publishing.
• Bottomore, T. B. (1990). Seçkinler ve toplum. Gündoğan Yayınları.
• Bottomore, T. B. (2000). Toplumbilim. (Çev: Ü. Oskay). Der Yayınları.
• Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education içinde (241–258). Greenwood Press.
• Bourdieu, P. (1989). La noblesse d'Etat: Grandes écoles et esprit de corps. Les Éditions de Minuit.
• Bourdieu, P. (1990). In other words: Essays towards a reflexive sociology. (Çev: M. Adamson). Stanford University Press.
• Bourdieu, P. (1996). State nobility: Elite schools in the field of power. Polity Press.
• Bourdieu, P. (2010). Sermaye biçimleri. M. M. Şahin ve A. Z. Ünal (Ed.), Sosyal sermaye: Kuram uygulama eleştiri içinde (45–75). Değişim Yayınları.
• Bourdieu, P. (2014). Simgesel sermaye ve toplumsal sınıflar. Cogito, (76), 192–204.
• Bourdieu, P. (2015). Devlet üzerine: College de France dersleri (1989-1992). (Çev: A. Sümer). İletişim Yayınları.
• Bourdieu, P. ve Wacquant, L. (2016). Düşünümsel bir antropoloji için cevaplar. (Çev: N. Ökten). İletişim Yayınları. Buğra, A. (1997). Devlet ve işadamları. İletişim Yayınları.
• Çil, H. (2016). Türk romanında toplumsal tip anlatısı: İmkanlar ve sınırlar üzerine bir değerlendirme. M. A. Aydemir (Ed.), Toplumsal tipler içinde (89–119). Açılım Kitap.
• Devellioğlu, F. (1993). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lûgat. (11. bs.). Aydın Kitabevi Yayınları.
• Doğan, D. M. (1990). Büyük Türkçe sözlük. (8. bs.). Rehber Yayınları.
• Ergenç, Ö. (1982). Osmanlı klasik dönemindeki “Eşraf ve A’yan” üzerine bazı bilgiler. Osmanlı Araştırmaları Dergisi, 3, 105–118.
• Fichter, J. (2016). Sosyoloji nedir. (Çev: N. Çelebi). Anı Yayıncılık.
• Findley, C. V. (1994). Osmanlı devletinde bürokratik reform: Bâbıâlî. (Çev: L. Boyacı ve İ. Akyol). İz Yayıncılık.
• Findley, C. V. (2016). Kalemiyeden mülkiyeye: Osmanlı memurlarının toplumsal tarihi. (Çev: G. Ç. Güven). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Gill, S. (2003). Power and resistance in the new world order. Palgrave Publications.
• Göle, N. (2006). Europe’s encounter with Islam: What future? Constellations: An International Journal of Critical and Democratic Theory, 13(2), 248–262.
• Göle, N. (2016). Mühendisler ve ideoloji: Öncü devrimcilerden yenilikçi seçkinlere. Metis Yayınları.
• Heper, M. (2006). Türkiye'de devlet geleneği. (Çev: N. Soyarık). Doğu Batı Yayınları.
• Kahraman, H. B. (2010). Türk siyasetinin yapısal analizi 1920-1960. (Cilt 2). Agora Kitaplığı.
• Karpat, K. (2009). Osmanlı'dan günümüze elitler ve din. (Ed. ve Çev: G. Ayas). Timaş Yayınları.
• Kaya, A. (1997). Pierre Bourdieu’nün pratik kuramının kilidi: Alan kavramı. G. Çeğin, E. Göker, A. Arlı ve Ü. Tatlıcan (Ed.), Ocak ve zanaat içinde (397–419). İletişim Yayınları.
• Keyder, Ç. (1999). Türkiye'de devlet ve sınıflar. İletişim Yayınları.
• Köker, L. (1990). Modernleşme, Kemalizm ve demokrasi. İletişim Yayınları.
• Kütükoğlu, M. S. (1995). Elkâb. TDV İslam ansiklopedisi içinde (Cilt 11, 42–45). TDV Yayınları.
• Mardin, Ş. (1990). Türkiye'de toplum ve siyaset: Makaleler 1. (Ed: M. Türköne ve T. Önder). İletişim Yayınları.
• Mardin, Ş. (2012). Jön Türklerin siyasi fikirleri 1895-1908. İletişim Yayınları.
• Mills, C. W. (1967). The power elite. Oxford University Press.
• Neyzi, A. H. (1991). Beyzade Paşazade 1890-1930. Yanar Yayınları.
• Önderman, M. (1991). Siyasal elitizm kuramı. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi.
• Özler, N. D. ve Büyükarslan, B. A. (2011). The overall outlook of favoritism in organizations: A literature review. International Journal of Business and Management Studies, 3(1), 275–285.
• Piketty, T. (2014). Capital in the twenty-first century. The Belknap Press of Harvard University Press.
• Pinçon, M. ve Pinçon-Charlot, M. (2013). Burjuvazinin sosyolojisi. (Çev: H. T. Abadan). Epos Yayınları. Sayılan, F. (2017). Yeniden üretim. Eleştirel Pedagoji, (53-54), 135–137.
• Sunar, L. (2018). Sosyal tabakalaşma: Kavramlar, kuramlar ve temel meseleler. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Ülken, H. Z. (1969). Sosyoloji sözlüğü. Milli Eğitim Basımevi.
• Ünal, M. A. (2007). Osmanlı müesseseleri tarihi. Fakülte Kitabevi.
• Yarcı, S. (2011). Pierre Bourdieu'da sosyal sermaye kavramı. Akademik İncelemeler Dergisi, 6(1), 125–135.