Yeni Uygur Türkçesinde Söz Dizimsel Sürerlik Göstergeleri
Öz
Yeni Uygur Türkçesinde sürerlik görünüşünün bildiriminde kullanılan pek çok gösterge bulunmaktadır. Sürerlik göstergeleri, biçim bilgisel kategoride olabileceği gibi söz dizimsel kategoride de yer alabilir. Sürerliği ifade etmek için kullanılan göstergeler yalnızca ek ve tasvir fiilleri ile sınırlı değildir. Sıfat tamlamaları, ikilemeler, zarf-fiil grupları ve isim+yardımcı fiil yapısındaki birleşik fiiller de sürerlik bildirimine hizmet eder. Söz dizimsel kategorideki sürerlik göstergeleri, kimi zaman Men her küni öyge kélidiġanmen cümlesinde olduğu gibi sürerlik görünüşünü atayarak yönlendirici bir rol oynarken kimi zaman Ḳuyaş her küni şerḳtin çiḳar cümlesindeki gibi bu görünüşte pekiştirici bir rol üstlenir.
Bu çalışmada, Yeni Uygur Türkçesindeki söz dizimsel sürerlik göstergelerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Sürerlik göstergeleri sıfat tamlamalarından oluşan sürerlik göstergeleri, ikilemelerden oluşan sürerlik göstergeleri, fiilimsi gruplarından oluşan sürerlik göstergeleri, birleşik fiillerden oluşan sürerlik göstergeleri olmak üzere dört ana başlık altında incelenmiştir. Birleşik fiiller, isim+yardımcı fiil yapısındaki birleşik fiillerden oluşan sürerlik göstergeleri ve fiil+zarf-fiil eki+yardımcı fiil yapısındaki birleşik fiillerden oluşan sürerlik göstergeleri olmak üzere alt başlıklara ayrılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Yeni Uygur Türkçesi, söz dizimi, sürerlik, görünüş, gösterge
Kaynakça
- Aksan, Yeşim ve Mustafa Aksan (2005). “Birleşik Eylemler, Sıralı Eylemler ve Görünüş”. Proceedings of the XIXth National Linguistics Conference, s. 398-413.
- Aydemir, İbrahim Ahmet (2010). Türkçede Zaman ve Görünüş Sistemi. Ankara: Grafiker Yayınları.
- Bacanlı, Eyüp (2014). Kılınış Kategorisi ve Altaycada Kılınış Belirleyicisi Olarak Art Fiiller. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Barthes, Roland (1979). Göstergebilim İlkeleri. Berke Vardar ve Mehmet Rifat (Çev.). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
- Barthes, Roland (2005). Göstergebilimsel Serüven. Mehmet Rifat ve Sema Rifat (Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- Benzer, Ahmet (2012). Türkçede Zaman, Görünüş ve Kiplik. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
- Comrie, Bernard (1976). Aspect: An Introduction to the Study of Verbal Aspect and Related Problems. New York: Cambridge University Press.
- Çelikbay, Ayhan (2010). “Yeni Uygur Türkçesinde Yat- ve Tur- Tasvir Fiillerinin Bildirme Kiplerinde Ekleşmesi Üzerine”. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(24), s. 43-64.
- Çelikbay, Ayhan (2011). “Çağdaş Türk Lehçelerinde Bir Tekrar Fiili Yapma Eki: -GILA- / -KILA-“. Türkbilig, 21, s. 73-86.
- Çolak, Doğan (2023). “Saha Türkçesinde Tağıs- ‘Çıkmak’ Fiilinin Tasvir Fiili Olarak Kullanımı Üzerine”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 12(3), s. 925-934.
