Halit Ziya Uşaklıgil’in “Küçük Fıkralar” Eserinde Melankoli ve Marazilik

Halit Ziya Uşaklıgil, Servet-i Fünûn edebiyatının nasirleri içinde adı en başta gelen edibidir. Arapça ve Farsça gibi Şark dillerini; Fransızca gibi Batı dillerini iyi derecede bilen Halit Ziya, edebî çalışmalarına Fransızcadan yaptığı tercümelerle başlar. Yazarın edebiyat ve edebiyat nazariyesi hakkında yazdığı telif ve tercüme makaleler hem nitelik hem nicelik olarak şayan-ı dikkattir. Ayrıca yazarın monografi, biyografi, nazariye, tenkit tarzında yaptığı tercümeler, ona Batı edebiyatını asıl kaynaklarında öğrenme ve bilhassa bunları vücuda getirdiği müstakil eserlerinde numuneleştirme imkânı vermiştir. Roman, uzun ve kısa hikâye, mensur şiir, anı, deneme, sohbet, makale, seyahat ve ilmî kitaplar gibi birçok türde edebî ve ilmî eser kaleme alan ve çok yönlü bir sanatçı olan Uşaklıgil, Batılı tarzda ilk Türk romancısı olarak kabul görmüş, sekizi tamamlanmış ve biri yarım kalmış (Bir İzdivacın Tarih-i Muaşakası) ile dokuz roman kaleme almıştır. Uzun ve kısa yirmiden fazla hikâye kitabındaki hikâyelerden müteşekkil toplam 163 hikâye kaleme alan Uşaklıgil’in nicelik bakımından en fazla eser verdiği edebî tür hikâyedir. Romanlarında iç mekân ve yüksek zümre hayatına yer veren Halit Ziya, hikâyelerinde muhtelif muhitler, gözlem, yaşanmış olay ve reel kişilere yer verir. Hikâyelerindeki ulaştığı çok yönlü zenginlik, Uşaklıgil’e iyi tanıdığı Batılı hikâyecilerin eserlerinin başarılı örneklerini Türk edebiyatında gösterme fırsatı verir. Onun hikâyelerine sosyal muhitle beraber giren en dikkat çekici cihetse zamanın yaşanmışlığıyla beraber her hâli dram yüklü Türk halkının hayatıdır. Bitmeyen savaşlar ve siyasi istikrarsızlığın getirdiği her türlü menfî şartların pençesinde kıvranan toplumun aynada görünürlüğünü güçlü müşahede kabiliyetiyle eserlerinde yansıtan yazarın kişileri, hayatın bir tezahürü mahiyetindedir; bedbin, biçare, melankolik ve marazî… Bu çalışmada, çalışmanın sınırlılıkları dikkate alınarak Uşaklıgil’in Küçük Fıkralar adlı 3 cilt ve 13 hikâye örneğinden hareketle kişilerin melankolik ve marazî yönleri tipoloji usulünce incelenmeye çalışılacaktır.

ABSTRACT Halit Ziya Uşaklıgil is the most prominent writer among the prose works of Servet-i Fünûn literature. Eastern languages such as Arabic and Persian; Halit Ziya, who is well versed in Western languages such as French, begins his literary work with translations from French. The copyrighted and translated articles written by the author about literature and literary theory are noteworthy both in terms of quality and quantity. In addition, the author's translations in the form of monographs, biographies, theories and criticisms gave him the opportunity to learn Western literature from its original sources and especially to exemplify them in his independent works. Uşaklıgil, a versatile artist who wrote many types of literary and scientific works such as novels, long and short stories, prose poems, memoirs, essays, conversations, articles, travel and scientific books, is accepted as the first Turkish novelist in the Western style, eight of which have been completed. and he wrote nine novels, one of which is unfinished (Bir İzdivacın Tarih-i Muaşakası). Uşaklıgil, who wrote a total of 163 stories consisting of stories in more than twenty long and short story books, is the literary genre in which Uşaklıgil produced the most works in terms of quantity. Halit Ziya, who includes interior spaces and high class life in his novels, includes various environments, observations, lived events and real people in his stories. The versatile richness achieved in his stories gives Uşaklıgil the opportunity to show successful examples of the works of Western storytellers he knows well in Turkish literature. The most striking aspect that enters his stories along with the social environment is the life of the Turkish people, full of drama as well as the experiences of the time. The characters of the author, who reflects the mirror visibility of the society suffering in the grip of all kinds of negative conditions brought about by endless wars and political instability, in his works with his strong observation ability, are a manifestation of life; bereft, helpless, melancholic and morbid... In this study, taking into account the limitations of the study, we will try to examine the melancholic and morbid aspects of people according to typology, based on Uşaklıgil's 3 volumes and 13 story examples called Küçük Fıkralar.